Adhikarana shirorogabhedAH (1) · Śloka 1
ਅਥ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਨਿਦਾਨਮ੍| ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਸ੍ਤੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ | ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਕ੍ਸਯੇਣ ਕ੍ਰਿਮਿਭਿਸ੍ਤਥਾ | ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾਨਨ੍ਤਵਾਤਾਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਸ਼ਙ੍ਖਕੈਃ ||੧|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
अथ शिरोरोगनिदानम्| शिरोरोगास्तु जायन्ते वातपित्तकफैस्त्रिभिः | सन्निपातेन रक्तेन क्षयेण क्रिमिभिस्तथा | सूर्यावर्तानन्तवातार्धावभेदकशङ्खकैः ||१|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirorogalakShaNam (2) · Śloka 2
ਯਸ੍ਯਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੀਵ੍ਰਾ ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ | ਬਨ੍ਧੋਪਤਾਪੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਃ ਸ ਸਮੀਰਣੇਨ ||੨|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
यस्यानिमित्तं शिरसो रुजश्च भवन्ति तीव्रा निशि चातिमात्रम् | बन्धोपतापैः प्रशमश्च यत्र शिरोऽभितापः स समीरणेन ||२|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajashirorogalakShaNam (3) · Śloka 3
ਯਸ੍ਯੋਸ੍ਣਮਙ੍ਗਾਰਚਿਤਂ ਯਥੈਵ ਭਵੇਚ੍ਛਿਰੋ ਧੂਪ੍ਯਤਿ ਚਾਕ੍ਸਿਨਾਸਮ੍ | ਸ਼ੀਤੇਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਚ ਭਵੇਚ੍ਛਮਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਃ ਸ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਾਤ੍ ||੩|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
यस्योष्णमङ्गारचितं यथैव भवेच्छिरो धूप्यति चाक्षिनासम् | शीतेन रात्रौ च भवेच्छमश्च शिरोभितापः स तु पित्तकोपात् ||३|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajashirorogalakShaNam (4) · Śloka 4
ਸ਼ਿਰੋ ਭਵੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਫੋਪਦਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਟਬ੍ਧਮਤੋ ਹਿਮਂ ਚ | ਸ਼ੂਨਾਕ੍ਸਿਕੂਟਂ ਵਦਨਂ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਃ ਸ ਕਫਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍ ||੪|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
शिरो भवेद्यस्य कफोपदिग्धं गुरु प्रतिष्टब्धमतो हिमं च | शूनाक्षिकूटं वदनं च यस्य शिरोऽभितापः स कफप्रकोपात् ||४|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੇ ਤ੍ਰਿਤਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਮੁਦ੍ਭਵਨ੍ਤਿ |੫| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
शिरोऽभितापे त्रितयप्रवृत्ते सर्वाणि लिङ्गानि समुद्भवन्ति |५| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajashirorogalakShaNam (5) · Śloka 5
ਰਕ੍ਤਾਤ੍ਮਕਃ ਪਿਤ੍ਤਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਭਵੇਚ੍ਚ ||੫|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
रक्तात्मकः पित्तसमानलिङ्गः स्पर्शासहत्वं शिरसो भवेच्च ||५|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShayajashirorogalakShaNam (6) · Śloka 6
ਅਸਗ੍ਵਸਾਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਮੀਰਣਾਨਾਂ ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਨਾਮਿਹ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇਣ | ਕ੍ਸਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤਃ ਸ਼ਿਰਸੋਭਿਤਾਪਃ ਕਸ੍ਟੋ ਭਵੇਦੁਗ੍ਰਰੁਜੋਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ | ਸਂਸ੍ਵੇਦਨਚ੍ਛਰ੍ਦਨਧੂਮਨਸ੍ਯੈਰਸਗ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਦ੍ਧਿਮੇਤਿ ||੬|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
असृग्वसाश्लेष्मसमीरणानां शिरोगतानामिह सङ्क्षयेण | क्षयप्रवृत्तः शिरसोऽभितापः कष्टो भवेदुग्ररुजोऽतिमात्रम् | संस्वेदनच्छर्दनधूमनस्यैरसृग्विमोक्षैश्च विवृद्धिमेति ||६|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krimijashirorogalakShaNam (7) · Śloka 7
ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸਮ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਸ੍ਫੁਰਤੀਵ ਚਾਨ੍ਤਃ | ਘ੍ਰਾਣਾਚ੍ਚ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸਲਿਲਂ ਸਪੂਯਂ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਃ ਕ੍ਰਿਮਿਭਿਃ ਸ ਘੋਰਃ ||੭|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
निस्तुद्यते यस्य शिरोऽतिमात्रं सम्भक्ष्यमाणं स्फुरतीव चान्तः | घ्राणाच्च गच्छेत् सलिलं सपूयं शिरोभितापः क्रिमिभिः स घोरः ||७|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartalakShaNam (8) · Śloka 8
ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਂ ਯਾ ਪ੍ਰਤਿ ਮਨ੍ਦਮਨ੍ਦਮਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਂ ਰੁਕ੍ ਸਮੁਪੈਤਿ ਗਾਢਾ | ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ ਚਾਂਸ਼ੁਮਤਾ ਸਹੈਵ ਸੂਰ੍ਯਾਪਵਤ੍ਤੌ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਚ | ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਕਸ੍ਟਤਮਂ ਵਿਕਾਰਂ ਸੂਰ੍ਯਾਪਵਰ੍ਤਂ ਤਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ||੮|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
सूर्योदयं या प्रति मन्दमन्दमक्षिभ्रुवं रुक् समुपैति गाढा | विवर्धते चांशुमता सहैव सूर्यापवृत्तौ विनिवर्तते च | सर्वात्मकं कष्टतमं विकारं सूर्यापवर्तं तमुदाहरन्ति ||८|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anantavAtalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ਦੋਸਾਸ੍ਤੁ ਦੁਸ੍ਟਾਸ੍ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਮਨ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਘਾਟਾਸੁ ਰੁਜਾਂ ਸੁਤੀਵ੍ਰਾਮ੍ | ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯੋਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਿ ਸ਼ਙ੍ਖਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ||੯|| ਗਣ੍ਡਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤੁ ਕਰੋਤਿ ਕਮ੍ਪਂ ਹਨੁਗ੍ਰਹਂ ਲੋਚਨਜਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਨ੍ | ਅਨਨ੍ਤਵਾਤਂ ਤਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯੋਤ੍ਥਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਵਿਕਾਰਮ੍ ||੧੦|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੨੫) |
दोषास्तु दुष्टास्त्रय एव मन्यां सम्पीड्य घाटासु रुजां सुतीव्राम् | कुर्वन्ति योऽक्षिभ्रुवि शङ्खदेशे स्थितिं करोत्याशु विशेषतस्तु ||९|| गण्डस्य पार्श्वे तु करोति कम्पं हनुग्रहं लोचनजांश्च रोगान् | अनन्तवातं तमुदाहरन्ति दोषत्रयोत्थं शिरसो विकारम् ||१०|| (सु. उ. तं. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvabhedalakShaNam (11-13) · Śloka 13
ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼ਨਾਤ੍ਯਧ੍ਯਸ਼ਨਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਾਵਸ਼੍ਯਮੈਥੁਨੈਃ | ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਾਯਾਸਵ੍ਯਾਯਾਮੈਃ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ ||੧੧|| ਕੇਵਲਃ ਸਕਫੋ ਵਾਰ੍ਧਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰਸੋ ਬਲੀ | ਮਨ੍ਯਾਭ੍ਰੂਸ਼ਙ੍ਖਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਲਲਾਟਾਰ੍ਧੇਤਿਵੇਦਨਾਮ੍ ||੧੨|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਰਣਿਨਿਭਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਸੋਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਃ | ਨਯਨਂ ਵਾਥਵਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਤਿਵਦ੍ਧੋ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍ ||੧੩||
रूक्षाशनात्यध्यशनप्राग्वातावश्यमैथुनैः | वेगसन्धारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः ||११|| केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसो बली | मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम् ||१२|| शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः | नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (14-15) · Śloka 15
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾ ਦੁਸ੍ਟਾਃ ਸ਼ਙ੍ਖਦੇਸ਼ੇ ਵਿਮੂਰ੍ਛਿਤਾਃ | ਤੀਵ੍ਰਰੁਗ੍ਦਾਹਰਾਗਂ ਹਿ ਸ਼ੋਥਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਦਾਰੁਣਮ੍ ||੧੪|| ਸ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਸਵਦ੍ਵੇਗੀ ਨਿਰੁਨ੍ਧ੍ਯਾਸ਼ੁ ਗਲਂ ਤਥਾ | ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਜ੍ਜੀਵਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ਙ੍ਖਕੋ ਨਾਮਤਃ ਪਰਮ੍ | ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਜ੍ਜੀਵਤਿ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ||੧੫||
रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्छिताः | तीव्ररुग्दाहरागं हि शोथं कुर्वन्ति दारुणम् ||१४|| स शिरो विषवद्वेगी निरुन्ध्याशु गलं तथा | त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नामतः परम् | त्र्यहाज्जीवति भैषज्यं प्रत्याख्याय समाचरेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 60
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੬੦||
इति श्रीमाधवकरविचिते माधवनिदाने शिरोरोगनिदानं समाप्तम् ||६०||
🔊 Audio coming soon