Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાત આમપક્વૈષણીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथात आमपक्वैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
17. āmapakvaiṣaṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
શોફસમુત્થાના ગ્રન્થિવિદ્રધ્યલજીપ્રભૃતયઃ પ્રાયેણ વ્યાધયોઽભિહિતા અનેકાકૃતયઃ, તૈર્વિલક્ષણઃ પૃથુર્ગ્રથિતઃ સમો વિષમો વા ત્વઙ્માંસસ્થાયી દોષસઙ્ઘાતઃ શરીરૈકદેશોત્થિતઃ શોફ ઇત્યુચ્યતે ||૩||
View original
शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
સ ષડ્વિધો વાતપિત્તકફશોણિતસન્નિપાતાગન્તુનિમિત્તઃ | તસ્ય દોષરૂપવ્યઞ્જનૈર્લક્ષણાનિ વ્યાખ્યાસ્યામઃ | તત્ર, વાતશોફઃ કૃષ્ણોઽરુણો વા પરુષો મૃદુરનવસ્થિતાસ્તોદાદયશ્ચાત્ર વેદનાવિશેષા ભવન્તિ; પિત્તશોફઃ પીતો મૃદુઃ સરક્તો વા શીઘ્રાનુસાર્યોષાદયશ્ચાત્ર વેદનાવિશેષા ભવન્તિ; શ્લેષ્મશ્વયથુઃ પાણ્ડુઃ કઠિનઃ સ્નિગ્ધઃ શીતો સ્નિગ્ધો મન્દાનુસારી કણ્ડ્વાદયશ્ચાત્ર વેદનાવિશેષા ભવન્તિ; સર્વવર્ણવેદનઃ સન્નિપાતશ્વયથુઃ; પિત્તવચ્છોણિતજોઽતિકૃષ્ણશ્ચ; પિત્તરક્તલક્ષણ આગન્તુર્લોહિતાવભાસશ્ચ ||૪||
View original
स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
સ યદા બાહ્યાભ્યન્તરૈઃ ક્રિયાવિશેષૈર્ન સમ્ભાવિતઃ પ્રશમયિતું ક્રિયાવિપર્યયાદ્બહુત્વાદ્વા દોષાણાં તદા પાકાભિમુખો ભવતિ | તસ્યામસ્ય પચ્યમાનસ્ય પક્વસ્ય ચ લક્ષણમુચ્યમાનમુપધારય- | તત્ર, મન્દોષ્મતા ત્વક્સવર્ણતા શીતશોફતા સ્થૈર્યં મન્દવેદનતાઽલ્પશોફતા ચામલક્ષણમુદ્દિષ્ટં; સૂચિભિરિવ નિસ્તુદ્યતે, દશ્યત ઇવ પિપીલિકાભિઃ, તાભિશ્ચ સંસર્પ્યત ઇવ, છિદ્યત ઇવ શસ્ત્રેણ, ભિદ્યત ઇવ શક્તિભિઃ, તાડ્યત ઇવ દણ્ડેન, પીડ્યત ઇવ પાણિના, ઘટ્યત ઇવ ચાઙ્ગુલ્યા, દહ્યતે પચ્યત ઇવ ચાગ્નિક્ષારાભ્યામ્, ઓષચોષપરીદાહાશ્ચ ભવન્તિ, વૃશ્ચિકવિદ્ધ ઇવ ચ સ્થાનાસનશયનેષુ ન શાન્તિમુપૈતિ, આધ્માતબસ્તિરિવાતતશ્ચ શોફો ભવતિ , ત્વગ્વૈવર્ણ્યં શોફાભિવૃદ્ધિર્જ્વરદાહપિપાસા ભક્તારુચિશ્ચ પચ્યમાનલિઙ્ગં; વેદનોપશાન્તિઃ પાણ્ડુતાઽલ્પશોફતા વલીપ્રાદુર્ભાવસ્ત્વક્પરિપુટનં નિમ્નદર્શનમઙ્ગુલ્યાઽવપીડિતે પ્રત્યુન્નમનં, બસ્તાવિવોદકસઞ્ચરણં પૂયસ્ય પ્રપીડયત્યેકમન્તમન્તે ચાવપીડિતે, મુહુર્મુહુસ્તોદઃ કણ્ડૂરુન્નતતા વ્યાધેરુપદ્રવશાન્તિર્ભક્તાભિકાઙ્ક્ષા ચ પક્વલિઙ્ગમ્ | કફજેષુ તુ રોગેષુ ગમ્ભીરગતિત્વાદભિઘાતજેષુ વા કેષુચિદસમસ્તં પક્વલક્ષણં દૃષ્ટ્વા પક્વમપક્વમિતિ મન્યમાનો ભિષઙ્મોહમુપૈતિ; તત્ર હિ ત્વક્સવર્ણતા શીતશોફતા સ્થૈર્યમલ્પરુજતાઽશ્મવચ્ચ ઘનતા, ન મોહમુપેયાદિતિ ||૫||
View original
स यदा बाह्याभ्यन्तरैः क्रियाविशेषैर्न सम्भावितः प्रशमयितुं क्रियाविपर्ययाद्बहुत्वाद्वा दोषाणां तदा पाकाभिमुखो भवति | तस्यामस्य पच्यमानस्य पक्वस्य च लक्षणमुच्यमानमुपधारय- | तत्र, मन्दोष्मता त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यं मन्दवेदनताऽल्पशोफता चामलक्षणमुद्दिष्टं; सूचिभिरिव निस्तुद्यते, दश्यत इव पिपीलिकाभिः, ताभिश्च संसर्प्यत इव, छिद्यत इव शस्त्रेण, भिद्यत इव शक्तिभिः, ताड्यत इव दण्डेन, पीड्यत इव पाणिना, घट्यत इव चाङ्गुल्या, दह्यते पच्यत इव चाग्निक्षाराभ्याम्, ओषचोषपरीदाहाश्च भवन्ति, वृश्चिकविद्ध इव च स्थानासनशयनेषु न शान्तिमुपैति, आध्मातबस्तिरिवाततश्च शोफो भवति , त्वग्वैवर्ण्यं शोफाभिवृद्धिर्ज्वरदाहपिपासा भक्तारुचिश्च पच्यमानलिङ्गं; वेदनोपशान्तिः पाण्डुताऽल्पशोफता वलीप्रादुर्भावस्त्वक्परिपुटनं निम्नदर्शनमङ्गुल्याऽवपीडिते प्रत्युन्नमनं, बस्ताविवोदकसञ्चरणं पूयस्य प्रपीडयत्येकमन्तमन्ते चावपीडिते, मुहुर्मुहुस्तोदः कण्डूरुन्नतता व्याधेरुपद्रवशान्तिर्भक्ताभिकाङ्क्षा च पक्वलिङ्गम् | कफजेषु तु रोगेषु गम्भीरगतित्वादभिघातजेषु वा केषुचिदसमस्तं पक्वलक्षणं दृष्ट्वा पक्वमपक्वमिति मन्यमानो भिषङ्मोहमुपैति; तत्र हि त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यमल्परुजताऽश्मवच्च घनता, न मोहमुपेयादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ભવન્તિ ચાત્ર- આમં વિપચ્યમાનં ચ સમ્યક્ પક્વં ચ યો ભિષક્ | જાનીયાત્ સ ભવેદ્વૈદ્યઃ શેષાસ્તસ્કરવૃત્તયઃ ||૬||
View original
भवन्ति चात्र- आमं विपच्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् | जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
વાતાદૃતે નાસ્તિ રુજા ન પાકઃ પિત્તાદૃતે નાસ્તિ કફાચ્ચ પૂયઃ | તસ્માત્ સમસ્તાન્ પરિપાકકાલે પચન્તિ શોફાંસ્ત્રય એવ દોષાઃ ||૭|| કાલાન્તરેણાભ્યુદિતં તુ પિત્તં કૃત્વા વશે વાતકફૌ પ્રસહ્ય | પચત્યતઃ શોણિતમેવ પાકો મતોઽપરેષાં વિદુષાં દ્વિતીયઃ ||૮||
View original
वातादृते नास्ति रुजा न पाकः पित्तादृते नास्ति कफाच्च पूयः | तस्मात् समस्तान् परिपाककाले पचन्ति शोफांस्त्रय एव दोषाः ||७|| कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य | पचत्यतः शोणितमेव पाको मतोऽपरेषां विदुषां द्वितीयः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
તત્ર, આમચ્છેદે માંસસિરાસ્નાયુસન્ધ્યસ્થિવ્યાપાદનમતિમાત્રં શોણિતાતિપ્રવૃત્તિર્વેદનાપ્રાદુર્ભાવોઽવદરણમનેકોપદ્રવદર્શનં ક્ષતવિદ્રધિર્વા ભવતિ | સ યદા ભયમોહાભ્યાં પક્વમપ્યપક્વમિતિ મન્યમાનશ્ચિરમુપેક્ષતે વ્યાધિં વૈદ્યસ્તદા ગમ્ભીરાનુગતો દ્વારમલભમાનઃ પૂયઃ સ્વમાશ્રયમવદાર્યોત્સઙ્ગં મહાન્તમવકાશં કૃત્વા નાડીં જનયિત્વા કૃચ્છ્રસાધ્યો ભવત્યસાધ્યો વેતિ ||૯||
View original
तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ભવતિ ચાત્ર- યશ્છિનત્ત્યામમજ્ઞાનાદ્યશ્ચ પક્વમુપેક્ષતે | શ્વપચાવિવ મન્તવ્યૌ તાવનિશ્ચિતકારિણૌ ||૧૦||
View original
भवति चात्र- यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते | श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
પ્રાક્ શસ્ત્રકર્મણશ્ચેષ્ટં ભોજયેદાતુરં ભિષક્ | મદ્યપં પાયયેન્મદ્યં તીક્ષ્ણં યો વેદનાઽસહઃ ||૧૧|| ન મૂર્ચ્છત્યન્નસંયોગાન્મત્તઃ શસ્ત્રં ન બુધ્યતે | તસ્માદવશ્યં ભોક્તવ્યં રોગેષૂક્તેષુ કર્મણિ ||૧૨|| પ્રાણો હ્યાભ્યન્તરો નૄણાં બાહ્યપ્રાણગુણાન્વિતઃ | ધારયત્યવિરોધેન શરીરં પાઞ્ચભૌતિકમ્ ||૧૩||
View original
प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदातुरं भिषक् | मद्यपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाऽसहः ||११|| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते | तस्मादवश्यं भोक्तव्यं रोगेषूक्तेषु कर्मणि ||१२|| प्राणो ह्याभ्यन्तरो नॄणां बाह्यप्राणगुणान्वितः | धारयत्यविरोधेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
અલ્પો મહાન્ વા ક્રિયયા વિના યઃ સમુચ્છ્રિતઃ પાકમુપૈતિ શોફઃ | વિશાલમૂલો વિષમં વિદગ્ધઃ સ કૃચ્છ્રતાં યાત્યવગાઢદોષઃ ||૧૪||
View original
अल्पो महान् वा क्रियया विना यः समुच्छ्रितः पाकमुपैति शोफः | विशालमूलो विषमं विदग्धः स कृच्छ्रतां यात्यवगाढदोषः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
આલેપવિસ્રાવણાશોધનૈસ્તુ સમ્યક્ પ્રયુક્તૈર્યદિ નોપશામ્યેત્ | પચ્યેત શીઘ્રં સમમલ્પમૂલઃ સ પિણ્ડિતશ્ચોપરિ ચોન્નતઃ સ્યાત્ ||૧૫||
View original
आलेपविस्रावणाशोधनैस्तु सम्यक् प्रयुक्तैर्यदि नोपशाम्येत् | पच्येत शीघ्रं सममल्पमूलः स पिण्डितश्चोपरि चोन्नतः स्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
કક્ષં સમાસાદ્ય યથૈવ વહ્નિર્વાય્વીરિતઃ સન્દહતિ પ્રસહ્ય | તથૈવ પૂયોઽપ્યવિનિઃસૃતો હિ માંસં સિરાઃ સ્નાયુ ચ ખાદતીહ ||૧૬||
View original
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य | तथैव पूयोऽप्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
આદૌ વિમ્લાપનં કુર્યાદ્દ્વિતીયમવસેચનમ્ | તૃતીયમુપનાહં તુ ચતુર્થીં પાટનક્રિયામ્ ||૧૭|| પઞ્ચમં શોધનં કુર્યાત્ ષષ્ઠં રોપણમિષ્યતે | એતે ક્રમા વ્રણસ્યોક્તાઃ સપ્તમં વૈકૃતાપહમ્ ||૧૮||
View original
आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને આમપક્વૈષણીયો નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ ||૧૭||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आमपक्वैषणीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon