Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః కర్ణవ్యధబంధవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः कर्णव्यधबन्धविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
16. karṇavyadhabandhavidhyadhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
రక్షాభూషణనిమిత్తం బాలస్య కర్ణౌ విధ్యేతే | తౌ షష్ఠే మాసి సప్తమే వా శుక్లపక్షే ప్రశస్తేషు తిథికరణముహూర్తనక్షత్రేషు కృతమంగలస్వస్తివాచనం ధాత్ర్యంకే కుమారధరాంకే వా కుమారముపవేశ్య బాలక్రీడనకైః ప్రలోభ్యాభిసాంత్వయన్ భిషగ్వామహస్తేనాకృష్య కర్ణం దైవకృతే ఛిద్ర ఆదిత్యకరావభాసితే శనైః శనైర్దక్షిణహస్తేనర్జు విధ్యేత్, ప్రతనుకం సూచ్యా, బహలమారయా, పూర్వం దక్షిణం కుమారస్య, వామం కుమార్యాః; తతః పిచువర్తిం ప్రవేశయేత్ ||3||
View original
रक्षाभूषणनिमित्तं बालस्य कर्णौ विध्येते | तौ षष्ठे मासि सप्तमे वा शुक्लपक्षे प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनं धात्र्यङ्के कुमारधराङ्के वा कुमारमुपवेश्य बालक्रीडनकैः प्रलोभ्याभिसान्त्वयन् भिषग्वामहस्तेनाकृष्य कर्णं दैवकृते छिद्र आदित्यकरावभासिते शनैः शनैर्दक्षिणहस्तेनर्जु विध्येत्, प्रतनुकं सूच्या, बहलमारया, पूर्वं दक्षिणं कुमारस्य, वामं कुमार्याः; ततः पिचुवर्तिं प्रवेशयेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
శోణితబహుత్వేన వేదనయా చాన్యదేశవిద్ధమితి జానీయాత్, నిరుపద్రవతయా తద్దేశవిద్ధమితి ||4||
View original
शोणितबहुत्वेन वेदनया चान्यदेशविद्धमिति जानीयात्, निरुपद्रवतया तद्देशविद्धमिति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్రాజ్ఞేన యదృచ్ఛయా విద్ధాసు సిరాసు కాలికామర్మరికాలోహితికాసూపద్రవా భవంతి | తత్ర, కాలికాయాం జ్వరో దాహః శ్వయథుర్వేదనా చ భవతి; మర్మరికాయాం వేదనా జ్వరో గ్రంథయశ్చ; లోహితికాయాం మన్యాస్తంభాపతానకశిరోగ్రహకర్ణశూలాని భవంతి | తేషు యథాస్వం ప్రతికుర్వీత ||5||
View original
तत्राज्ञेन यदृच्छया विद्धासु सिरासु कालिकामर्मरिकालोहितिकासूपद्रवा भवन्ति | तत्र, कालिकायां ज्वरो दाहः श्वयथुर्वेदना च भवति; मर्मरिकायां वेदना ज्वरो ग्रन्थयश्च; लोहितिकायां मन्यास्तम्भापतानकशिरोग्रहकर्णशूलानि भवन्ति | तेषु यथास्वं प्रतिकुर्वीत ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
క్లిష్టజిహ్మాప్రశస్తసూచీవ్యధాద్గాఢతరవర్తిత్వాద్దోషసముదాయాదప్రశస్తవ్యధాద్వా యత్ర సంరంభో వేదనా వా భవతి తత్ర వర్తిముపహృత్యాశు మధుకైరండమూలమంజిష్ఠాయవతిలకల్కైర్మధుఘృతప్రగాఢైరాలేపయేత్తావద్యావత్ సురూఢ ఇతి; సురూఢం చైనం పునర్విధ్యేత్; విధానం తు పూర్వోక్తమేవ ||6||
View original
क्लिष्टजिह्माप्रशस्तसूचीव्यधाद्गाढतरवर्तित्वाद्दोषसमुदायादप्रशस्तव्यधाद्वा यत्र संरम्भो वेदना वा भवति तत्र वर्तिमुपहृत्याशु मधुकैरण्डमूलमञ्जिष्ठायवतिलकल्कैर्मधुघृतप्रगाढैरालेपयेत्तावद्यावत् सुरूढ इति; सुरूढं चैनं पुनर्विध्येत्; विधानं तु पूर्वोक्तमेव ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తత్ర సమ్యగ్విద్ధమామతైలేన పరిషేచయేత్, త్ర్యహాత్త్ర్యహాచ్చ వర్తిం స్థూలతరాం దద్యాత్, పరిషేకం చ తమేవ ||7||
View original
तत्र सम्यग्विद्धमामतैलेन परिषेचयेत्, त्र्यहात्त्र्यहाच्च वर्तिं स्थूलतरां दद्यात्, परिषेकं च तमेव ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
అథ వ్యపగతదోషోపద్రవే కర్ణే వర్ధనార్థం లఘు వర్ధనకం కుర్యాత్ ||8||
View original
अथ व्यपगतदोषोपद्रवे कर्णे वर्धनार्थं लघु वर्धनकं कुर्यात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ఏవం వివర్ధితః కర్ణశ్ఛిద్యతే తు ద్విధా నృణాం | దోషతో వాఽభిఘాతాద్వా సంధానం తస్య మే శృణు ||9||
View original
एवं विवर्धितः कर्णश्छिद्यते तु द्विधा नृणाम् | दोषतो वाऽभिघाताद्वा सन्धानं तस्य मे शृणु ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
తత్ర సమాసేన పంచదశకర్ణబంధాకృతయః | తద్యథా- నేమిసంధానక ఉత్పలభేద్యకో వల్లూరక ఆసంగిమో గండకర్ణ ఆహార్యో నిర్వేధిమో వ్యాయోజిమః కపాటసంధికోఽర్ధకపాటసంధికః సంక్షిప్తో హీనకర్ణో వల్లీకర్ణో యష్టికర్ణః కాకౌష్ఠక ఇతి | తేషు, పృథులాయతసమోభయపాలిర్నేమిసంధానకః, వృత్తాయతసమోభయపాలిరుత్పలభేద్యకః; హ్రస్వవృత్తసమోభయపాలిర్వల్లూరకః; అభ్యంతరదీర్ఘైకపాలిరాసంగిమః; బాహ్యదీర్ఘైకపాలిర్గండకర్ణః; అపాలిరుభయతోఽప్యాహార్యః; పీఠోపమపాలిరుభయతః క్షీణపుత్రికాశ్రితో నిర్వేధిమః, స్థూలాణుసమవిషమపాలిర్వ్యాయోజిమః; అభ్యంతరదీర్ఘైకపాలిరితరాల్పపాలిః కపాటసంధికః; బాహ్యదీర్ఘైకపాలిరితరాల్పపాలిరర్ధకపాటసంధికః | తత్ర దశైతే కర్ణబంధవికల్పాః సాధ్యాః ; తేషాం స్వనామభిరేవాకృతయః ప్రాయేణ వ్యాఖ్యాతాః సంక్షిప్తాదయః పంచాసాధ్యాః | తత్ర శుష్కశష్కులిరుత్సన్నపాలిరితరాల్పపాలిః సంక్షిప్తః ; అనధిష్ఠానపాలిః పర్యంతయోః క్షీణమాంసో హీనకర్ణః; తనువిషమాల్పపాలిర్వల్లీకర్ణః; గ్రథితమాంసస్తబ్ధసిరాతతసూక్ష్మపాలిర్యష్టికర్ణః; నిర్మాంససంక్షిప్తాగ్రాల్పశోణితపాలిః కాకౌష్ఠక ఇతి | బద్ధేష్వపి తు శోఫదాహరాగపాకపిడకాస్రావయుక్తా న సిద్ధిముపయాంతి ||10||
View original
तत्र समासेन पञ्चदशकर्णबन्धाकृतयः | तद्यथा- नेमिसन्धानक उत्पलभेद्यको वल्लूरक आसङ्गिमो गण्डकर्ण आहार्यो निर्वेधिमो व्यायोजिमः कपाटसन्धिकोऽर्धकपाटसन्धिकः सङ्क्षिप्तो हीनकर्णो वल्लीकर्णो यष्टिकर्णः काकौष्ठक इति | तेषु, पृथुलायतसमोभयपालिर्नेमिसन्धानकः, वृत्तायतसमोभयपालिरुत्पलभेद्यकः; ह्रस्ववृत्तसमोभयपालिर्वल्लूरकः; अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरासङ्गिमः; बाह्यदीर्घैकपालिर्गण्डकर्णः; अपालिरुभयतोऽप्याहार्यः; पीठोपमपालिरुभयतः क्षीणपुत्रिकाश्रितो निर्वेधिमः, स्थूलाणुसमविषमपालिर्व्यायोजिमः; अभ्यन्तरदीर्घैकपालिरितराल्पपालिः कपाटसन्धिकः; बाह्यदीर्घैकपालिरितराल्पपालिरर्धकपाटसन्धिकः | तत्र दशैते कर्णबन्धविकल्पाः साध्याः ; तेषां स्वनामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः सङ्क्षिप्तादयः पञ्चासाध्याः | तत्र शुष्कशष्कुलिरुत्सन्नपालिरितराल्पपालिः सङ्क्षिप्तः ; अनधिष्ठानपालिः पर्यन्तयोः क्षीणमांसो हीनकर्णः; तनुविषमाल्पपालिर्वल्लीकर्णः; ग्रथितमांसस्तब्धसिराततसूक्ष्मपालिर्यष्टिकर्णः; निर्मांससङ्क्षिप्ताग्राल्पशोणितपालिः काकौष्ठक इति | बद्धेष्वपि तु शोफदाहरागपाकपिडकास्रावयुक्ता न सिद्धिमुपयान्ति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
భవంతి చాత్ర- యస్య పాలిద్వయమపి కర్ణస్య న భవేదిహ | కర్ణపీఠం సమే మధ్యే తస్య విద్ధ్వా వివర్ధయేత్ ||11||
View original
भवन्ति चात्र- यस्य पालिद्वयमपि कर्णस्य न भवेदिह | कर्णपीठं समे मध्ये तस्य विद्ध्वा विवर्धयेत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
బాహ్యాయామిహ దీర్ఘాయాం సంధిరాభ్యంతరో భవేత్ | ఆభ్యంతరాయాం దీర్ఘాయాం బాహ్యసంఘిరుదాహృతః ||12||
View original
बाह्यायामिह दीर्घायां सन्धिराभ्यन्तरो भवेत् | आभ्यन्तरायां दीर्घायां बाह्यसन्घिरुदाहृतः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ఏకైవ తు భవేత్ పాలిః స్థూలా పృథ్వీ స్థిరా చ యా | తాం ద్విధా పాటయిత్వా తు ఛిత్త్వా చోపరి సంధయేత్ ||13||
View original
एकैव तु भवेत् पालिः स्थूला पृथ्वी स्थिरा च या | तां द्विधा पाटयित्वा तु छित्त्वा चोपरि सन्धयेत् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
గండాదుత్పాట్య మాంసేన సానుబంధేన జీవతా | కర్ణపాలీమపాలేస్తు కుర్యాన్నిర్లిఖ్య శాస్త్రవిత్ ||14||
View original
गण्डादुत्पाट्य मांसेन सानुबन्धेन जीवता | कर्णपालीमपालेस्तु कुर्यान्निर्लिख्य शास्त्रवित् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
అతోఽన్యతమం బంధం చికీర్షురగ్రోపహరణీయోక్తోపసంభృతసంభారం విశేషతశ్చాత్రోపహరేత్ సురామండం క్షీరముదకం ధాన్యామ్లం కపాలచూర్ణం చేతి | తతోఽంగనాం పురుషం వా గ్రథితకేశాంతం లఘు భుక్తవంతమాప్తైః సుపరిగృహీతం చ కృత్వా, బంధముపధార్య, ఛేద్యభేద్యలేఖ్యవ్యధనైరుపపన్నైరుపపాద్య, కర్ణశోణితమవేక్ష్య దుష్టమదుష్టం వేతి; తత్ర వాతదుష్టే ధాన్యామ్లోష్ణోదకాభ్యాం పిత్తదుష్టే శీతోదకపయోభ్యాం శ్లేష్మదుష్టే సురామండోష్ణోదకాభ్యాం ప్రక్షాల్య కర్ణౌ, పునరవలిఖ్యానున్నతమహీనమవిషమం చ కర్ణసంధిం సన్నివేశ్య, స్థితరక్తం సందధ్యాత్ | తతో మధుఘృతేనాభ్యజ్య పిచుప్రోతయోరన్యతరేణావగుంఠ్య సూత్రేణానవగాఢమనతిశిథిలం చ బద్ధ్వా కపాలచూర్ణేనావకీర్యాచారికముపదిశేత్, ద్వివ్రణీయోక్తేన చ విధానేనోపచరేత్ ||15||
View original
अतोऽन्यतमं बन्धं चिकीर्षुरग्रोपहरणीयोक्तोपसम्भृतसम्भारं विशेषतश्चात्रोपहरेत् सुरामण्डं क्षीरमुदकं धान्याम्लं कपालचूर्णं चेति | ततोऽङ्गनां पुरुषं वा ग्रथितकेशान्तं लघु भुक्तवन्तमाप्तैः सुपरिगृहीतं च कृत्वा, बन्धमुपधार्य, छेद्यभेद्यलेख्यव्यधनैरुपपन्नैरुपपाद्य, कर्णशोणितमवेक्ष्य दुष्टमदुष्टं वेति; तत्र वातदुष्टे धान्याम्लोष्णोदकाभ्यां पित्तदुष्टे शीतोदकपयोभ्यां श्लेष्मदुष्टे सुरामण्डोष्णोदकाभ्यां प्रक्षाल्य कर्णौ, पुनरवलिख्यानुन्नतमहीनमविषमं च कर्णसन्धिं सन्निवेश्य, स्थितरक्तं सन्दध्यात् | ततो मधुघृतेनाभ्यज्य पिचुप्रोतयोरन्यतरेणावगुण्ठ्य सूत्रेणानवगाढमनतिशिथिलं च बद्ध्वा कपालचूर्णेनावकीर्याचारिकमुपदिशेत्, द्विव्रणीयोक्तेन च विधानेनोपचरेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
భవతి చాత్ర- విఘట్టనం దివాస్వప్నం వ్యాయామమతిభోజనం | వ్యవాయమగ్నిసంతాపం వాక్శ్రమం చ వివర్జయేత్ ||16||
View original
भवति चात्र- विघट्टनं दिवास्वप्नं व्यायाममतिभोजनम् | व्यवायमग्निसन्तापं वाक्श्रमं च विवर्जयेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
న చాశుద్ధరక్తమతిప్రవృత్తరక్తం క్షీణరక్తం వా సందధ్యాత్ | స హి వాతదుష్టే రక్తే రూఢోఽపి పరిపుటనవాన్, పిత్తదుష్టే దాహపాకరాగవేదనావాన్, శ్లేష్మదుష్టే స్తబ్ధః కండూమాన్, అతిప్రవృత్తరక్తే శ్యావశోఫవాన్, క్షీణోఽల్పమాంసో న వృద్ధిముపైతి ||17||
View original
न चाशुद्धरक्तमतिप्रवृत्तरक्तं क्षीणरक्तं वा सन्दध्यात् | स हि वातदुष्टे रक्ते रूढोऽपि परिपुटनवान्, पित्तदुष्टे दाहपाकरागवेदनावान्, श्लेष्मदुष्टे स्तब्धः कण्डूमान्, अतिप्रवृत्तरक्ते श्यावशोफवान्, क्षीणोऽल्पमांसो न वृद्धिमुपैति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18-19) · Śloka 19
(ఆమతైలేన త్రిరాత్రం పరిషేచయేత్, త్రిరాత్రాచ్చ పిచుం పరివర్తయేత్) | స యదా సురూఢో నిరుపద్రవః సవర్ణో భవతి తదైనం శనైః శనైరభివర్ధయేత్ | అతోఽన్యథా సంరంభదాహపాకరాగవేదనావాన్, పునశ్ఛిద్యతే వా ||18|| అథాస్యాప్రదుష్టస్యాభివర్ధనార్థమభ్యంగః | తద్యథా- గోధాప్రతుదవిష్కిరానూపౌదకవసామజ్జానౌ పయః సర్పిస్తైలం గౌరసర్షపజం చ యథాలాభం సంభృత్యార్కాలర్కబలాతిబలానంతాపామార్గాశ్వగంధావిదారిగంధాక్షీరశుక్లాజలశూకమధురవర్గపయస్యాప్రతివాపం తైలం వా పాచయిత్వా స్వనుగుప్తం నిదధ్యాత్ ||19||
View original
(आमतैलेन त्रिरात्रं परिषेचयेत्, त्रिरात्राच्च पिचुं परिवर्तयेत्) | स यदा सुरूढो निरुपद्रवः सवर्णो भवति तदैनं शनैः शनैरभिवर्धयेत् | अतोऽन्यथा संरम्भदाहपाकरागवेदनावान्, पुनश्छिद्यते वा ||१८|| अथास्याप्रदुष्टस्याभिवर्धनार्थमभ्यङ्गः | तद्यथा- गोधाप्रतुदविष्किरानूपौदकवसामज्जानौ पयः सर्पिस्तैलं गौरसर्षपजं च यथालाभं सम्भृत्यार्कालर्कबलातिबलानन्तापामार्गाश्वगन्धाविदारिगन्धाक्षीरशुक्लाजलशूकमधुरवर्गपयस्याप्रतिवापं तैलं वा पाचयित्वा स्वनुगुप्तं निदध्यात् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
స్వేదితోన్మర్దితం కర్ణం స్నేహేనైతేన యోజయేత్ | అథానుపద్రవః సమ్యగ్బలవాంశ్చ వివర్ధతే ||20||
View original
स्वेदितोन्मर्दितं कर्णं स्नेहेनैतेन योजयेत् | अथानुपद्रवः सम्यग्बलवांश्च विवर्धते ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 21
యవాశ్వగంధాయష్ట్యాహ్వైస్తిలైశ్చోద్వర్తనం హితం |21|
View original
यवाश्वगन्धायष्ट्याह्वैस्तिलैश्चोद्वर्तनं हितम् |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 22
శతావర్యశ్వగంధాభ్యాం పయస్యైరండజీవనైః ||21|| తైలం విపక్వం సక్షీరమభ్యంగాత్ పాలివర్ధనం |22|
View original
शतावर्यश्वगन्धाभ्यां पयस्यैरण्डजीवनैः ||२१|| तैलं विपक्वं सक्षीरमभ्यङ्गात् पालिवर्धनम् |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23
యే తు కర్ణా న వర్ధంతే స్వేదస్నేహోపపాదితాః ||22|| తేషామపాంగదేశే తు కుర్యాత్ ప్రచ్ఛానమేవ తు | బాహ్యచ్ఛేదం న కుర్వీత వ్యాపదః స్యుస్తతోధ్రువాః ||23||
View original
ये तु कर्णा न वर्धन्ते स्वेदस्नेहोपपादिताः ||२२|| तेषामपाङ्गदेशे तु कुर्यात् प्रच्छानमेव तु | बाह्यच्छेदं न कुर्वीत व्यापदः स्युस्ततोध्रुवाः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
బద్ధమాత్రం తు యః కర్ణం సహసైవాభివర్ధయేత్ | ఆమకోశీ సమాధ్మాతః క్షిప్రమేవ విముచ్యతే ||24||
View original
बद्धमात्रं तु यः कर्णं सहसैवाभिवर्धयेत् | आमकोशी समाध्मातः क्षिप्रमेव विमुच्यते ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (25) · Śloka 25
జాతరోమా సువర్త్మా చ శ్లిష్టసంధిః సమః స్థిరః | సురూఢోఽవేదనో యశ్చ తం కర్ణం వర్ధయేచ్ఛనైః ||25||
View original
जातरोमा सुवर्त्मा च श्लिष्टसन्धिः समः स्थिरः | सुरूढोऽवेदनो यश्च तं कर्णं वर्धयेच्छनैः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
అమితాః కర్ణబంధాస్తు విజ్ఞేయాః కుశలైరిహ | యో యథా సువిశిష్టః స్యాత్తం తథా వినియోజయేత్ | (కర్ణపాల్యామయాన్నౄణాం పునర్వక్ష్యామి సుశ్రుత! | కర్ణపాల్యాం ప్రకుపితా వాతపిత్తకఫాస్త్రయః(1) ||26|| ద్విధా వాఽప్యథ సంసృష్టాః కుర్వంతి వివిధా రుజః | విస్ఫోటః స్తబ్ధతా శోఫః పాల్యాం దోషే తు వాతికే(2) ||26|| దాహవిస్ఫోటజననం శోఫః పాకశ్చ పైత్తికే | కండూః సశ్వయథుః స్తంభో గురుత్వం చ కఫాత్మకే(3) ||26|| యథాదోషం చ సంశోధ్య కుర్యాత్తేషాం చికిత్సితం | స్వేదాభ్యంగపరీషేకైః ప్రలేపాసృగ్విమోక్షణైః(4) ||26|| మృద్వీం క్రియాం బృంహణీయైర్యథాస్వం భోజనైస్తథా | య ఏవం వేత్తి దోషాణాం చికిత్సాం కర్తుమర్హతి(5) ||26|| అత ఊర్ధ్వం నామలింగైర్వక్ష్యే పాల్యాముపద్రవాన్ | ఉత్పాటకశ్చోత్పుటకః శ్యావః కండూయుతో భృశం(6) ||26|| అవమంథః సకండూకో గ్రంథికో జంబులస్తథా | స్రావీ చ దాహవాంశ్చైవ శృణ్వేషాం క్రమశః క్రియాం(7) ||26|| అపామార్గః సర్జరసః పాటలాలకుచత్వచౌ | ఉత్పాటకే ప్రలేపః స్యాత్తైలమేభిశ్చ పాచయేత్(8) ||26|| శంపాకశిగ్రుపూతీకాన్ గోధామేదోఽథ తద్వసాం | వారాహం గవ్యమైణేయం పిత్తం సర్పిశ్చ సంసృజేత్(9) ||26|| లేపముత్పుటకే దద్యాత్తైలమేభిశ్చ సాధితం | గౌరీం సుగంధాం సశ్యామామనంతాం తండులీయకం(10) ||26|| శ్యావే ప్రలేపనం దద్యాత్తైలమేభిశ్చ సాధితం | పాఠాం రసాంజనం క్షౌద్రం తథా స్యాదుష్ణకాంజికం(11) ||26|| దద్యాల్లేపం సకండూకే తైలమేభిశ్చ సాధితం | వ్రణీభూతస్య దేయం స్యాదిదం తైలం విజానతా(12) ||26|| మధుకక్షీరకాకోలీజీవకాద్యైర్విపాచితం | గోధావరాహసర్పాణాం వసాః స్యుః కృతబృంహణే(13) ||26|| ప్రలేపనమిదం దద్యాదవసిచ్యావమంథకే | ప్రపౌండరీకం మధుకం సమంగాం ధవమేవ చ(14) ||26|| తైలమేభిశ్చ సంపక్వం శృణు కండూమతః క్రియాం | సహదేవా విశ్వదేవా అజాక్షీరం ససైంధవం | ఏతైరాలేపనం దద్యాత్తైలమేభిశ్చ సాధితం(15) ||26|| గ్రంథికే గుటికాం పూర్వం స్రావయేదవపాట్య తు | తతః సైంధవచూర్ణం తు ఘృష్ట్వా లేపం ప్రదాపయేత్(16) ||26|| లిఖిత్వా తత్స్రుతం ఘృష్ట్వా చూర్ణైర్లోధ్రస్య జంబులే | క్షీరేణ ప్రతిసార్యైనం శుద్ధం సంరోపయేత్తతః(17) ||26|| మధుపర్ణీ మధూకం చ మధుకం మధునా సహ | లేపః స్రావిణి దాతవ్యస్తైలమేభిశ్చ సాధితం(18) ||26|| పంచవల్కైః సమధుకైః పిష్టైస్తైశ్చ ఘృతాన్వితైః | జీవకాద్యైః ససర్పిష్కైర్దహ్యమానం ప్రలేపయేత్)(19) ||26||
View original
अमिताः कर्णबन्धास्तु विज्ञेयाः कुशलैरिह | यो यथा सुविशिष्टः स्यात्तं तथा विनियोजयेत् | (कर्णपाल्यामयान्नॄणां पुनर्वक्ष्यामि सुश्रुत! | कर्णपाल्यां प्रकुपिता वातपित्तकफास्त्रयः(१) ||२६|| द्विधा वाऽप्यथ संसृष्टाः कुर्वन्ति विविधा रुजः | विस्फोटः स्तब्धता शोफः पाल्यां दोषे तु वातिके(२) ||२६|| दाहविस्फोटजननं शोफः पाकश्च पैत्तिके | कण्डूः सश्वयथुः स्तम्भो गुरुत्वं च कफात्मके(३) ||२६|| यथादोषं च संशोध्य कुर्यात्तेषां चिकित्सितम् | स्वेदाभ्यङ्गपरीषेकैः प्रलेपासृग्विमोक्षणैः(४) ||२६|| मृद्वीं क्रियां बृंहणीयैर्यथास्वं भोजनैस्तथा | य एवं वेत्ति दोषाणां चिकित्सां कर्तुमर्हति(५) ||२६|| अत ऊर्ध्वं नामलिङ्गैर्वक्ष्ये पाल्यामुपद्रवान् | उत्पाटकश्चोत्पुटकः श्यावः कण्डूयुतो भृशम्(६) ||२६|| अवमन्थः सकण्डूको ग्रन्थिको जम्बुलस्तथा | स्रावी च दाहवांश्चैव शृण्वेषां क्रमशः क्रियाम्(७) ||२६|| अपामार्गः सर्जरसः पाटलालकुचत्वचौ | उत्पाटके प्रलेपः स्यात्तैलमेभिश्च पाचयेत्(८) ||२६|| शम्पाकशिग्रुपूतीकान् गोधामेदोऽथ तद्वसाम् | वाराहं गव्यमैणेयं पित्तं सर्पिश्च संसृजेत्(९) ||२६|| लेपमुत्पुटके दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् | गौरीं सुगन्धां सश्यामामनन्तां तण्डुलीयकम्(१०) ||२६|| श्यावे प्रलेपनं दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम् | पाठां रसाञ्जनं क्षौद्रं तथा स्यादुष्णकाञ्जिकम्(११) ||२६|| दद्याल्लेपं सकण्डूके तैलमेभिश्च साधितम् | व्रणीभूतस्य देयं स्यादिदं तैलं विजानता(१२) ||२६|| मधुकक्षीरकाकोलीजीवकाद्यैर्विपाचितम् | गोधावराहसर्पाणां वसाः स्युः कृतबृंहणे(१३) ||२६|| प्रलेपनमिदं दद्यादवसिच्यावमन्थके | प्रपौण्डरीकं मधुकं समङ्गां धवमेव च(१४) ||२६|| तैलमेभिश्च सम्पक्वं शृणु कण्डूमतः क्रियाम् | सहदेवा विश्वदेवा अजाक्षीरं ससैन्धवम् | एतैरालेपनं दद्यात्तैलमेभिश्च साधितम्(१५) ||२६|| ग्रन्थिके गुटिकां पूर्वं स्रावयेदवपाट्य तु | ततः सैन्धवचूर्णं तु घृष्ट्वा लेपं प्रदापयेत्(१६) ||२६|| लिखित्वा तत्स्रुतं घृष्ट्वा चूर्णैर्लोध्रस्य जम्बुले | क्षीरेण प्रतिसार्यैनं शुद्धं संरोपयेत्ततः(१७) ||२६|| मधुपर्णी मधूकं च मधुकं मधुना सह | लेपः स्राविणि दातव्यस्तैलमेभिश्च साधितम्(१८) ||२६|| पञ्चवल्कैः समधुकैः पिष्टैस्तैश्च घृतान्वितैः | जीवकाद्यैः ससर्पिष्कैर्दह्यमानं प्रलेपयेत्)(१९) ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27-31) · Śloka 31
విశ్లేషితాయాస్త్వథ నాసికాయా వక్ష్యామి సంధానవిధిం యథావత్ | నాసాప్రమాణం పృథివీరుహాణాం పత్రం గృహీత్వా త్వవలంబి తస్య ||27|| తేన ప్రమాణేన హి గండపార్శ్వాదుత్కృత్య బద్ధం త్వథ నాసికాగ్రం | విలిఖ్య చాశు ప్రతిసందధీత తత్ సాధుబంధైర్భిషగప్రమత్తః ||28|| సుసంహితం సమ్యగతో యథావన్నాడీద్వయేనాభిసమీక్ష్య బద్ధ్వా | ప్రోన్నమ్య చైనామవచూర్ణయేత్తు పతంగయష్టీమధుకాంజనైశ్చ ||29|| సంఛాద్య సమ్యక్ పిచునా సితేన తైలేన సించేదసకృత్తిలానాం | ఘృతం చ పాయ్యః స నరః సుజీర్ణే స్నిగ్ధో విరేచ్యః స యథోపదేశం ||30|| రూఢం చ సంధానముపాగతం స్యాత్తదర్ధశేషం తు పునర్నికృంతేత్ | హీనాం పునర్వర్ధయితుం యతేత సమాం చ కుర్యాదతివృద్ధమాంసాం ||31||
View original
विश्लेषितायास्त्वथ नासिकाया वक्ष्यामि सन्धानविधिं यथावत् | नासाप्रमाणं पृथिवीरुहाणां पत्रं गृहीत्वा त्ववलम्बि तस्य ||२७|| तेन प्रमाणेन हि गण्डपार्श्वादुत्कृत्य बद्धं त्वथ नासिकाग्रम् | विलिख्य चाशु प्रतिसन्दधीत तत् साधुबन्धैर्भिषगप्रमत्तः ||२८|| सुसंहितं सम्यगतो यथावन्नाडीद्वयेनाभिसमीक्ष्य बद्ध्वा | प्रोन्नम्य चैनामवचूर्णयेत्तु पतङ्गयष्टीमधुकाञ्जनैश्च ||२९|| सञ्छाद्य सम्यक् पिचुना सितेन तैलेन सिञ्चेदसकृत्तिलानाम् | घृतं च पाय्यः स नरः सुजीर्णे स्निग्धो विरेच्यः स यथोपदेशम् ||३०|| रूढं च सन्धानमुपागतं स्यात्तदर्धशेषं तु पुनर्निकृन्तेत् | हीनां पुनर्वर्धयितुं यतेत समां च कुर्यादतिवृद्धमांसाम् ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (32) · Śloka 32
నాడీయోగం వినౌష్ఠస్య నాసాసంధానవద్విధిం | య ఏవమేవ జానీయాత్ స రాజ్ఞః కర్తుమర్హతి ||32||
View original
नाडीयोगं विनौष्ठस्य नासासन्धानवद्विधिम् | य एवमेव जानीयात् स राज्ञः कर्तुमर्हति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 16
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే కర్ణవ్యధబంధవిధిర్నామ షోడశోఽధ్యాయః ||16||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने कर्णव्यधबन्धविधिर्नाम षोडशोऽध्यायः ||१६||
🔊 Audio coming soon