Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಆತುರೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथात आतुरोपद्रवचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
39. āturōpadravacikitsitam
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ಸ್ನೇಹಪೀತಸ್ಯ ವಾನ್ತಸ್ಯ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ರುತಾಸೃಜಃ | ನಿರೂಢಸ್ಯ ಚ ಕಾಯಾಗ್ನಿರ್ಮನ್ದೋ ಭವತಿ ದೇಹಿನಃ ||೩|| ಸೋಽನ್ನೈರತ್ಯರ್ಥಗುರುಭಿರುಪಯುಕ್ತೈಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ | ಅಲ್ಪೋ ಮಹದ್ಭಿರ್ಬಹುಭಿಶ್ಛಾದಿತೋಽಗ್ನಿರಿವೇನ್ಧನೈಃ ||೪|| ಸ ಚಾಲ್ಪೈರ್ಲಘುಭಿಶ್ಚಾನ್ನೈರುಪಯುಕ್ತೈರ್ವಿವರ್ಧತೇ | ಕಾಷ್ಠೈರಣುಭಿರಲ್ಪೈಶ್ಚ ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತ ಇವಾನಲಃ ||೫||
View original
स्नेहपीतस्य वान्तस्य विरिक्तस्य स्रुतासृजः | निरूढस्य च कायाग्निर्मन्दो भवति देहिनः ||३|| सोऽन्नैरत्यर्थगुरुभिरुपयुक्तैः प्रशाम्यति | अल्पो महद्भिर्बहुभिश्छादितोऽग्निरिवेन्धनैः ||४|| स चाल्पैर्लघुभिश्चान्नैरुपयुक्तैर्विवर्धते | काष्ठैरणुभिरल्पैश्च सन्धुक्षित इवानलः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ಹೃತದೋಷಪ್ರಮಾಣೇನ ಸದಾಽಽಹಾರವಿಧಿಃ ಸ್ಮೃತಃ |೬|
View original
हृतदोषप्रमाणेन सदाऽऽहारविधिः स्मृतः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
ತ್ರೀಣಿ ಚಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಪ್ರಸ್ಥೋಽರ್ಧಾಢಕಮಾಢಕಮ್ ||೬|| ತತ್ರಾವರಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾತ್ರಂ ದ್ವೇ ಶೇಷೇ ಮಧ್ಯಮೋತ್ತಮೇ |೭|
View original
त्रीणि चात्र प्रमाणानि प्रस्थोऽर्धाढकमाढकम् ||६|| तत्रावरं प्रस्थमात्रं द्वे शेषे मध्यमोत्तमे |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7-11) · Śloka 12
ಪ್ರಸ್ಥೇ ಪರಿಸ್ರುತೇ ದೇಯಾ ಯವಾಗೂಃ ಸ್ವಲ್ಪತಣ್ಡುಲಾ ||೭|| ದ್ವೇ ಚೈವಾರ್ಧಾಢಕೇ ದೇಯೇ ತಿಸ್ರಶ್ಚಾಪ್ಯಾಢಕೇ ಗತೇ | ವಿಲೇಪೀಮುಚಿತಾದ್ಭಕ್ತಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಕೃತಾಂ ತತಃ ||೮|| ದದ್ಯಾದುಕ್ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಕ್ಲಿನ್ನಸಿಕ್ಥಾಮಪಿಚ್ಛಿಲಾಮ್ | ಅಸ್ನಿಗ್ಧಲವಣಂ ಸ್ವಚ್ಛಮುದ್ಗಯೂಷಯುತಂ ತತಃ ||೯|| ಅಂಶದ್ವಯಪ್ರಮಾಣೇನ ದದ್ಯಾತ್ ಸುಸ್ವಿನ್ನಮೋದನಮ್ | ತತಸ್ತು ಕೃತಸಞ್ಜ್ಞೇನ ಹೃದ್ಯೇನೇನ್ದ್ರಿಯಬೋಧಿನಾ ||೧೦|| ತ್ರೀನಂಶಾನ್ ವಿತರೇದ್ಭೋಕ್ತುಮಾತುರಾಯೌದನಂ ಮೃದು | ತತೋ ಯಥೋಚಿತಂ ಭಕ್ತಂ ಭೋಕ್ತುಮಸ್ಮೈ ವಿಚಕ್ಷಣಃ ||೧೧|| ಲಾವೈಣಹರಿಣಾದೀನಾಂ ರಸೈರ್ದದ್ಯಾತ್ ಸುಸಂಸ್ಕೃತೈಃ |೧೨|
View original
प्रस्थे परिस्रुते देया यवागूः स्वल्पतण्डुला ||७|| द्वे चैवार्धाढके देये तिस्रश्चाप्याढके गते | विलेपीमुचिताद्भक्ताच्चतुर्थांशकृतां ततः ||८|| दद्यादुक्तेन विधिना क्लिन्नसिक्थामपिच्छिलाम् | अस्निग्धलवणं स्वच्छमुद्गयूषयुतं ततः ||९|| अंशद्वयप्रमाणेन दद्यात् सुस्विन्नमोदनम् | ततस्तु कृतसञ्ज्ञेन हृद्येनेन्द्रियबोधिना ||१०|| त्रीनंशान् वितरेद्भोक्तुमातुरायौदनं मृदु | ततो यथोचितं भक्तं भोक्तुमस्मै विचक्षणः ||११|| लावैणहरिणादीनां रसैर्दद्यात् सुसंस्कृतैः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 13
ಹೀನಮಧ್ಯೋತ್ತಮೇಷ್ವೇಷು ವಿರೇಕೇಷು ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ ||೧೨|| ಏಕದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಃ ಸಮ್ಯಗಾಹಾರಸ್ಯ ಕ್ರಮಸ್ತ್ವಯಮ್ |೧೩|
View original
हीनमध्योत्तमेष्वेषु विरेकेषु प्रकीर्तितः ||१२|| एकद्वित्रिगुणः सम्यगाहारस्य क्रमस्त्वयम् |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13) · Śloka 14
ಕಫಪಿತ್ತಾಧಿಕಾನ್ಮದ್ಯನಿತ್ಯಾನ್ ಹೀನವಿಶೋಧಿತಾನ್ ||೧೩|| ಪೇಯಾಽಭಿಷ್ಯನ್ದಯೇತ್ತೇಷಾಂ ತರ್ಪಣಾದಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ |೧೪|
View original
कफपित्ताधिकान्मद्यनित्यान् हीनविशोधितान् ||१३|| पेयाऽभिष्यन्दयेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (14) · Śloka 15
ವೇದನಾಲಾಭನಿಯಮಶೋಕವೈಚಿತ್ತ್ಯಹೇತುಭಿಃ ||೧೪|| ನರಾನುಪೋಷಿತಾಂಶ್ಚಾಪಿ ವಿರಿಕ್ತವದುಪಾಚರೇತ್ |೧೫|
View original
वेदनालाभनियमशोकवैचित्त्यहेतुभिः ||१४|| नरानुपोषितांश्चापि विरिक्तवदुपाचरेत् |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15-16) · Śloka 16
ಆಢಕಾರ್ಧಾಢಕಪ್ರಸ್ಥಸಙ್ಖ್ಯಾ ಹ್ಯೇಷಾ ವಿರೇಚನೇ ||೧೫|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ತತ್ವಾದ್ವಿರೇಕಸ್ಯ ನ ತಾಮಿಚ್ಛತಿ ತದ್ವಿದಃ | ಏಕೋ ವಿರೇಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ತೋ ನ ದ್ವಿತೀಯೋಽಸ್ತಿ ಕಶ್ಚನ ||೧೬||
View original
आढकार्धाढकप्रस्थसङ्ख्या ह्येषा विरेचने ||१५|| श्लेष्मान्तत्वाद्विरेकस्य न तामिच्छति तद्विदः | एको विरेकः श्लेष्मान्तो न द्वितीयोऽस्ति कश्चन ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (17-18) · Śloka 18
ಬಲಂ ಯತ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮತಸ್ತತ್ರ ಕ್ರಮಸ್ತ್ರಿಧಾ | ತತ್ರಾನುಕ್ರಮಮೇಕಂ ತು ಬಲಸ್ಥಃ ಸಕೃದಾಚರೇತ್ ||೧೭|| ದ್ವಿರಾಚರೇನ್ಮಧ್ಯಬಲಸ್ತ್ರೀನ್ ವಾರಾನ್ ದುರ್ಬಲಸ್ತಥಾ | ಕೇಚಿದೇವಂ ಕ್ರಮಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಮನ್ದಮಧ್ಯೋತ್ತಮಾಗ್ನಿಷು ||೧೮||
View original
बलं यत्त्रिविधं प्रोक्तमतस्तत्र क्रमस्त्रिधा | तत्रानुक्रममेकं तु बलस्थः सकृदाचरेत् ||१७|| द्विराचरेन्मध्यबलस्त्रीन् वारान् दुर्बलस्तथा | केचिदेवं क्रमं प्राहुर्मन्दमध्योत्तमाग्निषु ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (19-20) · Śloka 20
ಸಂಸರ್ಗೇಣ ವಿವೃದ್ಧೇಽಗ್ನೌ ದೋಷಕೋಪಭಯಾದ್ಭಜೇತ್ | ಪ್ರಾಕ್ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತೌ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣಾನ್ ಕಟುಕಂ ತತಃ ||೧೯|| ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಲವಣಾನ್ ಭೂಯಃ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಾವತಃ ಪರಮ್ | ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಾನ್ ರಸಾಂಶ್ಚೈವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ ಸ್ವಸ್ಥವತ್ತತಃ ||೨೦||
View original
संसर्गेण विवृद्धेऽग्नौ दोषकोपभयाद्भजेत् | प्राक् स्वादुतिक्तौ स्निग्धाम्ललवणान् कटुकं ततः ||१९|| स्वाद्वम्ललवणान् भूयः स्वादुतिक्तावतः परम् | स्निग्धरूक्षान् रसांश्चैव व्यत्यासात् स्वस्थवत्ततः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
ಕೇವಲಂ ಸ್ನೇಹಪೀತೋ ವಾ ವಾನ್ತೋ ಯಶ್ಚಾಪಿ ಕೇವಲಮ್ | ಸ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಮನುಜೋ ಭುಞ್ಜೀತ ಲಘು ಭೋಜನಮ್ ||೨೧||
View original
केवलं स्नेहपीतो वा वान्तो यश्चापि केवलम् | स सप्तरात्रं मनुजो भुञ्जीत लघु भोजनम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
ಕೃತಃ ಸಿರಾವ್ಯಧೋ ಯಸ್ಯ ಕೃತಂ ಯಸ್ಯ ಚ ಶೋಧನಮ್ | ಸ ನಾ ಪರಿಹರೇನ್ಮಾಸಂ ಯಾವದ್ವಾ ಬಲವಾನ್ ಭವೇತ್ ||೨೨||
View original
कृतः सिराव्यधो यस्य कृतं यस्य च शोधनम् | स ना परिहरेन्मासं यावद्वा बलवान् भवेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ತ್ರ್ಯಹಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ಪರಿಹರೇದೇಕೈಕಂ ಬಸ್ತಿಮಾತುರಃ | ತೃತೀಯೇ ತು ಪರೀಹಾರೇ ಯಥಾಯೋಗಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ||೨೩||
View original
त्र्यहं त्र्यहं परिहरेदेकैकं बस्तिमातुरः | तृतीये तु परीहारे यथायोगं समाचरेत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ತೈಲಪೂರ್ಣಾಮಮೃದ್ಭಾಣ್ಡಸಧರ್ಮಾಣೋ ವ್ರಣಾತುರಾಃ | ಸ್ನಿಗ್ಧಶುದ್ಧಾಕ್ಷಿರೋಗಾರ್ತಾ ಜ್ವರಾತೀಸಾರಿಣಶ್ಚ ಯೇ ||೨೪||
View original
तैलपूर्णाममृद्भाण्डसधर्माणो व्रणातुराः | स्निग्धशुद्धाक्षिरोगार्ता ज्वरातीसारिणश्च ये ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25-37) · Śloka 37
ಕ್ರುಧ್ಯತಃ ಕುಪಿತಂ ಪಿತ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತಾಂಸ್ತಾನುಪದ್ರವಾನ್ | ಆಯಾಸ್ಯತಃ ಶೋಚತೋ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಭ್ರಮಮೃಚ್ಛತಿ ||೨೫|| ಮೈಥುನೋಪಗಮಾದ್ಧೋರಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನಾಪ್ನೋತಿ ದುರ್ಮತಿಃ | ಆಕ್ಷೇಪಕಂ ಪಕ್ಷಘಾತಮಙ್ಗಪ್ರಗ್ರಹಮೇವ ಚ ||೨೬|| ಗುಹ್ಯಪ್ರದೇಶೇ ಶ್ವಯಥುಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ಚ ದಾರುಣೌ | ರುಧಿರಂ ಶುಕ್ರವಚ್ಚಾಪಿ ಸರಜಸ್ಕಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೭|| ಲಭತೇ ಚ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾತ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಕಫಾತ್ಮಕಾನ್ | ಪ್ಲೀಹೋದರಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಂ ಪಾಣ್ಡುತಾಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಜ್ವರಮ್ ||೨೮|| ಮೋಹಂ ಸದನಮಙ್ಗಾನಾಮವಿಪಾಕಂ ತಥಾಽರುಚಿಮ್ | ತಮಸಾ ಚಾಭಿಭೂತಸ್ತು ಸ್ವಪ್ನಮೇವಾಭಿನನ್ದತಿ ||೨೯|| ಉಚ್ಚೈಃ ಸಮ್ಭಾಷಣಾದ್ವಾಯುಃ ಶಿರಸ್ಯಾಪಾದಯೇದ್ರುಜಮ್ | ಆನ್ಧ್ಯಂ ಜಾಡ್ಯಮಜಿಘ್ರತ್ವಂ ಬಾಧಿರ್ಯಂ ಮೂಕತಾಂ ತಥಾ ||೩೦|| ಹನುಮೋಕ್ಷಮಧೀಮನ್ಥಮರ್ದಿತಂ ಚ ಸುದಾರುಣಮ್ | ನೇತ್ರಸ್ತಮ್ಭಂ ನಿಮೇಷಂ ವಾ ತೃಷ್ಣಾಂ ಕಾಸಂ ಪ್ರಜಾಗರಮ್ ||೩೧|| ಲಭತೇ ದನ್ತಚಾಲಂ ಚ ತಾಂಸ್ತಾಂಶ್ಚಾನ್ಯಾನುಪದ್ರವಾನ್ | ಯಾನಯಾನೇನ ಲಭತೇ ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ರಮಕ್ಲಮಾನ್ ||೩೨|| ತಥೈವಾಙ್ಗಗ್ರಹಂ ಘೋರಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ವಿಭ್ರಮಮ್ | ಚಿರಾಸನಾತ್ತಥಾ ಸ್ಥಾನಾಚ್ಛ್ರೋಣ್ಯಾಂ ಭವತಿ ವೇದನಾ ||೩೩|| ಅತಿಚಙ್ಕ್ರಮಣಾದ್ವಾಯುರ್ಜಙ್ಘಯೋಃ ಕುರುತೇ ರುಜಃ | ಸಕ್ಥಿಪ್ರಶೋಷಂ ಶೋಫಂ ವಾ ಪಾದಹರ್ಷಮಥಾಪಿ ವಾ ||೩೪|| ಶೀತಸಮ್ಭೋಗತೋಯಾನಾಂ ಸೇವಾ ಮಾರುತವೃದ್ಧಯೇ | ತತೋಽಙ್ಗಮರ್ದವಿಷ್ಟಮ್ಭಶೂಲಾಧ್ಮಾನಪ್ರವೇಪಕಾಃ ||೩೫|| ವಾತಾತಪಾಭ್ಯಾಂ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಜ್ವರಂ ಚಾಪಿ ಸಮಾಪ್ನುಯಾತ್ | ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಾನ್ಮೃತ್ಯುಂ ವ್ಯಾಧಿಂ ವಾ ಘೋರಮೃಚ್ಛತಿ ||೩೬|| ಅಸಾತ್ಮ್ಯಭೋಜನಂ ಹನ್ಯಾದ್ಬಲವರ್ಣಮಸಂಶಯಮ್ | ಅನಾತ್ಮವನ್ತಃ ಪಶುವದ್ಭುಞ್ಜತೇ ಯೇಽಪ್ರಮಾಣತಃ | ರೋಗಾನೀಕಸ್ಯ ತೇ ಮೂಲಮಜೀರ್ಣಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಹಿ ||೩೭||
View original
क्रुध्यतः कुपितं पित्तं कुर्यात्तांस्तानुपद्रवान् | आयास्यतः शोचतो वा चित्तं विभ्रममृच्छति ||२५|| मैथुनोपगमाद्धोरान् व्याधीनाप्नोति दुर्मतिः | आक्षेपकं पक्षघातमङ्गप्रग्रहमेव च ||२६|| गुह्यप्रदेशे श्वयथुं कासश्वासौ च दारुणौ | रुधिरं शुक्रवच्चापि सरजस्कं प्रवर्तते ||२७|| लभते च दिवास्वप्नात्तांस्तान् व्याधीन् कफात्मकान् | प्लीहोदरं प्रतिश्यायं पाण्डुतां श्वयथुं ज्वरम् ||२८|| मोहं सदनमङ्गानामविपाकं तथाऽरुचिम् | तमसा चाभिभूतस्तु स्वप्नमेवाभिनन्दति ||२९|| उच्चैः सम्भाषणाद्वायुः शिरस्यापादयेद्रुजम् | आन्ध्यं जाड्यमजिघ्रत्वं बाधिर्यं मूकतां तथा ||३०|| हनुमोक्षमधीमन्थमर्दितं च सुदारुणम् | नेत्रस्तम्भं निमेषं वा तृष्णां कासं प्रजागरम् ||३१|| लभते दन्तचालं च तांस्तांश्चान्यानुपद्रवान् | यानयानेन लभते छर्दिमूर्च्छाभ्रमक्लमान् ||३२|| तथैवाङ्गग्रहं घोरमिन्द्रियाणां च विभ्रमम् | चिरासनात्तथा स्थानाच्छ्रोण्यां भवति वेदना ||३३|| अतिचङ्क्रमणाद्वायुर्जङ्घयोः कुरुते रुजः | सक्थिप्रशोषं शोफं वा पादहर्षमथापि वा ||३४|| शीतसम्भोगतोयानां सेवा मारुतवृद्धये | ततोऽङ्गमर्दविष्टम्भशूलाध्मानप्रवेपकाः ||३५|| वातातपाभ्यां वैवर्ण्यं ज्वरं चापि समाप्नुयात् | विरुद्धाध्यशनान्मृत्युं व्याधिं वा घोरमृच्छति ||३६|| असात्म्यभोजनं हन्याद्बलवर्णमसंशयम् | अनात्मवन्तः पशुवद्भुञ्जते येऽप्रमाणतः | रोगानीकस्य ते मूलमजीर्णं प्राप्नुवन्ति हि ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (38) · Śloka 38
ವ್ಯಾಪದಾಂ ಕಾರಣಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ವ್ಯಾಪತ್ಸ್ವೇತಾಸು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ | ಪ್ರಯತೇತಾತುರಾರೋಗ್ಯೇ ಪ್ರತ್ಯನೀಕೇನ ಹೇತುನಾ ||೩೮||
View original
व्यापदां कारणं वीक्ष्य व्यापत्स्वेतासु बुद्धिमान् | प्रयतेतातुरारोग्ये प्रत्यनीकेन हेतुना ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (39) · Śloka 39
ವಿರಿಕ್ತವಾನ್ತೈರ್ಹರಿಣೈಣಲಾವಕಾಃ ಶಶಶ್ಚ ಸೇವ್ಯಃ ಸಮಯೂರತಿತ್ತಿರೀಃ | ಸಷಷ್ಟಿಕಾಶ್ಚೈವ ಪುರಾಣಶಾಲಯಸ್ತಥೈವ ಮುದ್ಗಾ ಲಘು ಯಚ್ಚ ಕೀರ್ತಿತಮ್ ||೩೯||
View original
विरिक्तवान्तैर्हरिणैणलावकाः शशश्च सेव्यः समयूरतित्तिरीः | सषष्टिकाश्चैव पुराणशालयस्तथैव मुद्गा लघु यच्च कीर्तितम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 39
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಆತುರೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕೋನಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने आतुरोपद्रवचिकित्सितं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ||३९||
🔊 Audio coming soon