Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాత ఆమపక్వైషణీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथात आमपक्वैषणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
17. āmapakvaiṣaṇīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
శోఫసముత్థానా గ్రంథివిద్రధ్యలజీప్రభృతయః ప్రాయేణ వ్యాధయోఽభిహితా అనేకాకృతయః, తైర్విలక్షణః పృథుర్గ్రథితః సమో విషమో వా త్వఙ్మాంసస్థాయీ దోషసంఘాతః శరీరైకదేశోత్థితః శోఫ ఇత్యుచ్యతే ||3||
View original
शोफसमुत्थाना ग्रन्थिविद्रध्यलजीप्रभृतयः प्रायेण व्याधयोऽभिहिता अनेकाकृतयः, तैर्विलक्षणः पृथुर्ग्रथितः समो विषमो वा त्वङ्मांसस्थायी दोषसङ्घातः शरीरैकदेशोत्थितः शोफ इत्युच्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
స షడ్విధో వాతపిత్తకఫశోణితసన్నిపాతాగంతునిమిత్తః | తస్య దోషరూపవ్యంజనైర్లక్షణాని వ్యాఖ్యాస్యామః | తత్ర, వాతశోఫః కృష్ణోఽరుణో వా పరుషో మృదురనవస్థితాస్తోదాదయశ్చాత్ర వేదనావిశేషా భవంతి; పిత్తశోఫః పీతో మృదుః సరక్తో వా శీఘ్రానుసార్యోషాదయశ్చాత్ర వేదనావిశేషా భవంతి; శ్లేష్మశ్వయథుః పాండుః కఠినః స్నిగ్ధః శీతో స్నిగ్ధో మందానుసారీ కండ్వాదయశ్చాత్ర వేదనావిశేషా భవంతి; సర్వవర్ణవేదనః సన్నిపాతశ్వయథుః; పిత్తవచ్ఛోణితజోఽతికృష్ణశ్చ; పిత్తరక్తలక్షణ ఆగంతుర్లోహితావభాసశ్చ ||4||
View original
स षड्विधो वातपित्तकफशोणितसन्निपातागन्तुनिमित्तः | तस्य दोषरूपव्यञ्जनैर्लक्षणानि व्याख्यास्यामः | तत्र, वातशोफः कृष्णोऽरुणो वा परुषो मृदुरनवस्थितास्तोदादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; पित्तशोफः पीतो मृदुः सरक्तो वा शीघ्रानुसार्योषादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; श्लेष्मश्वयथुः पाण्डुः कठिनः स्निग्धः शीतो स्निग्धो मन्दानुसारी कण्ड्वादयश्चात्र वेदनाविशेषा भवन्ति; सर्ववर्णवेदनः सन्निपातश्वयथुः; पित्तवच्छोणितजोऽतिकृष्णश्च; पित्तरक्तलक्षण आगन्तुर्लोहितावभासश्च ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
స యదా బాహ్యాభ్యంతరైః క్రియావిశేషైర్న సంభావితః ప్రశమయితుం క్రియావిపర్యయాద్బహుత్వాద్వా దోషాణాం తదా పాకాభిముఖో భవతి | తస్యామస్య పచ్యమానస్య పక్వస్య చ లక్షణముచ్యమానముపధారయ- | తత్ర, మందోష్మతా త్వక్సవర్ణతా శీతశోఫతా స్థైర్యం మందవేదనతాఽల్పశోఫతా చామలక్షణముద్దిష్టం; సూచిభిరివ నిస్తుద్యతే, దశ్యత ఇవ పిపీలికాభిః, తాభిశ్చ సంసర్ప్యత ఇవ, ఛిద్యత ఇవ శస్త్రేణ, భిద్యత ఇవ శక్తిభిః, తాడ్యత ఇవ దండేన, పీడ్యత ఇవ పాణినా, ఘట్యత ఇవ చాంగుల్యా, దహ్యతే పచ్యత ఇవ చాగ్నిక్షారాభ్యాం, ఓషచోషపరీదాహాశ్చ భవంతి, వృశ్చికవిద్ధ ఇవ చ స్థానాసనశయనేషు న శాంతిముపైతి, ఆధ్మాతబస్తిరివాతతశ్చ శోఫో భవతి , త్వగ్వైవర్ణ్యం శోఫాభివృద్ధిర్జ్వరదాహపిపాసా భక్తారుచిశ్చ పచ్యమానలింగం; వేదనోపశాంతిః పాండుతాఽల్పశోఫతా వలీప్రాదుర్భావస్త్వక్పరిపుటనం నిమ్నదర్శనమంగుల్యాఽవపీడితే ప్రత్యున్నమనం, బస్తావివోదకసంచరణం పూయస్య ప్రపీడయత్యేకమంతమంతే చావపీడితే, ముహుర్ముహుస్తోదః కండూరున్నతతా వ్యాధేరుపద్రవశాంతిర్భక్తాభికాంక్షా చ పక్వలింగం | కఫజేషు తు రోగేషు గంభీరగతిత్వాదభిఘాతజేషు వా కేషుచిదసమస్తం పక్వలక్షణం దృష్ట్వా పక్వమపక్వమితి మన్యమానో భిషఙ్మోహముపైతి; తత్ర హి త్వక్సవర్ణతా శీతశోఫతా స్థైర్యమల్పరుజతాఽశ్మవచ్చ ఘనతా, న మోహముపేయాదితి ||5||
View original
स यदा बाह्याभ्यन्तरैः क्रियाविशेषैर्न सम्भावितः प्रशमयितुं क्रियाविपर्ययाद्बहुत्वाद्वा दोषाणां तदा पाकाभिमुखो भवति | तस्यामस्य पच्यमानस्य पक्वस्य च लक्षणमुच्यमानमुपधारय- | तत्र, मन्दोष्मता त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यं मन्दवेदनताऽल्पशोफता चामलक्षणमुद्दिष्टं; सूचिभिरिव निस्तुद्यते, दश्यत इव पिपीलिकाभिः, ताभिश्च संसर्प्यत इव, छिद्यत इव शस्त्रेण, भिद्यत इव शक्तिभिः, ताड्यत इव दण्डेन, पीड्यत इव पाणिना, घट्यत इव चाङ्गुल्या, दह्यते पच्यत इव चाग्निक्षाराभ्याम्, ओषचोषपरीदाहाश्च भवन्ति, वृश्चिकविद्ध इव च स्थानासनशयनेषु न शान्तिमुपैति, आध्मातबस्तिरिवाततश्च शोफो भवति , त्वग्वैवर्ण्यं शोफाभिवृद्धिर्ज्वरदाहपिपासा भक्तारुचिश्च पच्यमानलिङ्गं; वेदनोपशान्तिः पाण्डुताऽल्पशोफता वलीप्रादुर्भावस्त्वक्परिपुटनं निम्नदर्शनमङ्गुल्याऽवपीडिते प्रत्युन्नमनं, बस्ताविवोदकसञ्चरणं पूयस्य प्रपीडयत्येकमन्तमन्ते चावपीडिते, मुहुर्मुहुस्तोदः कण्डूरुन्नतता व्याधेरुपद्रवशान्तिर्भक्ताभिकाङ्क्षा च पक्वलिङ्गम् | कफजेषु तु रोगेषु गम्भीरगतित्वादभिघातजेषु वा केषुचिदसमस्तं पक्वलक्षणं दृष्ट्वा पक्वमपक्वमिति मन्यमानो भिषङ्मोहमुपैति; तत्र हि त्वक्सवर्णता शीतशोफता स्थैर्यमल्परुजताऽश्मवच्च घनता, न मोहमुपेयादिति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
భవంతి చాత్ర- ఆమం విపచ్యమానం చ సమ్యక్ పక్వం చ యో భిషక్ | జానీయాత్ స భవేద్వైద్యః శేషాస్తస్కరవృత్తయః ||6||
View original
भवन्ति चात्र- आमं विपच्यमानं च सम्यक् पक्वं च यो भिषक् | जानीयात् स भवेद्वैद्यः शेषास्तस्करवृत्तयः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
వాతాదృతే నాస్తి రుజా న పాకః పిత్తాదృతే నాస్తి కఫాచ్చ పూయః | తస్మాత్ సమస్తాన్ పరిపాకకాలే పచంతి శోఫాంస్త్రయ ఏవ దోషాః ||7|| కాలాంతరేణాభ్యుదితం తు పిత్తం కృత్వా వశే వాతకఫౌ ప్రసహ్య | పచత్యతః శోణితమేవ పాకో మతోఽపరేషాం విదుషాం ద్వితీయః ||8||
View original
वातादृते नास्ति रुजा न पाकः पित्तादृते नास्ति कफाच्च पूयः | तस्मात् समस्तान् परिपाककाले पचन्ति शोफांस्त्रय एव दोषाः ||७|| कालान्तरेणाभ्युदितं तु पित्तं कृत्वा वशे वातकफौ प्रसह्य | पचत्यतः शोणितमेव पाको मतोऽपरेषां विदुषां द्वितीयः ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
తత్ర, ఆమచ్ఛేదే మాంససిరాస్నాయుసంధ్యస్థివ్యాపాదనమతిమాత్రం శోణితాతిప్రవృత్తిర్వేదనాప్రాదుర్భావోఽవదరణమనేకోపద్రవదర్శనం క్షతవిద్రధిర్వా భవతి | స యదా భయమోహాభ్యాం పక్వమప్యపక్వమితి మన్యమానశ్చిరముపేక్షతే వ్యాధిం వైద్యస్తదా గంభీరానుగతో ద్వారమలభమానః పూయః స్వమాశ్రయమవదార్యోత్సంగం మహాంతమవకాశం కృత్వా నాడీం జనయిత్వా కృచ్ఛ్రసాధ్యో భవత్యసాధ్యో వేతి ||9||
View original
तत्र, आमच्छेदे मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिव्यापादनमतिमात्रं शोणितातिप्रवृत्तिर्वेदनाप्रादुर्भावोऽवदरणमनेकोपद्रवदर्शनं क्षतविद्रधिर्वा भवति | स यदा भयमोहाभ्यां पक्वमप्यपक्वमिति मन्यमानश्चिरमुपेक्षते व्याधिं वैद्यस्तदा गम्भीरानुगतो द्वारमलभमानः पूयः स्वमाश्रयमवदार्योत्सङ्गं महान्तमवकाशं कृत्वा नाडीं जनयित्वा कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वेति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
భవతి చాత్ర- యశ్ఛినత్త్యామమజ్ఞానాద్యశ్చ పక్వముపేక్షతే | శ్వపచావివ మంతవ్యౌ తావనిశ్చితకారిణౌ ||10||
View original
भवति चात्र- यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते | श्वपचाविव मन्तव्यौ तावनिश्चितकारिणौ ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-13) · Śloka 13
ప్రాక్ శస్త్రకర్మణశ్చేష్టం భోజయేదాతురం భిషక్ | మద్యపం పాయయేన్మద్యం తీక్ష్ణం యో వేదనాఽసహః ||11|| న మూర్చ్ఛత్యన్నసంయోగాన్మత్తః శస్త్రం న బుధ్యతే | తస్మాదవశ్యం భోక్తవ్యం రోగేషూక్తేషు కర్మణి ||12|| ప్రాణో హ్యాభ్యంతరో నౄణాం బాహ్యప్రాణగుణాన్వితః | ధారయత్యవిరోధేన శరీరం పాంచభౌతికం ||13||
View original
प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदातुरं भिषक् | मद्यपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाऽसहः ||११|| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते | तस्मादवश्यं भोक्तव्यं रोगेषूक्तेषु कर्मणि ||१२|| प्राणो ह्याभ्यन्तरो नॄणां बाह्यप्राणगुणान्वितः | धारयत्यविरोधेन शरीरं पाञ्चभौतिकम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
అల్పో మహాన్ వా క్రియయా వినా యః సముచ్ఛ్రితః పాకముపైతి శోఫః | విశాలమూలో విషమం విదగ్ధః స కృచ్ఛ్రతాం యాత్యవగాఢదోషః ||14||
View original
अल्पो महान् वा क्रियया विना यः समुच्छ्रितः पाकमुपैति शोफः | विशालमूलो विषमं विदग्धः स कृच्छ्रतां यात्यवगाढदोषः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ఆలేపవిస్రావణాశోధనైస్తు సమ్యక్ ప్రయుక్తైర్యది నోపశామ్యేత్ | పచ్యేత శీఘ్రం సమమల్పమూలః స పిండితశ్చోపరి చోన్నతః స్యాత్ ||15||
View original
आलेपविस्रावणाशोधनैस्तु सम्यक् प्रयुक्तैर्यदि नोपशाम्येत् | पच्येत शीघ्रं सममल्पमूलः स पिण्डितश्चोपरि चोन्नतः स्यात् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
కక్షం సమాసాద్య యథైవ వహ్నిర్వాయ్వీరితః సందహతి ప్రసహ్య | తథైవ పూయోఽప్యవినిఃసృతో హి మాంసం సిరాః స్నాయు చ ఖాదతీహ ||16||
View original
कक्षं समासाद्य यथैव वह्निर्वाय्वीरितः सन्दहति प्रसह्य | तथैव पूयोऽप्यविनिःसृतो हि मांसं सिराः स्नायु च खादतीह ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17-18) · Śloka 18
ఆదౌ విమ్లాపనం కుర్యాద్ద్వితీయమవసేచనం | తృతీయముపనాహం తు చతుర్థీం పాటనక్రియాం ||17|| పంచమం శోధనం కుర్యాత్ షష్ఠం రోపణమిష్యతే | ఏతే క్రమా వ్రణస్యోక్తాః సప్తమం వైకృతాపహం ||18||
View original
आदौ विम्लापनं कुर्याद्द्वितीयमवसेचनम् | तृतीयमुपनाहं तु चतुर्थीं पाटनक्रियाम् ||१७|| पञ्चमं शोधनं कुर्यात् षष्ठं रोपणमिष्यते | एते क्रमा व्रणस्योक्ताः सप्तमं वैकृतापहम् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే ఆమపక్వైషణీయో నామ సప్తదశోఽధ్యాయః ||17||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने आमपक्वैषणीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः ||१७||
🔊 Audio coming soon