Adhikarana shirorogabhedAH (1) · Śloka 1
atha śirōrōganidānam| śirōrōgāstu jāyantē vātapittakaphaistribhiḥ | sannipātēna raktēna kṣayēṇa krimibhistathā | sūryāvartānantavātārdhāvabhēdakaśaṅkhakaiḥ ||1|| (su. u. taṁ. a. 25) |
अथ शिरोरोगनिदानम्| शिरोरोगास्तु जायन्ते वातपित्तकफैस्त्रिभिः | सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा | सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः ||१|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirorogalakShaNam (2) · Śloka 2
yasyānimittaṁ śirasō rujaśca bhavanti tīvrā niśi cātimātram | bandhōpatāpaiḥ praśamaśca yatra śirō'bhitāpaḥ sa samīraṇēna ||2|| (su. u. taṁ. a. 25) |
यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् | बन्धोपतापैः प्रशमश्च यत्र शिरोऽभितापः स समीरणेन ||२|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashirorogalakShaNam (3) · Śloka 3
yasyōṣṇamaṅgāracitaṁ yathaiva bhavēcchirō dhūpyati cākṣināsam | śītēna rātrau ca bhavēcchamaśca śirōbhitāpaḥ sa tu pittakōpāt ||3|| (su. u. taṁ. a. 25) |
यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव भवेच्छिरो धूप्यति चाक्षिनासम् | शीतेन रात्रौ च भवेच्छमश्च शिरोभितापः स तु पित्तकोपात् ||३|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajashirorogalakShaNam (4) · Śloka 4
śirō bhavēdyasya kaphōpadigdhaṁ guru pratiṣṭabdhamatō himaṁ ca | śūnākṣikūṭaṁ vadanaṁ ca yasya śirō'bhitāpaḥ sa kaphaprakōpāt ||4|| (su. u. taṁ. a. 25) |
शिरो भवेद्यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमतो हिमं च | शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोऽभितापः स कफप्रकोपात् ||४|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
śirō'bhitāpē tritayapravr̥ttē sarvāṇi liṅgāni samudbhavanti |5| (su. u. taṁ. a. 25) |
शिरोऽभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति |५| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
raktātmakaḥ pittasamānaliṅgaḥ sparśāsahatvaṁ śirasō bhavēcca ||5|| (su. u. taṁ. a. 25) |
रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ||५|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajashirorogalakShaNam (6) · Śloka 6
asr̥gvasāślēṣmasamīraṇānāṁ śirōgatānāmiha saṅkṣayēṇa | kṣayapravr̥ttaḥ śirasō'bhitāpaḥ kaṣṭō bhavēdugrarujō'timātram | saṁsvēdanacchardanadhūmanasyairasr̥gvimōkṣaiśca vivr̥ddhimēti ||6|| (su. u. taṁ. a. 25) |
असृग्वसाश्लेष्मसमीरणानां शिरोगतानामिह सङ्क्षयेण | क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम् | संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति ||६|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krimijashirorogalakShaNam (7) · Śloka 7
nistudyatē yasya śirō'timātraṁ sambhakṣyamāṇaṁ sphuratīva cāntaḥ | ghrāṇācca gacchēt salilaṁ sapūyaṁ śirōbhitāpaḥ krimibhiḥ sa ghōraḥ ||7|| (su. u. taṁ. a. 25) |
निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं सम्भक्ष्यमाणं स्फुरतीव चान्तः | घ्राणाच्च गच्छेत् सलिलं सपूयं शिरोभितापः क्रिमिभिः स घोरः ||७|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartalakShaNam (8) · Śloka 8
sūryōdayaṁ yā prati mandamandamakṣibhruvaṁ ruk samupaiti gāḍhā | vivardhatē cāṁśumatā sahaiva sūryāpavr̥ttau vinivartatē ca | sarvātmakaṁ kaṣṭatamaṁ vikāraṁ sūryāpavartaṁ tamudāharanti ||8|| (su. u. taṁ. a. 25) |
सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढा | विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च | सर्वात्मकं कष्टतमं विकारं सूर्यापवर्तं तमुदाहरन्ति ||८|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantavAtalakShaNam (9-10) · Śloka 10
dōṣāstu duṣṭāstraya ēva manyāṁ sampīḍya ghāṭāsu rujāṁ sutīvrām | kurvanti yō'kṣibhruvi śaṅkhadēśē sthitiṁ karōtyāśu viśēṣatastu ||9|| gaṇḍasya pārśvē tu karōti kampaṁ hanugrahaṁ lōcanajāṁśca rōgān | anantavātaṁ tamudāharanti dōṣatrayōtthaṁ śirasō vikāram ||10|| (su. u. taṁ. a. 25) |
दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां सम्पीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् | कुर्वन्ति योऽक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु ||९|| गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् | अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् ||१०|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedalakShaNam (11-13) · Śloka 13
rūkṣāśanātyadhyaśanaprāgvātāvaśyamaithunaiḥ | vēgasandhāraṇāyāsavyāyāmaiḥ kupitō'nilaḥ ||11|| kēvalaḥ sakaphō vā'rdhaṁ gr̥hītvā śirasō balī | manyābhrūśaṅkhakarṇākṣilalāṭārdhē'tivēdanām ||12|| śastrāraṇinibhāṁ kuryāttīvrāṁ sō'rdhāvabhēdakaḥ | nayanaṁ vā'thavā śrōtramativr̥ddhō vināśayēt ||13||
रूक्षाशनात्यध्यशनप्राग्वातावश्यमैथुनैः | वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः ||११|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसो बली | मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम् ||१२|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः | नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (14-15) · Śloka 15
raktapittānilā duṣṭāḥ śaṅkhadēśē vimūrchitāḥ | tīvrarugdāharāgaṁ hi śōthaṁ kurvanti dāruṇam ||14|| sa śirō viṣavadvēgī nirundhyāśu galaṁ tathā | trirātrājjīvitaṁ hanti śaṅkhakō nāmataḥ param | tryahājjīvati bhaiṣajyaṁ pratyākhyāya samācarēt ||15||
रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्छिताः | तीव्ररुग्दाहरागं हि शोथं कुर्वन्ति दारुणम् ||१४|| स शिरो विषवद्वेगी निरुन्ध्याशु गलं तथा | त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नामतः परम् | त्र्यहाज्जीवति भैषज्यं प्रत्याख्याय समाचरेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 60
iti śrīmādhavakaravicitē mādhavanidānē śirōrōganidānaṁ samāptam ||60||
इति श्रीमाधवकरविचिते माधवनिदाने शिरोरोगनिदानं समाप्तम् ||६०||
🔊 Audio coming soon