46. annapānavidhyadhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോऽന്നപാനവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ധന്വന്തരിമഭിവാദ്യ സുശ്രുത ഉവാച- പ്രാഗഭിഹിതഃ ‘പ്രാണിനാം പുനര്മൂലമാഹാരോ ബലവര്ണൌജസാം ച, സ ഷട്സു രസേഷ്വായത്തഃ, രസാഃ പുനര്ദ്രവ്യാശ്രയിണഃ,’ ദ്രവ്യരസഗുണവീര്യവിപാകനിമിത്തേ ച ക്ഷയവൃദ്ധീ ദോഷാണാം സാമ്യം ച, ബ്രഹ്മാദേരപി ച ലോകസ്യാഹാരഃ സ്ഥിത്യുത്പത്തിവിനാശഹേതുഃ, ആഹാരാദേവാഭിവൃദ്ധിര്ബലമാരോഗ്യം വര്ണേന്ദ്രിയപ്രസാദശ്ച, തഥാ ഹ്യാഹാരവൈഷമ്യാദസ്വാസ്ഥ്യം; തസ്യാശിതപീതലീഢഖാദിതസ്യ നാനാദ്രവ്യാത്മകസ്യാനേകവിധവികല്പസ്യാനേകവിധപ്രഭാവസ്യ പൃഥക് പൃഥഗ്ദ്രവ്യരസഗുണവീര്യവിപാകകര്മാണീച്ഛാമി ജ്ഞാതും, ന ഹ്യനവബുദ്ധസ്വഭാവാ ഭിഷജഃ സ്വസ്ഥാനുവൃത്തിം രോഗനിഗ്രഹണം ച കര്തും സമര്ഥാഃ; ആഹാരായത്താശ്ച സര്വപ്രാണിനോ യസ്മാത്തസ്മാദന്നപാനവിധിമുപദിശതു മേ ഭഗവാനിത്യുക്തഃ പ്രോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ- അഥ ഖലു വത്സ സുശ്രുത! യഥാപ്രശ്നമുച്യമാനമുപധാരയസ്വ- ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

തത്ര, ലോഹിതശാലികലമകര്ദമകപാണ്ഡുകസുഗന്ധകശകുനാഹൃതപുഷ്പാണ്ഡകപുണ്ഡരീകമഹാശാലിശീതഭീരുകരോധ്രപുഷ്പക- ദീര്ഘശൂകകാഞ്ചനകമഹിഷമഹാശൂകഹായനകദൂഷകമഹാദൂഷകപ്രഭൃതയഃ ശാലയഃ ||൪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

മധുരാ വീര്യതഃ ശീതാ ലഘുപാകാ ബലാവഹാഃ | പിത്തഘ്നാല്പാനിലകഫാഃ സ്നിഗ്ധാ ബദ്ധാല്പവര്ചസഃ ||൫||

Adhikarana 5 (6) · Śloka 7

തേഷാം ലോഹിതകഃ ശ്രേഷ്ഠോ ദോഷഘ്നഃ ശുക്രമൂത്രലഃ | ചക്ഷുഷ്യോ വര്ണബലകൃത് സ്വര്യോ ഹൃദ്യസ്തൃഷാപഹഃ ||൬|| വ്രണ്യോ ജ്വരഹരശ്ചൈവ സര്വദോഷവിഷാപഹഃ |൭|

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

തസ്മാദല്പാന്തരഗുണാഃ ക്രമശഃ ശാലയോऽവരാഃ ||൭||

Adhikarana 7 (8-9) · Śloka 9

ഷഷ്ടികകാങ്ഗുകമുകുന്ദകപീതകപ്രമോദകകാകലകാസനപുഷ്പകമഹാഷഷ്ടികചൂര്ണകകുരവകകേദാരപ്രഭൃതയഃ ഷഷ്ടികാഃ ||൮|| രസേ പാകേ ച മധുരാഃ ശമനാ വാതപിത്തയോഃ | ശാലീനാം ച ഗുണൈസ്തുല്യാ ബൃംഹണാഃ കഫശുക്രലാഃ ||൯||

Adhikarana 8 (10) · Śloka 11

ഷഷ്ടികഃ പ്രവരസ്തേഷാം കഷായാനുരസോ ലഘുഃ | മൃദുഃ സ്നിഗ്ധസ്ത്രിദോഷഘ്നഃ സ്ഥൈര്യകൃദ്ബലവര്ധനഃ ||൧൦|| വിപാകേ മധുരോ ഗ്രാഹീ തുല്യോ ലോഹിതശാലിഭിഃ |൧൧|

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

ശേഷാസ്ത്വല്പാന്തരാസ്തസ്മാത് ഷഷ്ടികാഃ ക്രമശോ ഗുണൈഃ ||൧൧||

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

കൃഷ്ണവ്രീഹിശാലാമുഖജതുമുഖനന്ദീമുഖലാവാക്ഷകത്വരിതകകുക്കുടാണ്ഡകപാരാവതകപാടലപ്രഭൃതയോ വ്രീഹയഃ ||൧൨||

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

കഷായമധുരാഃ പാകേऽമധുരാ വീര്യതോऽഹിമാഃ | അല്പാഭിഷ്യന്ദിനസ്തുല്യാഃ ഷഷ്ടികൈര്ബദ്ധവര്ചസഃ ||൧൩||

Adhikarana 12 (14) · Śloka 14

കൃഷ്ണവ്രീഹിര്വരസ്തേഷാം കഷായാനുരസോ ലഘുഃ | തസ്മാദല്പാന്തരഗുണാഃ ക്രമശോ വ്രീഹയോऽപരേ ||൧൪||

Adhikarana 13 (15) · Śloka 15

ദഗ്ധായാമവനൌ ജാതാഃ ശാലയോ ലഘുപാകിനഃ | കഷായാ ബദ്ധവിണ്മൂത്രാ രൂക്ഷാഃ ശ്ലേഷ്മാപകര്ഷണാഃ ||൧൫||

Adhikarana 14 (16) · Śloka 16

സ്ഥലജാഃ കഫപിത്തഘ്നാഃ കഷായാഃ കടുകാന്വയാഃ | കിഞ്ചിത്സതിക്തമധുരാഃ പവനാനലവര്ധനാഃ ||൧൬||

Adhikarana 15 (17) · Śloka 17

കൈദാരാ മധുരാ വൃഷ്യാ ബല്യാഃ പിത്തനിബര്ഹണാഃ | ഈഷത്കഷായാല്പമലാ ഗുരവഃ കഫശുക്രലാഃ ||൧൭||

Adhikarana 16 (18) · Śloka 18

രോപ്യാതിരോപ്യാ ലഘവഃ ശീഘ്രപാകാ ഗുണോത്തരാഃ | അദാഹിനോ ദോഷഹരാ ബല്യാ മൂത്രവിവര്ധനാഃ ||൧൮||

Adhikarana 17 (19) · Śloka 19

ശാലയശ്ഛിന്നരൂഢാ യേ രൂക്ഷാസ്തേ ബദ്ധവര്ചസഃ | തിക്താഃ കഷായാഃ പിത്തഘ്നാ ലഘുപാകാഃ കഫാപഹാഃ ||൧൯||

Adhikarana 18 (20) · Śloka 20

വിസ്തരേണായമുദ്ദിഷ്ടഃ ശാലിവര്ഗോ ഹിതാഹിതഃ |൨൦| ഇതി ശാലിവര്ഗഃ |

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

അഥ കുധാന്യവര്ഗഃ | തദ്വത് കുധാന്യമുദ്ഗാദിമാഷാദീനാം ച വക്ഷ്യതേ ||൨൦||

Adhikarana 20 (21) · Śloka 21

കോരദൂഷകശ്യാമാകനീവാരശാന്തനുവരകോദ്ദാലകപ്രിയങ്ഗുമധൂലികാനന്ദീമുഖീ- കുരുവിന്ദഗവേധുകസരബരുകതോദ(യ)പര്ണീമുകുന്ദകവേണുയവപ്രഭൃതയഃ കുധാന്യവിശേഷാഃ ||൨൧||

Adhikarana 21 (22-23) · Śloka 23

ഉഷ്ണാഃ കഷായമധുരാ രൂക്ഷാഃ കടുവിപാകിനഃ | ശ്ലേഷ്മഘ്നാ ബദ്ധനിസ്യന്ദാ വാതപിത്തപ്രകോപണാഃ ||൨൨|| കഷായമധുരസ്തേഷാം ശീതഃ പിത്താപഹഃ സ്മൃതഃ | കോദ്രവശ്ച സനീവാരഃ ശ്യാമാകശ്ച സശാന്തനുഃ ||൨൩||

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

കൃഷ്ണാ രക്താശ്ച പീതാശ്ച ശ്വേതാശ്ചൈവ പ്രിയങ്ഗവഃ | യഥോത്തരം പ്രധാനാഃ സ്യൂ രൂക്ഷാഃ കഫഹരാഃ സ്മൃതാഃ ||൨൪||

Adhikarana 23 (25) · Śloka 25

മധൂലീ മധുരാ ശീതാ സ്നിഗ്ധാ നന്ദീമുഖീ തഥാ |൨൫|

Adhikarana 24 (25) · Śloka 25

വിശോഷീ തത്ര ഭൂയിഷ്ഠം വരുകഃ സമുകുന്ദകഃ ||൨൫||

Adhikarana 25 (26) · Śloka 26

രൂക്ഷാ വേണുയവാ ജ്ഞേയാ വീര്യോഷ്ണാ കടുപാകിനഃ | ബദ്ധമൂത്രാഃ കഫഹരാഃ കഷായാ വാതകോപനാഃ ||൨൬||

Adhikarana 26 (27) · Śloka 27

മുദ്ഗവനമുദ്ഗകലായമകുഷ്ഠമസൂരമങ്ഗല്യചണകസതീനത്രിപുടകഹരേണ്വാഢകീപ്രഭൃതയോ വൈദലാഃ ||൨൭||

Adhikarana 27 (28) · Śloka 28

കഷായമധുരാഃ ശീതാഃ കടുപാകാ മരുത്കരാഃ | ബദ്ധമൂത്രപുരീഷാശ്ച പിത്തശ്ലേഷ്മഹരാസ്തഥാ ||൨൮||

Adhikarana 28 (29) · Śloka 29

നാത്യര്ഥം വാതലാസ്തേഷു മുദ്ഗാ ദൃഷ്ടിപ്രസാദനാഃ | പ്രധാനാ ഹരിതാസ്തത്ര വന്യാ മുദ്ഗസമാഃ സ്മൃതാഃ ||൨൯||

Adhikarana 29 (30) · Śloka 30

വിപാകേ മധുരാഃ പ്രോക്താ മസൂരാ ബദ്ധവര്ചസഃ |൩൦|

Adhikarana 30 (30) · Śloka 30

മകുഷ്ഠകാഃ കൃമികരാഃ... |൩൦|

Adhikarana 31 (30) · Śloka 30

... കലായാഃ പ്രചുരാനിലാഃ ||൩൦||

Adhikarana 32 (31) · Śloka 31

ആഢകീ കഫപിത്തഘ്നീ നാതിവാതപ്രകോപണീ |൩൧|

Adhikarana 33 (31-32) · Śloka 32

വാതലാഃ ശീതമധുരാഃ സകഷായാ വിരൂക്ഷണാഃ ||൩൧|| കഫശോണിതപിത്തഘ്നാശ്ചണകാഃ പുംസ്ത്വനാശനാഃ | ത ഏവ ഘൃതസംയുക്താസ്ത്രിദോഷശമനാഃ പരമ് ||൩൨||

Adhikarana 34 (33) · Śloka 33

ഹരേണവഃ സതീനാശ്ച വിജ്ഞേയാ ബദ്ധവര്ചസഃ |൩൩|

Adhikarana 35 (33) · Śloka 33

ഋതേ മുദ്ഗമസൂരാഭ്യാമന്യേ ത്വാധ്മാനകാരകാഃ ||൩൩||

Adhikarana 36 (34) · Śloka 34

മാഷോ ഗുരുര്ഭിന്നപുരീഷമൂത്രഃ സ്നിഗ്ധോഷ്ണവൃഷ്യോ മധുരോऽനിലഘ്നഃ | സന്തര്പണഃ സ്തന്യകരോ വിശേഷാദ്ബലപ്രദഃ ശുക്രകഫാവഹശ്ച ||൩൪||

Adhikarana 37 (35) · Śloka 35

കഷായഭാവാന്ന പുരീഷഭേദീ ന മൂത്രലോ നൈവ കഫസ്യ കര്താ | സ്വാദുര്വിപാകേ മധുരോऽലസാന്ദ്രഃ സന്തര്പണഃ സ്തന്യരുചിപ്രദശ്ച ||൩൫||

Adhikarana 38 (36) · Śloka 36

മാഷൈഃ സമാനം ഫലമാത്മഗുപ്തമുക്തം ച കാകാണ്ഡഫലം തഥൈവ |൩൬|

Adhikarana 39 (36) · Śloka 36

ആരണ്യമാഷാ ഗുണതഃ പ്രദിഷ്ടാ രൂക്ഷാഃ കഷായാ അവിദാഹിനശ്ച ||൩൬||

Adhikarana 40 (37) · Śloka 37

ഉഷ്ണഃ കുലത്ഥോ രസതഃ കഷായഃ കടുര്വിപാകേ കഫമാരുതഘ്നഃ | ശുക്രാശ്മരീഗുല്മനിഷൂദനശ്ച സാങ്ഗ്രാഹികഃ പീനസകാസഹന്താ ||൩൭||

Adhikarana 41 (38) · Śloka 38

ആനാഹമേദോഗുദകീലഹിക്കാശ്വാസാപഹഃ ശോണിതപിത്തകൃച്ച | കഫസ്യ ഹന്താ നയനാമയഘ്നോ വിശേഷതോ വന്യകുലത്ഥ ഉക്തഃ ||൩൮||

Adhikarana 42 (39) · Śloka 40

ഈഷത്കഷായോ മധുരഃ സതിക്തഃ സാങ്ഗ്രാഹികഃ പിത്തകരസ്തഥോഷ്ണഃ | തിലോ വിപാകേ മധുരോ ബലിഷ്ഠഃ സ്നിഗ്ധോ വ്രണേ ലേപന ഏവ പഥ്യഃ ||൩൯|| ദന്ത്യോऽഗ്നിമേധാജനനോऽല്പമൂത്രസ്ത്വച്യോऽഥ കേശ്യോऽനിലഹാ ഗുരുശ്ച |൪൦|

Adhikarana 43 (40) · Śloka 40

തിലേഷു സര്വേഷ്വസിതഃ പ്രധാനോ മധ്യഃ സിതോ ഹീനതരാസ്തഥാऽന്യേ ||൪൦||

Adhikarana 44 (41-42) · Śloka 42

യവഃ കഷായോ മധുരോ ഹിമശ്ച കടുര്വിപാകേ കഫപിത്തഹാരീ | വ്രണേഷു പഥ്യസ്തിലവച്ച നിത്യം പ്രബദ്ധമൂത്രോ ബഹുവാതവര്ചാഃ ||൪൧|| സ്ഥൈര്യാഗ്നിമേധാസ്വരവര്ണകൃച്ച സപിച്ഛിലഃ സ്ഥൂലവിലേഖനശ്ച | മേദോമരുത്തൃഡ്‌ഹരണോऽതിരൂക്ഷഃ പ്രസാദനഃ ശോണിതപിത്തയോശ്ച ||൪൨||

Adhikarana 45 (43) · Śloka 43

ഏഭിര്ഗുണൈര്ഹീനതരൈസ്തു കിഞ്ചിദ്വിദ്യാദ്യവേഭ്യോऽതിയവാനശേഷൈഃ |൪൩|

Adhikarana 46 (43) · Śloka 44

ഗോധൂമ ഉക്തോ മധുരോ ഗുരുശ്ച ബല്യഃ സ്ഥിരഃ ശുക്രരുചിപ്രദശ്ച ||൪൩|| സ്നിഗ്ധോऽതിശീതോऽനിലപിത്തഹന്താ സന്ധാനകൃച്ഛ്ലേഷ്മകരഃ സരശ്ച |൪൪|

Adhikarana 47 (44) · Śloka 45

രൂക്ഷഃ കഷായോ വിഷശോഷശുക്രബലാസദൃഷ്ടിക്ഷയകൃദ്വിദാഹീ ||൪൪|| കടുര്വിപാകേ മധുരസ്തു ശിമ്ബഃ പ്രഭിന്നവിണ്മാരുതപിത്തലശ്ച |൪൫|

Adhikarana 48 (45) · Śloka 46

സിതാസിതാഃ പീതകരക്തവര്ണാ ഭവന്തി യേऽനേകവിധാസ്തു ശിമ്ബാഃ ||൪൫|| യഥാദിതസ്തേ ഗുണതഃ പ്രധാനാ ജ്ഞേയാഃ കടൂഷ്ണാ രസപാകയോശ്ച |൪൬|

Adhikarana 49 (46) · Śloka 47

സഹാദ്വയം മൂലകജാശ്ച ശിമ്ബാഃ കുശിമ്ബിവല്ലീപ്രഭവാസ്തു ശിമ്ബാഃ ||൪൬|| ജ്ഞേയാ വിപാകേ മധുരാ രസേ ച ബലപ്രദാഃ പിത്തനിബര്ഹണാശ്ച |൪൭|

Adhikarana 50 (47) · Śloka 48

വിദാഹവന്തശ്ച ഭൃശം വിരൂക്ഷാ വിഷ്ടഭ്യ ജീര്യന്ത്യനിലപ്രദാശ്ച ||൪൭|| രുചിപ്രദാശ്ചൈവ സുദുര്ജരാശ്ച സര്വേ സ്മൃതാ വൈദലികാസ്തു ശിമ്ബാഃ |൪൮|

Adhikarana 51 (48-49) · Śloka 50

കടുര്വിപാകേ കടുകഃ കഫഘ്നോ വിദാഹിഭാവാദഹിതഃ കുസുമ്ഭഃ ||൪൮|| ഉഷ്ണാऽതസീ സ്വാദുരസാऽനിലഘ്നീ പിത്തോല്ബണാ സ്യാത് കടുകാ വിപാകേ | പാകേ രസേ ചാപി കടുഃ പ്രദിഷ്ടഃ സിദ്ധാര്ഥകഃ ശോണിതപിത്തകോപീ ||൪൯|| തീക്ഷ്ണോഷ്ണരൂക്ഷഃ കഫമാരുതഘ്നസ്തഥാഗുണശ്ചാസിതസര്ഷപോऽപി |൫൦|

Adhikarana 52 (50) · Śloka 50

അനാര്തവം വ്യാധിഹതമപര്യാഗതമേവ ച | അഭൂമിജം നവം ചാപി ന ധാന്യം ഗുണവത് സ്മൃതമ് ||൫൦||

Adhikarana 53 (51) · Śloka 51

നവം ധാന്യമഭിഷ്യന്ദി ലഘു സംവത്സരോഷിതമ് |൫൧|

Adhikarana 54 (51) · Śloka 51

വിദാഹി ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി വിരൂഢം ദൃഷ്ടിദൂഷണമ് ||൫൧||

Adhikarana 55 (52) · Śloka 52

ശാല്യാദേഃ സര്ഷപാന്തസ്യ വിവിധസ്യാസ്യ ഭാഗശഃ | കാലപ്രമാണസംസ്കാരമാത്രാഃ സമ്പരികീര്തിതാഃ ||൫൨|| ഇതി കുധാന്യവര്ഗഃ |

Adhikarana 56 (53) · Śloka 53

അഥ മാംസവര്ഗഃ | അത ഊര്ധ്വം മാംസവര്ഗാനുപദേക്ഷ്യാമഃ; തദ്യഥാ- ജലേശയാ, ആനൂപാ, ഗ്രാമ്യാഃ, ക്രവ്യഭുജ, ഏകശഫാ, ജാങ്ഗലാശ്ചേതി ഷണ്മാംസവര്ഗാ ഭവന്തി | ഏതേഷാം വര്ഗാണാമുത്തരോത്തരാ പ്രധാനതമാഃ | തേ പുനര്ദ്വിവിധാ ജാങ്ഗലാ ആനൂപാശ്ചേതി | തത്ര ജാങ്ഗലവര്ഗോऽഷ്ടവിധഃ | തദ്യഥാ- ജങ്ഘാലാ, വിഷ്കിരാഃ, പ്രതുദാ, ഗുഹാശയാഃ, പ്രസഹാഃ, പര്ണമൃഗാ, ബിലേശയാ, ഗ്രാമ്യാശ്ചേതി | തേഷാം ജങ്ഘാലവിഷ്കിരൌ പ്രധാനതമൌ ||൫൩||

Adhikarana 57 (54) · Śloka 54

താവേണഹരിണര്ക്ഷകുരങ്ഗകരാലകൃതമാലശരഭശ്വദംഷ്ട്രാപൃഷതചാരുഷ്കരമൃഗമാതൃകാപ്രഭൃതയോ ജങ്ഘാലാ മൃഗാഃ കഷായാ മധുരാ ലഘവോ വാതപിത്തഹരാസ്തീക്ഷ്ണാ ഹൃദ്യാ ബസ്തിശോധനാശ്ച ||൫൪||

Adhikarana 58 (55) · Śloka 55

കഷായമധുരോ ഹൃദ്യഃ പിത്താസൃക്കഫരോഗഹാ | സങ്ഗ്രാഹീ രോചനോ ബല്യസ്തേഷാമേണോ ജ്വരാപഹഃ ||൫൫||

Adhikarana 59 (56) · Śloka 56

മധുരോ മധുരഃ പാകേ ദോഷഘ്നോऽനലദീപനഃ | ശീതലോ ബദ്ധവിണ്മൂത്ര സുഗന്ധിര്ഹരിണോ ലഘുഃ ||൫൬||

Adhikarana 60 (57) · Śloka 57

ഏണഃ കൃഷ്ണസ്തയോര്ജ്ഞേയോ ഹരിണസ്താമ്ര ഉച്യതേ | യോ ന കൃഷ്ണോ ന താമ്രശ്ച കുരങ്ഗഃ സോऽഭിധീയതേ ||൫൭||

Adhikarana 61 (58) · Śloka 58

ശീതാऽസൃക്പിത്തശമനീ വിജ്ഞേയാ മൃഗമാതൃകാ | സന്നിപാതക്ഷയശ്വാസകാസഹിക്കാരുചിപ്രണുത് ||൫൮||

Adhikarana 62 (59) · Śloka 60

ലാവതിത്തിരികപിഞ്ജലവര്തീരവര്തികാവര്തകനപ്തൃകാവാര്തീകചകോരകലവിങ്കമയൂരക്രകരോപചക്ര- കുക്കുടസാരങ്ഗശതപത്രകുതിത്തിരികുരുവാഹകയവാലകപ്രഭൃതയസ്ത്ര്യാഹലാ വിഷ്കിരാഃ ||൫൯|| ലഘവഃ ശീതമധുരാഃ കഷായാ ദോഷനാശനാഃ |൬൦|

Adhikarana 63 (60) · Śloka 60

സങ്ഗ്രാഹീ ദീപനശ്ചൈവ കഷായമധുരോ ലഘുഃ | ലാവഃ കടുവിപാകശ്ച സന്നിപാതേ തു പൂജിതഃ ||൬൦||

Adhikarana 64 (61-62) · Śloka 63

ഈഷദ്ഗുരൂഷ്ണമധുരോ വൃഷ്യോ മേധാഗ്നിവര്ധനഃ | തിത്തിരിഃ സര്വദോഷഘ്നോ ഗ്രാഹീ വര്ണപ്രസാദനഃ ||൬൧|| രക്തപിത്തഹരഃ ശീതോ ലഘുശ്ചാപി കപിഞ്ജലഃ | കഫോത്ഥേഷു ച രോഗേഷു മന്ദവാതേ ച ശസ്യതേ ||൬൨|| ഹിക്കാശ്വാസാനിലഹരോ വിശേഷാദ്ഗൌരതിത്തിരിഃ |൬൩|

Adhikarana 65 (63) · Śloka 64

വാതപിത്തഹരാ വൃഷ്യാ മേധാഗ്നിബലവര്ധനാഃ ||൬൩|| ലഘവഃ ക്രകരാ ഹൃദ്യാസ്തഥാ ചൈവോപചക്രകാഃ |൬൪|

Adhikarana 66 (64) · Śloka 65

കഷായഃ സ്വാദുലവണസ്ത്വച്യഃ കേശ്യോऽരുചൌ ഹിതഃ ||൬൪|| മയൂരഃ സ്വരമേധാഗ്നിദൃക്ശ്രോത്രേന്ദ്രിയദാര്ഢ്യകൃത് |൬൫|

Adhikarana 67 (65-66) · Śloka 66

സ്നിഗ്ധോഷ്ണോऽനിലഹാ വൃഷ്യഃ സ്വേദസ്വരബലാവഹഃ ||൬൫|| ബൃംഹണഃ കുക്കുടോ വന്യസ്തദ്വദ്ഗ്രാമ്യോ ഗുരുസ്തു സഃ | വാതരോഗക്ഷയവമീവിഷമജ്വരനാശനഃ ||൬൬||

Adhikarana 68 (67) · Śloka 67

കപോതപാരാവതഭൃങ്ഗരാജപരഭൃതകോയഷ്ടികകുലിങ്ഗഗൃഹകുലിങ്ഗഗോക്ഷ്വേഡകഡിണ്ഡിമാണവകശതപത്രക- മാതൃനിന്ദകഭേദാശിശുകസാരികാവല്ഗുലീഗിരിശാലട്വാലട്ടൂഷകസുഗൃഹാഖഞ്ജരീടഹാരീതദാത്യൂഹപ്രഭൃതയഃ , പ്രതുദാഃ ||൬൭||

Adhikarana 69 (68) · Śloka 68

കഷായമധുരാ രൂക്ഷാഃ ഫലാഹാരാ മരുത്കരാഃ | പിത്തശ്ലേഷ്മഹരാഃ ശീതാ ബദ്ധമൂത്രാല്പവര്ചസഃ ||൬൮||

Adhikarana 70 (69) · Śloka 69

സര്വദോഷകരസ്തേഷാം ഭേദാശീ മലദൂഷകഃ |൬൯|

Adhikarana 71 (69) · Śloka 69

കഷായസ്വാദുലവണോ ഗുരുഃ കാണകപോതകഃ ||൬൯||

Adhikarana 72 (70) · Śloka 70

രക്തപിത്തപ്രശമനഃ കഷായവിശദോऽപി ച | വിപാകേ മധുരശ്ചാപി ഗുരുഃ പാരാവതഃ സ്മൃതഃ ||൭൦||

Adhikarana 73 (71) · Śloka 71

കുലിങ്ഗോ മധുരഃ സ്നിഗ്ധഃ കഫശുക്രവിവര്ധനഃ |൭൧|

Adhikarana 74 (71) · Śloka 71

രക്തപിത്തഹരോ വേശ്മകുലിങ്ഗസ്ത്വതിശുക്രലഃ ||൭൧||

Adhikarana 75 (72) · Śloka 72

സിംഹവ്യാഘ്രവൃകതരക്ഷ്വൃക്ഷദ്വീപിമാര്ജാരശൃഗാലമൃഗേര്വാരുകപ്രഭൃതയോ ഗുഹാശയാഃ ||൭൨||

Adhikarana 76 (73) · Śloka 73

മധുരാ ഗുരവഃ സ്നിഗ്ധാ ബല്യാ മാരുതനാശനാഃ | ഉഷ്ണവീര്യാ ഹിതാ നിത്യം നേത്രഗുഹ്യവികാരിണാമ് ||൭൩||

Adhikarana 77 (74) · Śloka 74

കാകകങ്കകുരരചാഷഭാസശശഘാത്യുലൂകചില്ലിശ്യേനഗൃധ്രപ്രഭൃതയഃ പ്രസഹാഃ ||൭൪||

Adhikarana 78 (75) · Śloka 75

ഏതേ സിംഹാദിഭിഃ സര്വേ സമാനാ വായസാദയഃ | രസവീര്യവിപാകേഷു വിശേഷാച്ഛോഷിണേ ഹിതാഃ ||൭൫||

Adhikarana 79 (76) · Śloka 76

മദ്ഗുമൂഷികവൃക്ഷശായികാവകുശപൂതിഘാസവാനരപ്രഭൃതയഃ പര്ണമൃഗാഃ ||൭൬||

Adhikarana 80 (77) · Śloka 77

മധുരാ ഗുരവോ വൃഷ്യാശ്ചക്ഷുഷ്യാഃ ശോഷിണേ ഹിതാഃ | സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാശ്ച കാസാര്ശഃശ്വാസനാശനാഃ ||൭൭||

Adhikarana 81 (78) · Śloka 78

ശ്വാവിച്ഛല്യകഗോധാശശവൃഷദംശലോപാകലോമശകര്ണകദലീമൃഗപ്രിയകാജഗരസര്പമൂഷികനകുലമഹാബഭ്രുപ്രഭൃതയോ ബിലേശയാഃ ||൭൮||

Adhikarana 82 (79) · Śloka 79

വര്ചോമൂത്രം സംഹതം കുര്യുരേതേ വീര്യേ ചോഷ്ണാഃ പൂര്വവത് സ്വാദുപാകാഃ | വാതം ഹന്യുഃ ശ്ലേഷ്മപിത്തേ ച കുര്യുഃ സ്നിഗ്ധാഃ കാസശ്വാസകാര്ശ്യാപഹാശ്ച ||൭൯||

Adhikarana 83 (80) · Śloka 80

കഷായമധുരസ്തേഷാം ശശഃ പിത്തകഫാപഹഃ | നാതിശീതലവീര്യത്വാദ്വാതസാധാരണോ മതഃ ||൮൦||

Adhikarana 84 (81-84) · Śloka 84

ഗോധാ വിപാകേ മധുരാ കഷായകടുകാ സ്മൃതാ | വാതപിത്തപ്രശമനീ ബൃംഹണീ ബലവര്ധനീ ||൮൧|| ശല്യകഃ സ്വാദുപിത്തഘ്നോ ലഘുഃ ശീതോ വിഷാപഹഃ | പ്രിയകോ മാരുതേ പഥ്യോऽജഗരസ്ത്വര്ശസാം ഹിതഃ ||൮൨|| ദുര്നാമാനിലദോഷഘ്നാഃ കൃമിദൂഷീവിഷാപഹാഃ | ചക്ഷുഷ്യാ മധുരാഃ പാകേ സര്പാ മേധാഗ്നിവര്ധനാഃ ||൮൩|| ദര്വീകരാ ദീപകാശ്ച തേഷൂക്താഃ കടുപാകിനഃ | മധുരാശ്ചാതിചക്ഷുഷ്യാഃ സൃഷ്ടവിണ്മൂത്രമാരുതാഃ ||൮൪||

Adhikarana 85 (85) · Śloka 85

അശ്വാശ്വതരഗോഖരോഷ്ട്രബസ്തോരഭ്രമേദഃപുച്ഛകപ്രഭൃതയോ ഗ്രാമ്യാഃ ||൮൫||

Adhikarana 86 (86) · Śloka 86

ഗ്രാമ്യാ വാതഹരാഃ സര്വേ ബൃംഹണാഃ കഫപിത്തലാഃ | മധുരാ രസപാകാഭ്യാം ദീപനാ ബലവര്ധനാഃ ||൮൬||

Adhikarana 87 (87) · Śloka 87

നാതിശീതോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോ മന്ദപിത്തകഫഃ സ്മൃതഃ | ഛഗലസ്ത്വനഭിഷ്യന്ദീ തേഷാം പീനസനാശനഃ ||൮൭||

Adhikarana 88 (88) · Śloka 88

ബൃംഹണം മാംസമൌരഭ്രം പിത്തശ്ലേഷ്മാവഹം ഗുരു |൮൮|

Adhikarana 89 (88) · Śloka 88

മേദഃപുച്ഛോദ്ഭവം വൃഷ്യമൌരഭ്രസദൃശം ഗുണൈഃ ||൮൮||

Adhikarana 90 (89) · Śloka 89

ശ്വാസകാസപ്രതിശ്യായവിഷമജ്വരനാശനമ് | ശ്രമാത്യഗ്നിഹിതം ഗവ്യം പവിത്രമനിലാപഹമ് ||൮൯||

Adhikarana 91 (90) · Śloka 90

ഔരഭ്രവത്സലവണം മാംസമേകശഫോദ്ഭവമ് |൯൦|

Adhikarana 92 (90) · Śloka 90

അല്പാഭിഷ്യന്ദ്യയം വര്ഗോ ജാങ്ഗലഃ സമുദാഹൃതഃ ||൯൦||

Adhikarana 93 (91-92) · Śloka 92

ദൂരേ ജനാന്തനിലയാ ദൂരേ പാനീയഗോചരാഃ | യേ മൃഗാശ്ച വിഹങ്ഗാശ്ച തേऽല്പാഭിഷ്യന്ദിനോ മതാഃ ||൯൧|| അതീവാസന്നനിലയാഃ സമീപോദകഗോചരാഃ | യേ മൃഗാശ്ച വിഹങ്ഗാശ്ച മഹാഭിഷ്യന്ദിനസ്തു തേ ||൯൨||

Adhikarana 94 (93) · Śloka 93

ആനൂപവര്ഗസ്തു പഞ്ചവിധഃ | തദ്യഥാ- കൂലചരാഃ, പ്ലവാഃ, കോഷസ്ഥാഃ, പാദിനോ, മത്സ്യാശ്ചേതി ||൯൩||

Adhikarana 95 (94) · Śloka 94

തത്ര ഗജഗവയമഹിഷരുരുചമരസൃമരരോഹിതവരാഹഖഡ്ഗിഗോകര്ണകാലപുച്ഛകോദ്രന്യങ്ക്വരണ്യഗവയപ്രഭൃതയഃ കൂലചരാഃ പശവഃ ||൯൪||

Adhikarana 96 (95) · Śloka 95

വാതപിത്തഹരാ വൃഷ്യാ മധുരാ രസപാകയോഃ | ശീതലാ ബലിനഃ സ്നിഗ്ധാ മൂത്രലാഃ കഫവര്ധനഃ ||൯൫||

Adhikarana 97 (96-97) · Śloka 97

വിരൂക്ഷണോ ലേഖനശ്ച വീര്യോഷ്ണഃ പിത്തദൂഷണഃ | സ്വാദ്വമ്ലലവണസ്തേഷാം ഗജഃ ശ്ലേഷ്മാനിലാപഹഃ ||൯൬|| ഗവയസ്യ തു മാംസം ഹി സ്നിഗ്ധം മധുരകാസജിത് | വിപാകേ മധുരം ചാപി വ്യവായസ്യ തു വര്ധനമ് ||൯൭||

Adhikarana 98 (98) · Śloka 98

സ്നിഗ്ധോഷ്ണമധുരോ വൃഷ്യോ മഹിഷസ്തര്പണോ ഗുരുഃ | നിദ്രാപുംസ്ത്വബലസ്തന്യവര്ധനോ മാംസദാര്ഢ്യകൃത് ||൯൮||

Adhikarana 99 (99-104) · Śloka 104

രുരോര്മാംസം സമധുരം കഷായാനുരസം സ്മൃതമ് | വാതപിത്തോപശമനം ഗുരു ശുക്രവിവര്ധനമ് ||൯൯|| തഥാ ചമരമാംസം തു സ്നിഗ്ധം മധുരകാസജിത് | വിപാകേ മധുരം ചാപി വാതപിത്തപ്രണാശനമ് ||൧൦൦|| സൃമരസ്യ തു മാംസം ച കഷായാനുരസം സ്മൃതമ് | വാതപിത്തോപശമനം ഗുരു ശുക്രവിവര്ധനമ് ||൧൦൧|| സ്വേദനം ബൃംഹണം വൃഷ്യം ശീതലം തര്പണം ഗുരു | ശ്രമാനിലഹരം സ്നിഗ്ധം വാരാഹം ബലവര്ധനമ് ||൧൦൨|| കഫഘ്നം ഖഡ്ഗിപിശിതം കഷായമനിലാപഹമ് | പിത്ര്യം പവിത്രമായുഷ്യം ബദ്ധമൂത്രം വിരൂക്ഷണമ് ||൧൦൩|| ഗോകര്ണമാംസം മധുരം സ്നിഗ്ധം മൃദു കഫാവഹമ് | വിപാകേ മധുരം ചാപി രക്തപിത്തവിനാശനമ് ||൧൦൪||

Adhikarana 100 (105) · Śloka 105

ഹംസസാരസക്രൌഞ്ചചക്രവാകകുരരകാദമ്ബകാരണ്ഡവജീവഞ്ജീവകബകബലാകാപുണ്ഡരീകപ്ലവശരാരീമുഖ- നന്ദീമുഖമദ്ഗൂത്ക്രോശകാചാക്ഷമല്ലികാക്ഷശുക്ലാക്ഷപുഷ്കരശായികാകോനാലകാമ്ബുകുക്കുടികാമേഘരാവശ്വേതവാരലപ്രഭൃതയഃ പ്ലവാഃ സങ്ഘാതചാരിണഃ ||൧൦൫||

Adhikarana 101 (106) · Śloka 106

രക്തപിത്തഹരാഃ ശീതാഃ സ്നിഗ്ധാ വൃഷ്യാ മരുജ്ജിതഃ | സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാശ്ച മധുരാ രസപാകയോഃ ||൧൦൬||

Adhikarana 102 (107) · Śloka 107

ഗുരൂഷ്ണമധുരഃ സ്നിഗ്ധഃ സ്വരവര്ണബലപ്രദഃ | ബൃംഹണഃ ശുക്രലസ്തേഷാം ഹംസോ വാതവികാരനുത് ||൧൦൭||

Adhikarana 103 (108) · Śloka 108

ശങ്ഖശങ്ഖനകശുക്തിശമ്ബൂകഭല്ലൂകപ്രഭൃതയഃ കോശസ്ഥാഃ ||൧൦൮||

Adhikarana 104 (109) · Śloka 109

കൂര്മകുമ്ഭീരകര്കടകകൃഷ്ണകര്കടകശിശുമാരപ്രഭൃതയഃ പാദിനഃ ||൧൦൯||

Adhikarana 105 (110) · Śloka 110

ശങ്ഖകൂര്മാദയഃ സ്വാദുരസപാകാ മരുന്നുദഃ | ശീതാഃ സ്നിഗ്ധാ ഹിതാഃ പിത്തേ വര്ചസ്യാഃ ശ്ലേഷ്മവര്ധനാഃ ||൧൧൦||

Adhikarana 106 (111) · Śloka 111

കൃഷ്ണകര്കടകസ്തേഷാം ബല്യഃ കോഷ്ണോऽനിലാപഹഃ | ശുക്ലഃ സന്ധാനകൃത് സൃഷ്ടവിണ്മൂത്രോऽനിലപിത്തഹാ ||൧൧൧||

Adhikarana 107 (112) · Śloka 112

മത്സ്യാസ്തു ദ്വിവിധാ നാദേയാഃ സാമുദ്രാശ്ച ||൧൧൨||

Adhikarana 108 (113) · Śloka 113

തത്ര നാദേയാഃ- രോഹിതപാഠീനപാടലാരാജീവവര്മിഗോമത്സ്യകൃഷ്ണമത്സ്യവാഗുഞ്ജാരമുരലസഹസ്രദംഷ്ട്രപ്രഭൃതയഃ ||൧൧൩||

Adhikarana 109 (114) · Śloka 114

നാദേയാ മധുരാ മത്സ്യാ ഗുരവോ മാരുതാപഹാഃ | രക്തപിത്തകരാശ്ചോഷ്ണാ വൃഷ്യാഃ സ്നിഗ്ധാല്പവര്ചസഃ ||൧൧൪||

Adhikarana 110 (115) · Śloka 115

കഷായാനുരസസ്തേഷാം ശഷ്പശൈവാലഭോജനഃ | രോഹിതോ മാരുതഹരോ നാത്യര്ഥം പിത്തകോപനഃ ||൧൧൫||

Adhikarana 111 (116) · Śloka 116

പാഠീനഃ ശ്ലേഷ്മലോ വൃഷ്യോ നിദ്രാലുഃ പിശിതാശനഃ | ദൂഷയേദ്രക്തപിത്തം തു കുഷ്ഠരോഗം കരോത്യസൌ | മുരലോ ബൃംഹണോ വൃഷ്യഃ സ്തന്യശ്ലേഷ്മകരസ്തഥാ ||൧൧൬||

Adhikarana 112 (117) · Śloka 117

സരസ്തഡാഗസമ്ഭൂതാഃ സ്നിഗ്ധാഃ സ്വാദുരസാഃ സ്മൃതാഃ | മഹാഹ്രദേഷു ബലിനഃ, സ്വല്പേऽമ്ഭസ്യബലാഃ സ്മൃതാഃ ||൧൧൭||

Adhikarana 113 (118) · Śloka 118

തിമിതിമിങ്ഗിലകുലിശപാകമത്സ്യനിരുലനന്ദിവാര(രു)ലകമകരഗര്ഗരചന്ദ്രകമഹാമീനരാജീവപ്രഭൃതയഃ സാമുദ്രാഃ ||൧൧൮||

Adhikarana 114 (119) · Śloka 120

സാമുദ്രാ ഗുരവഃ സ്നിഗ്ധാ മധുരാ നാതിപിത്തലാഃ | ഉഷ്ണാ വാതഹരാ വൃഷ്യാ വര്ചസ്യാഃ ശ്ലേഷ്മവര്ധനാഃ ||൧൧൯|| ബലാവഹാ വിശേഷേണ മാംസാശിത്വാത് സമുദ്രജാഃ |൧൨൦|

Adhikarana 115 (120-121) · Śloka 121

സമുദ്രജേഭ്യോ നാദേയാ ബൃംഹണത്വാദ്ഗുണോത്തരാഃ ||൧൨൦|| തേഷാമപ്യനിലഘ്നത്വാച്ചൌണ്ട്യകൌപ്യൌ ഗുണോത്തരൌ | സ്നിഗ്ധത്വാത് സ്വാദുപാകത്വാത്തയോര്വാപ്യാ ഗുണാധികാഃ ||൧൨൧||

Adhikarana 116 (122-125) · Śloka 125

നാദേയാ ഗുരവോ മധ്യേ യസ്മാത് പുച്ഛാസ്യചാരിണഃ | സരസ്തഡാഗജാനാം തു വിശേഷേണ ശിരോ ലഘു ||൧൨൨|| അദൂരഗോചരാ യസ്മാത്തസ്മാദുത്സോദപാനജാഃ | കിഞ്ചിന്മുക്ത്വാ ശിരോദേശമത്യര്ഥം ഗുരവസ്തു തേ ||൧൨൩|| അധസ്താദ്ഗുരവോ ജ്ഞേയാ മത്സ്യാഃ സാഗരസമ്ഭവാഃ | ഉരോവിചരണാത്തേഷാം പൂര്വമങ്ഗം ലഘു സ്മൃതമ് ||൧൨൪|| ഇത്യാനൂപോ മഹാഷ്യന്ദീ മാംസവര്ഗ ഉദീരിതഃ ||൧൨൫||

Adhikarana 117 (126) · Śloka 126

തത്ര ശുഷ്കപൂതിവ്യാധിവിഷസര്പഹതദിഗ്ധവിദ്ധജീര്ണകൃശബാലാനാമസാത്മ്യചാരിണാം ച മാംസാന്യഭക്ഷ്യാണി, യസ്മാദ്വിഗതവ്യാപന്നാപഹതപരിണതാല്പാസമ്പൂര്ണവീര്യത്വാദ്ദോഷകരാണി ഭവന്തി; ഏഭ്യോऽന്യേഷാമുപാദേയം മാംസമിതി ||൧൨൬||

Adhikarana 118 (127-128) · Śloka 128

അരോചകം പ്രതിശ്യായം ഗുരു ശുഷ്കം പ്രകീര്തിതമ് | വിഷവ്യാധിഹതം മൃത്യും ബാലം ഛര്ദിം ച കോപയേത് ||൧൨൭|| കാസശ്വാസകരം വൃദ്ധം ത്രിദോഷം വ്യാധിദൂഷിതമ് | ക്ലിന്നമുത്ക്ലേശജനനം കൃശം വാതപ്രകോപണമ് ||൧൨൮||

Adhikarana 119 (129) · Śloka 129

സ്ത്രിയശ്ചതുഷ്പാത്സു, പുമാംസോ വിഹങ്ഗേഷു, മഹാശരീരേഷ്വല്പശരീരാഃ, അല്പശരീരേഷു മഹാശരീരാഃ, പ്രധാനതമാഃ; ഏവമേകജാതീയാനാം മഹാശരീരേഭ്യഃ കൃശശരീരാഃപ്രധാനതമാഃ ||൧൨൯||

Adhikarana 120 (130-133) · Śloka 133

സ്ഥാനാദികൃതം മാംസസ്യ ഗുരുലാഘവമുപദേക്ഷ്യാമഃ | തദ്യഥാ- രക്താദിഷു ശുക്രാന്തേഷു ധാതുഷൂത്തരോത്തരാ ഗുരുതരാഃ, തഥാ സക്ഥിസ്കന്ധക്രോഡശിരഃപാദകരകടീപൃഷ്ഠചര്മകാലേയകയകൃദന്ത്രാണി ||൧൩൦|| ശിരഃസ്കന്ധം കടീ പൃഷ്ഠം സക്ഥിനീ ചാത്മപക്ഷയോഃ | ഗുരു പൂര്വം വിജാനീയാദ്ധാതവസ്തു യഥോത്തരമ് ||൧൩൧|| സര്വസ്യ പ്രാണിനോ ദേഹേ മധ്യോ ഗുരുരുദാഹൃതഃ | പൂര്വഭാഗോ ഗുരുഃ പുംസാമധോഭാഗസ്തു യോഷിതാമ് ||൧൩൨|| ഉരോഗ്രീവം വിഹങ്ഗാനാം വിശേഷേണ ഗുരു സ്മൃതമ് | പക്ഷോത്ക്ഷേപാത്സമോ ദൃഷ്ടോ മധ്യഭാഗസ്തു പക്ഷിണാമ് ||൧൩൩||

Adhikarana 121 (134) · Śloka 135

അതീവ രൂക്ഷം മാംസം തു വിഹങ്ഗാനാം ഫലാശിനാമ് | ബൃംഹണം മാംസമത്യര്ഥം ഖഗാനാം പിശിതാശിനാമ് ||൧൩൪|| മത്സ്യാശിനാം പിത്തകരം വാതഘ്നം ധാന്യചാരിനാമ് |൧൩൫|

Adhikarana 122 (135-136) · Śloka 136

ജലജാനൂപജാ ഗ്രാമ്യാ ക്രച്യാദൈകശഫാസ്തഥാ ||൧൩൫|| പ്രസഹാ ബിലവാസാശ്ച യേ ച ജങ്ഘാലസഞ്ജ്ഞിതാഃ | പ്രതുദാ വിഷ്കിരാശ്ചൈവ ലഘവഃ സ്യുര്യഥോത്തരമ് | അല്പാഭിഷ്യന്ദിനശ്ചൈവ യഥാപൂര്വമതോऽന്യഥാ ||൧൩൬||

Adhikarana 123 (137) · Śloka 137

പ്രാമാണാധികാസ്തു സ്വജാതാവല്പസാരാ ഗുരവശ്ച | സര്വപ്രാണിനാം സര്വശരീരേഭ്യഃ പ്രധാനതമാ ഭവന്തി യകൃത്പ്രദേശവര്തിനസ്താനാദദീത; പ്രധാനാലാഭേ മധ്യമവയസ്കം സദ്യസ്കമക്ലിഷ്ടമുപാദേയം മാംസമിതി ||൧൩൭||

Adhikarana 124 (138) · Śloka 138

ഭവതി ചാത്ര- ചരഃ ശരീരാവയവാഃ സ്വഭാവോ ധാതവഃ ക്രിയാ | ലിങ്ഗം പ്രമാണം സംസ്കാരോ മാത്രാ ചാസ്മിന് പരീക്ഷ്യതേ ||൧൩൮|| ഇതി മാംസവര്ഗഃ |

Adhikarana 125 (139) · Śloka 139

അഥ ഫലവര്ഗഃ | അത ഊര്ധ്വം ഫലാന്യുപദേക്ഷ്യാമഃ | തദ്യഥാ- ദാഡിമാമലകബദരകോലകര്കന്ധുസൌവീരസിഞ്ചിതികാഫലകപിത്ഥമാതുലുങ്ഗാമ്രാമ്രാതകകരമര്ദപ്രിയാലനാരങ്ഗ- ജമ്ബീരലകുചഭവ്യപാരാവതവേത്രഫലപ്രാചീനാമലകതിന്തിഡീകനീപകോശാമ്രാമ്ലീകാപ്രഭൃതീനി ||൧൩൯||

Adhikarana 126 (140) · Śloka 140

അമ്ലാനി രസതഃ പാകേ ഗുരൂണ്യുഷ്ണാനി വീര്യതഃ | പിത്തലാന്യനിലഘ്നാനി കഫോത്ക്ലേശകരാണി ച ||൧൪൦||

Adhikarana 127 (141-142) · Śloka 142

കഷായാനുരസം തേഷാം ദാഡിമം നാതിപിത്തലമ് | ദീപനീയം രുചികരം ഹൃദ്യം വര്ചോവിബന്ധനമ് ||൧൪൧|| ദ്വിവിധം തത്തു വിജ്ഞേയം മധുരം ചാമ്ലമേവ ച | ത്രിദോഷഘ്നം തു മധുരമമ്ലം വാതകഫാപഹമ് ||൧൪൨||

Adhikarana 128 (143-148) · Śloka 148

അമ്ലം സമധുരം തിക്തം കഷായം കടുകം സരമ് | ചക്ഷുഷ്യം സര്വദോഷഘ്നം വൃഷ്യമാമലകീഫലമ് ||൧൪൩|| ഹന്തി വാതം തദമ്ലത്വാത് പിത്തം മാധുര്യശൈത്യതഃ | കഫം രൂക്ഷകഷായത്വാത് ഫലേഭ്യോऽഭ്യധികം ച തത് ||൧൪൪|| കര്കന്ധുകോലബദരമാമം പിത്തകഫാവഹമ് | പക്വം പിത്താനിലഹരം സ്നിഗ്ധം സമധുരം സരമ് ||൧൪൫|| പുരാതനം തൃട്ശമനം ശ്രമഘ്നം ദീപനം ലഘു | സൌവീരം ബദരം സ്നിഗ്ധം മധുരം വാതപിത്തജിത് ||൧൪൬|| കഷായം സ്വാദു സങ്ഗ്രാഹി ശീതം സിഞ്ചിതികാഫലമ് | ആമം കപിത്ഥമസ്വര്യം കഫഘ്നം ഗ്രാഹി വാതലമ് ||൧൪൭|| കഫാനിലഹരം പക്വം മധുരാമ്ലരസം ഗുരു | ശ്വാസകാസാരുചിഹരം തൃഷ്ണാഘ്നം കണ്ഠശോധനമ് ||൧൪൮||

Adhikarana 130 (149-151) · Śloka 152

ലഘ്വമ്ലം ദീപനം ഹൃദ്യം മാതുലുങ്ഗമുദാഹൃതമ് | ത്വക് തിക്താ ദുര്ജരാ തസ്യ വാതക്രിമികഫാപഹാ ||൧൪൯|| സ്വാദു ശീതം ഗുരു സ്നിഗ്ധം മാംസം മാരുതപിത്തജിത് | മേധ്യം ശൂലാനിലച്ഛര്ദികഫാരോചകനാശനമ് ||൧൫൦|| ദീപനം ലഘു സങ്ഗ്രാഹി ഗുല്മാര്ശോഘ്നം തു കേസരമ് | ശൂലാജീര്ണവിബന്ധേഷു മന്ദേऽഗ്നൌ കഫമാരുതേ ||൧൫൧|| അരുചൌ ച വിശേഷേണ രസസ്തസ്യോപദിശ്യതേ |൧൫൨|

Adhikarana 131 (152-154) · Śloka 155

പിത്താനിലകരം ബാലം പിത്തലം ബദ്ധകേസരമ് ||൧൫൨|| ഹൃദ്യം വര്ണകരം രുച്യം രക്തമാംസബലപ്രദമ് | കഷായാനുരസം സ്വാദു വാതഘ്നം ബൃംഹണം ഗുരു ||൧൫൩|| പിത്താവിരോധി സമ്പക്വമാമ്രം ശുക്രവിവര്ധനമ് | ബൃംഹണം മധുരം ബല്യം ഗുരു വിഷ്ടഭ്യ ജീര്യതി ||൧൫൪|| ആമ്രാതകഫലം വൃഷ്യം സസ്നേഹം ശ്ലേഷ്മവര്ധനമ് |൧൫൫|

Adhikarana 132 (155) · Śloka 155

ത്രിദോഷവിഷ്ടമ്ഭകരം ലകുചം ശുക്രനാശനമ് ||൧൫൫||

Adhikarana 133 (156-162) · Śloka 162

അമ്ലം തൃഷാപഹം രുച്യം പിത്തകൃത് കരമര്ദകമ് | വാതപിത്തഹരം വൃഷ്യം പ്രിയാലം ഗുരു ശീതലമ് ||൧൫൬|| ഹൃദ്യം സ്വാദു കഷായാമ്ലം ഭവ്യമാസ്യവിശോധനമ് | പിത്തശ്ലേഷ്മഹരം ഗ്രാഹി ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി ശീതലമ് ||൧൫൭|| പാരാവതം സമധുരം രുച്യമത്യഗ്നിവാതനുത് | ഗരദോഷഹരം നീപം പ്രാചീനാമലകം തഥാ ||൧൫൮|| വാതാപഹം തിന്തിഡീകമാമം പിത്തബലാസകൃത് | ഗ്രാഹ്യുഷ്ണം ദീപനം രുച്യം സമ്പക്വം കഫവാതനുത് ||൧൫൯|| തസ്മാദല്പാന്തരഗുണം കോശാമ്രഫലമുച്യതേ | അമ്ലീകായാഃ ഫലം പക്വം തദ്വദ്ഭേദി തു കേവലമ് ||൧൬൦|| അമ്ലം സമധുരം ഹൃദ്യം വിശദം ഭക്തരോചനമ് | വാതഘ്നം ദുര്ജരം പ്രോക്തം നാരങ്ഗസ്യ ഫലം ഗുരു ||൧൬൧|| തൃഷ്ണാശൂലകഫോത്ക്ലേശച്ഛര്ദിശ്വാസനിവാരണമ് | വാതശ്ലേഷ്മവിബന്ധഘ്നം ജമ്ബീരം ഗുരു പിത്തകൃത് | ഐരാവതം ദന്തശഠമമ്ലം ശോണിതപിത്തകൃത് ||൧൬൨||

Adhikarana 134 (163) · Śloka 163

ക്ഷീരവൃക്ഷഫലജാമ്ബവരാജാദനതോദനശീതഫലതിന്ദുകബകുലധന്വനാശ്മന്തകാശ്വകര്ണഫല്ഗു- പരൂഷകഗാങ്ഗേരുകീപുഷ്കരവര്തിബില്വബിമ്ബീപ്രഭൃതീനി ||൧൬൩||

Adhikarana 135 (164) · Śloka 164

ഫലാന്യേതാനി ശീതാനി കഫപിത്തഹരാണി ച | സങ്ഗ്രാഹകാണി രൂക്ഷാണി കഷായമധുരാണി ച ||൧൬൪||

Adhikarana 136 (164-176) · Śloka 176

ക്ഷീരവൃക്ഷഫലം തേഷാം ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി ശീതലമ് | കഷായം മധുരം സാമ്ലം നാതിമാരുതകോപനമ് ||൧൬൫|| അത്യര്ഥം വാതലം ഗ്രാഹി ജാമ്ബവം കഫപിത്തജിത് | സ്നിഗ്ധം സ്വാദു കഷായം ച രാജാദനഫലം ഗുരു ||൧൬൬|| കഷായം മധുരം രൂക്ഷം തോദനം കഫവാതജിത് | അമ്ലോഷ്ണം ലഘു സങ്ഗ്രാഹി സ്നിഗ്ധം പിത്താഗ്നിവര്ധനമ് ||൧൬൭|| ആമം കഷായം സങ്ഗ്രാഹി തിന്ദുകം വാതകോപനമ് | വിപാകേ ഗുരു സമ്പക്വം മധുരം കഫപിത്തജിത് ||൧൬൮|| മധുരം ച കഷായം ച സ്നിഗ്ധം സങ്ഗ്രാഹി ബാകുലമ് | സ്ഥിരീകരം ച ദന്താനാം വിശദം ഫലമുച്യതേ ||൧൬൯|| സകഷായം ഹിമം സ്വാദു ധാന്വനം കഫവാതജിത് | തദ്വദ്ഗാങ്ഗേരുകം വിദ്യാദശ്മന്തകഫലാനി ച ||൧൭൦|| വിഷ്ടമ്ഭി മധുരം സ്നിഗ്ധം ഫല്ഗുജം തര്പണം ഗുരു | അത്യമ്ലമീഷന്മധുരം കഷായാനുരസം ലഘു ||൧൭൧|| വാതഘ്നം പിത്തജനമാമം വിദ്യാത് പരുഷകമ് | തദേവ പക്വം മധുരം വാതപിത്തനിബര്ഹണമ് ||൧൭൨|| വിപാകേ മധുരം ശീതം രക്തപിത്തപ്രസാദനമ് | പൌഷ്കരം സ്വാദു വിഷ്ടമ്ഭി ബല്യം കഫകരം ഫലമ് ||൧൭൩|| കഫാനിലഹരം തീക്ഷ്ണം സ്നിഗ്ധം സങ്ഗ്രാഹി ദീപനമ് | കടുതിക്തകഷായോഷ്ണം ബാലം ബില്വമുദാഹൃതമ് ||൧൭൪|| വിദ്യാത്തദേവ സമ്പക്വം മധുരാനുരസം ഗുരു | വിദാഹി വിഷ്ടമ്ഭകരം ദോഷകൃത് പൂതിമാരുതമ് ||൧൭൫|| ബിമ്ബീഫലം സാശ്വകര്ണം സ്തന്യകൃത് കഫപിത്തജിത് | തൃഡ്ദാഹജ്വരപിത്താസൃക്കാസശ്വാസക്ഷയാപഹമ് ||൧൭൬||

Adhikarana 137 (177) · Śloka 177

താലനാലികേരപനസമോചപ്രഭൃതീനി ||൧൭൭||

Adhikarana 138 (178) · Śloka 178

സ്വാദുപാകരസാന്യാഹുര്വാതപിത്തഹരാണി ച | ബലപ്രദാനി സ്നിഗ്ധാനി ബൃംഹണാനി ഹിമാനി ച ||൧൭൮||

Adhikarana 139 (179-181) · Śloka 181

ഫലം സ്വാദുരസം തേഷാം താലജം ഗുരു പിത്തജിത് | തദ്ബീജം സ്വാദുപാകം തു മൂത്രലം വാതപിത്തജിത് ||൧൭൯|| നാലികേരം ഗുരു സ്നിഗ്ധം പിത്തഘ്നം സ്വാദു ശീതലമ് | ബലമാംസപ്രദം ഹൃദ്യം ബൃംഹണം ബസ്തിശോധനമ് ||൧൮൦|| പനസം സകഷായം തു സ്നിഗ്ധം സ്വാദുരസം ഗുരു | മൌചം സ്വാദുരസം പ്രോക്തം കഷായം നാതിശീതലമ് | രക്തപിത്തഹരം വൃഷ്യം രുച്യം ശ്ലേഷ്മകരം ഗുരു ||൧൮൧||

Adhikarana 140 (182) · Śloka 182

ദ്രാക്ഷാകാശ്മര്യമധൂകപുഷ്പഖര്ജൂരപ്രഭൃതീനി ||൧൮൨||

Adhikarana 141 (183) · Śloka 183

രക്തപിത്തഹരാണ്യാഹുര്ഗുരൂണി മധുരാണി ച |൧൮൩|

Adhikarana 142 (183-186) · Śloka 186

തേഷാം ദ്രാക്ഷാ സരാ സ്വര്യാ മധുരാ സ്നിഗ്ധശീതലാ ||൧൮൩|| രക്തപിത്തജ്വരശ്വാസതൃഷ്ണാദാഹക്ഷയാപഹാ | ഹൃദ്യം മൂത്രവിബന്ധഘ്നം പിത്താസൃഗ്വാതനാശനമ് ||൧൮൪|| കേശ്യം രസായനം മേധ്യം കാശ്മര്യം ഫലമുച്യതേ | ക്ഷതക്ഷയാപഹം ഹൃദ്യം ശീതലം തര്പണം ഗുരു ||൧൮൫|| രസേ പാകേ ച മധുരം ഖാര്ജൂരം രക്തപിത്തനുത് | ബൃംഹണീയമഹൃദ്യം ച മധൂകകുസുമം ഗുരു | വാതപിത്തോപശമനം ഫലം തസ്യോപദിശ്യതേ ||൧൮൬||

Adhikarana 143 (187) · Śloka 187

വാതാമാക്ഷോഡാഭിഷുകനിചുലപിചുനികോചകോരുമാണപ്രഭൃതീനി ||൧൮൭||

Adhikarana 144 (188) · Śloka 188

പിത്തശ്ലേഷ്മഹരാണ്യാഹുഃ സ്നിഗ്ധോഷ്ണാനി ഗുരൂണി ച | ബൃംഹണാന്യനിലഘ്നാനി ബല്യാനി മധുരാണി ച ||൧൮൮||

Adhikarana 145 (189) · Śloka 189

കഷായം കഫപിത്തഘ്നം കിഞ്ചിത്തിക്തം രുചിപ്രദമ് | ഹൃദ്യം സുഗന്ധി വിശദം ലവലീഫലമുച്യതേ ||൧൮൯||

Adhikarana 146 (190) · Śloka 191

വസിരം ശീതപാക്യം ച സാരുഷ്കരനിബന്ധനമ് | വിഷ്ടമ്ഭി ദുര്ജരം രൂക്ഷം ശീതലം വാതകോപനമ് ||൧൯൦|| വിപാകേ മധുരം ചാപി രക്തപിത്തപ്രസാദനന് |൧൯൧|

Adhikarana 147 (191-193) · Śloka 193

ഐരാവതം ദന്തശഠമമ്ലം ശോണിതപിത്തകൃത് ||൧൯൧|| ശീതം കഷായം മധുരം ടങ്കം മാരുതകൃദ്ഗുരു | സ്നിഗ്ധോഷ്ണം തിക്തമധുരം വാതശ്ലേഷ്മഘ്നമൈങ്ഗുദമ് ||൧൯൨|| ശമീഫലം ഗുരു സ്വാദു രൂക്ഷോഷ്ണം കേശനാശനമ് | ഗുരു ശ്ലേഷ്മാതകഫലം കഫകൃന്മധുരം ഹിമമ് ||൧൯൩||

Adhikarana 148 (194) · Śloka 194

കരീരാക്ഷികപീലൂനി തൃണശൂന്യഫലാനി ച | സ്വാദുതിക്തകടൂഷ്ണാനി കഫവാതഹരാണി ച ||൧൯൪||

Adhikarana 149 (195) · Śloka 195

തിക്തം പിന്ത്തകരം തേഷാം സരം കടുവിപാകി ച | തീക്ഷ്ണോഷ്ണം കടുകം പീലു സസ്നേഹം കഫവാതജിത് ||൧൯൫||

Adhikarana 150 (196) · Śloka 196

ആരുഷ്കരം തൌവരകം കഷായം കടുപാകി ച | ഉഷ്ണം കൃമിജ്വരാനാഹമേഹോദാവര്തനാശനമ് | കുഷ്ഠഗുല്മോദരാര്ശോഘ്നം കടുപാകി തഥൈവ ച ||൧൯൬||

Adhikarana 151 (197-198) · Śloka 198

കരഞ്ജകിംശുകാരിഷ്ടഫലം ജന്തുപ്രമേഹനുത് | അങ്കോലസ്യ ഫലം വിസ്രം ഗുരു ശ്ലേഷ്മഹരം ഹിമമ് ||൧൯൭|| രൂക്ഷോഷ്ണം കടുകം പാകേ ലഘു വാതകഫാപഹമ് | തിക്തമീഷദ്വിഷഹിതം വിഡങ്ഗം കൃമിനാശനമ് ||൧൯൮||

Adhikarana 152 (199) · Śloka 199

വ്രണ്യമുഷ്ണം സരം മേധ്യം ദോഷഘ്നം ശോഫകുഷ്ഠനുത് | കഷായം ദീപനം ചാമ്ലം ചക്ഷുഷ്യം ചാഭയാഫലമ് ||൧൯൯||

Adhikarana 153 (200) · Śloka 200

ഭേദനം ലഘു രൂക്ഷോഷ്ണം വൈസ്വര്യക്രിമിനാശനമ് | ചക്ഷുഷ്യം സ്വാദുപാക്യാക്ഷം കഷായം കഫപിത്തജിത് ||൨൦൦||

Adhikarana 154 (201) · Śloka 201

കഫപിത്തഹരം രൂക്ഷം വക്ത്രക്ലേദമലാപഹമ് | കഷായമീഷന്മധുരം കിഞ്ചിത് പൂഗഫലം സരമ് ||൨൦൧||

Adhikarana 155 (202) · Śloka 203

ജാതീകോശോऽഥ കര്പൂരം ജാതീകടുകയോഃ ഫലമ് | കക്കോ(ങ്കോ)ലകം ലവങ്ഗം ച തിക്തം കടു കഫാപഹമ് ||൨൦൨|| ലഘു തൃഷ്ണാപഹം വക്ത്രക്ലേദദൌര്ഗന്ധ്യനാശനമ് |൨൦൩|

Adhikarana 156 (203) · Śloka 204

സതിക്തഃ സുരഭിഃ ശീതഃ കര്പൂരോ ലഘു ലേഖനഃ ||൨൦൩|| തൃഷ്ണായാം മുഖശോഷേ ച വൈരസ്യേ ചാപി പൂജിതഃ |൨൦൪|

Adhikarana 157 (204) · Śloka 204

ലതാകസ്തൂരികാ തദ്വച്ഛീതാ ബസ്തിവിശോധനീ ||൨൦൪||

Adhikarana 158 (205-207) · Śloka 207

പ്രിയാലമജ്ജാ മധുരോ വൃഷ്യഃ പിത്താനിലാപഹഃ | ബൈഭീതകോ മദകരഃ കഫമാരുതനാശനഃ ||൨൦൫|| കഷായമധുരോ മജ്ജാ കോലാനാം പിത്തനാശനഃ | തൃഷ്ണാച്ഛര്ദ്യനിലഘ്നശ്ച തദ്വദാമലകസ്യ ച ||൨൦൬|| ബീജപൂരകശമ്യാകമജ്ജാ കോശാമ്രസമ്ഭവഃ | സ്വാദുപാകോऽഗ്നിബലദഃ സ്നിഗ്ധഃ പിത്താനിലാപഹഃ ||൨൦൭||

Adhikarana 159 (208) · Śloka 208

യസ്യ യസ്യ ഫലസ്യേഹ വീര്യം ഭവതി യാദൃശമ് | തസ്യ തസ്യൈവ വീര്യേണ മജ്ജാനമപി നിര്ദിശേത് ||൨൦൮||

Adhikarana 160 (209) · Śloka 209

ഫലേഷു പരിപക്വം യദ്ഗുണവത്തദുദാഹൃതമ് | ബില്വാദന്യത്ര വിജ്ഞേയമാമം തദ്ധി ഗുണോത്തരമ് | ഗ്രാഹ്യുഷ്ണം ദീപനം തദ്ധി കഷായകടുതിക്തകമ് ||൨൦൯||

Adhikarana 161 (210) · Śloka 210

വ്യാധിതം കൃമിജുഷ്ടം ച പാകാതീതമകാലജമ് | വര്ജനീയം ഫലം സര്വമപര്യാഗതമേവ ച ||൨൧൦|| ഇതി ഫലവര്ഗഃ |

Adhikarana 162 (211) · Śloka 211

അഥ ശാകവര്ഗഃ | ശാകാന്യത ഊര്ധ്വം വക്ഷ്യാമഃ | തത്ര പുഷ്പഫലാലാബുകാലിന്ദകപ്രഭൃതീനി ||൨൧൧||

Adhikarana 163 (212) · Śloka 212

പിത്തഘ്നാന്യനിലം കുര്യുസ്തഥാ മന്ദകഫാനി ച | സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാണി സ്വാദുപാകരസാനി ച ||൨൧൨||

Adhikarana 164 (213-215) · Śloka 215

പിത്തഘ്നം തേഷു കൂഷ്മാണ്ഡം ബാലം മധ്യം കഫാവഹമ് | ശുക്ലം ലഘൂഷ്ണം സക്ഷാരം ദീപനം ബസ്തിശോധനമ് ||൨൧൩|| സര്വദോഷഹരം ഹൃദ്യം പഥ്യം ചേതോവികാരിണാമ് | ദൃഷ്ടിശുക്രക്ഷയകരം കാലിന്ദം കഫവാതകൃത് ||൨൧൪|| അലാബുര്ഭിന്നവിട്കാ തു രൂക്ഷാ ഗുര്വ്യതിശീതലാ | തിക്താലാബുരഹൃദ്യാ തു വാമിനീ വാതപിത്തജിത് ||൨൧൫||

Adhikarana 165 (216) · Śloka 216

ത്രപുസൈര്വാരുകര്കാരുകശീര്ണവൃന്തപ്രഭൃതീനി ||൨൧൬||

Adhikarana 166 (217) · Śloka 217

സ്വാദുതിക്തരസാന്യാഹുഃ കഫവാതകരാണി ച | സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാണി രക്തപിത്തഹരാണി ച ||൨൧൭||

Adhikarana 167 (218-219) · Śloka 219

ബാലം സനീലം ത്രപുസം തേഷാം പിത്തഹരം സ്മൃതമ് | തത്പാണ്ഡു കഫകൃജ്ജീര്ണമമ്ലം വാതകഫാപഹമ് ||൨൧൮|| ഏര്വാരുകം സകര്കാരു സമ്പക്വം കഫവാതകൃത് | സക്ഷാരം മധുരം രുച്യം ദീപനം നാതിപിത്തലമ് ||൨൧൯||

Adhikarana 168 (220) · Śloka 220

സക്ഷാരം മധുരം ചൈവ ശീര്ണവൃന്തം കഫാപഹമ് | ഭേദനം ദീപനം ഹൃദ്യമാനാഹാഷ്ഠീലനുല്ലഘു ||൨൨൦||

Adhikarana 169 (221) · Śloka 221

പിപ്പലീമരിചശൃങ്ഗവേരാര്ദ്രകഹിങ്ഗുജീരകകുസ്തുമ്ബുരുജമ്ബീരസുമുഖസുരസാര്ജകഭൂസ്തൃണസുഗന്ധക- കാസമര്ദകകാലമാലകുഠേരകക്ഷവകഖരപുഷ്പശിഗ്രുമധുശിഗ്രുഫണിജ്ഝകസര്ഷപരാജികാകുലാഹലാവഗുത്ഥഗണ്ഡീരതിലപര്ണികാ- വര്ഷാഭൂചിത്രകമൂലകലശുനകലായപലാണ്ഡുപ്രഭൃതീനി ||൨൨൧||

Adhikarana 170 (222) · Śloka 222

കടൂന്യുഷ്ണാനി രുച്യാനി വാതശ്ലേഷ്മഹരാണി ച | കൃതാന്നേഷൂപയുജ്യന്തേ സംസ്കാരാര്ഥമനേകധാ ||൨൨൨||

Adhikarana 171 (223) · Śloka 223

തേഷാം ഗുര്വീ സ്വാദുശീതാ പിപ്പല്യാര്ദ്രാ കഫാവഹാ | ശുഷ്കാ കഫാനിലഘ്നീ സാ വൃഷ്യാ പിത്താവിരോധിനീ ||൨൨൩||

Adhikarana 172 (224-225) · Śloka 225

സ്വാദുപാക്യാര്ദ്രമരിചം ഗുരു ശ്ലേഷ്മപ്രസേകി ച | കടൂഷ്ണം ലഘു തച്ഛുഷ്കമവൃഷ്യം കഫവാതജിത് ||൨൨൪|| നാത്യുഷ്ണം നാതിശീതം ച വീര്യതോ മരിചം സിതമ് | ഗുണവന്മരിചേഭ്യശ്ച ചക്ഷുഷ്യം ച വിശേഷതഃ ||൨൨൫||

Adhikarana 173 (226-228) · Śloka 228

നാഗരം കഫവാതഘ്നം വിപാകേ മധുരം കടു | വൃഷ്യോഷ്ണം രോചനം ഹൃദ്യം സസ്നേഹം ലഘു ദീപനമ് ||൨൨൬|| കഫാനിലഹരം സ്വര്യം വിബന്ധാനാഹശൂലനുത് | കടൂഷ്ണം രോചനം ഹൃദ്യം വൃഷ്യം ചൈവാര്ദ്രകം സ്മൃതമ് ||൨൨൭|| ലഘൂഷ്ണം പാചനം ഹിങ്ഗു ദീപനം കഫവാതജിത് | കടു സ്നിഗ്ധം സരം തീക്ഷ്ണം ശൂലാജീര്ണവിബന്ധനുത് ||൨൨൮||

Adhikarana 174 (229) · Śloka 230

തീക്ഷ്ണോഷ്ണം കടുകം പാകേ രുച്യം പിത്താഗ്നിവര്ധനമ് | കടു ശ്ലേഷ്മാനിലഹരം ഗന്ധാഢ്യം ജീരകദ്വയമ് ||൨൨൯|| കാരവീ കരവീ തദ്വദ്വിജ്ഞേയാ സോപകുഞ്ചികാ |൨൩൦|

Adhikarana 175 (230-231) · Śloka 232

ഭക്ഷ്യവ്യഞ്ജനഭോജ്യേഷു വിവിധേഷ്വവചാരിതാ ||൨൩൦|| ആര്ദ്രാ കുസ്തുമ്ബരീ കുര്യാത് സ്വാദുസൌഗന്ധ്യഹൃദ്യതാമ് | സാ ശുഷ്കാ മധുരാ പാകേ സ്നിഗ്ധാ തൃഡ്ദാഹനാശനീ ||൨൩൧|| ദോഷഘ്നീ കടുകാ കിഞ്ചിത് തിക്താ സ്രോതോവിശോധനീ |൨൩൨|

Adhikarana 176 (232-237) · Śloka 237

ജമ്ബീരഃ പാചനസ്തീക്ഷ്ണഃ കൃമിവാതകഫാപഹഃ ||൨൩൨|| സുരാഭിര്ദീപനോ രുച്യോ മുഖവൈശദ്യകാരകഃ | കഫാനിലവിഷശ്വാസകാസദൌര്ഗന്ധ്യനാശനഃ ||൨൩൩|| പിത്തകൃത് പാര്ശ്വശൂലഘ്നഃ സുരസഃ സമുദാഹൃതഃ | തദ്വത്തു സുമുഖോ ജ്ഞേയോ വിശേഷാദ്ഗരനാശനഃ ||൨൩൪|| കഫഘ്നാ ലഘവോ രൂക്ഷാസ്തീക്ഷ്ണോഷ്ണാഃ പിത്തവര്ധനാഃ | കടുപാകരസാശ്ചൈവ സുരസാര്ജകഭൂസ്തൃണാഃ ||൨൩൫|| മധുരഃ കഫവാതഘ്നഃ പാചനഃ കണ്ഠശോധനഃ | വിശേഷതഃ പിത്തഹരഃ സതിക്തഃ കാസമര്ദകഃ ||൨൩൬|| കടുഃ സക്ഷാരമധുരഃ ശിഗ്രുസ്തിക്തോऽഥ പിച്ഛിലഃ | മധുശിഗ്രുഃ സരസ്തിക്തഃ ശോഫഘ്നോ ദീപനഃ കടുഃ ||൨൩൭||

Adhikarana 177 (238-239) · Śloka 239

വിദാഹി ബദ്ധവിണ്മൂത്രം രൂക്ഷം തീക്ഷ്ണോഷ്ണമേവ ച | ത്രിദോഷം സാര്ഷപം ശാകം ഗാണ്ഡീരം വേഗനാമ ച ||൨൩൮|| ചിത്രകസ്തിലപര്ണീ ച കഫശോഫഹരേ ലഘൂ | വര്ഷാഭൂഃ കഫവാതഘ്നീ ഹിതാ ശോഫോദരാര്ശസാമ് ||൨൩൯||

Adhikarana 178 (240-242) · Śloka 242

കടുതിക്തരസാ ഹൃദ്യാ രോചനീ വഹ്നിദീപനീ | സര്വദോഷഹരാ ലഘ്വീ കണ്ഠ്യാ മൂലകപോതികാ ||൨൪൦|| മഹത്തദ്ഗുരു വിഷ്ടമ്ഭി തീക്ഷ്ണമാമം ത്രിദോഷകൃത് | തദേവ സ്നേഹസിദ്ധം തു പിത്തനുത് കഫവാതജിത് ||൨൪൧|| ത്രിദോഷശമനം ശുഷ്കം വിഷദോഷഹരം ലഘു | വിഷ്ടമ്ഭി വാതലം ശാകം ശുഷ്കമന്യത്ര മൂലകാത് ||൨൪൨||

Adhikarana 179 (243) · Śloka 243

പുഷ്പം ച പത്രം ച ഫലം തഥൈവ യഥോത്തരം തേ ഗുരവഃ പ്രദിഷ്ടാഃ | തേഷാം തു പുഷ്പം കഫപിത്തഹന്തൃ ഫലം നിഹന്യാത് കഫമാരുതൌ തു ||൨൪൩||

Adhikarana 180 (244-248) · Śloka 248

സ്നിഗ്ധോഷ്ണതീക്ഷ്ണഃ കടുപിച്ഛിലശ്ച ഗുരുഃ സരഃ സ്വാദുരസശ്ച ബല്യഃ | വൃഷ്യശ്ച മേധാസ്വരവര്ണചക്ഷുര്ഭഗ്നാസ്ഥിസന്ധാനകരോ രസോനഃ ||൨൪൪|| ഹൃദ്രോഗജീര്ണജ്വരകുക്ഷിശൂലവിബന്ധഗുല്മാരുചികാസശോഫാന് | ദുര്നാമകുഷ്ഠാനലസാദജന്തുസമീരണശ്വാസകഫാംശ്ച ഹന്തി ||൨൪൫|| നാത്യുഷ്ണവീര്യോऽനിലഹാ കടുശ്ച തീക്ഷ്ണോ ഗുരുര്നാതികഫാവഹശ്ച | ബലാവഹഃ പിത്തകരോऽഥ കിഞ്ചിത് പലാണ്ഡുരഗ്നിം ച വിവര്ധയേത്തു ||൨൪൬|| സ്നിഗ്ധോ രുചിഷ്യഃ സ്ഥിരധാതുകാരീ ബല്യോऽഥ മേധാകഫപുഷ്ടിദശ്ച | സ്വാദുര്ഗുരുഃ ശോണിതപിത്തശസ്തഃ സപിച്ഛിലഃ ക്ഷീരപലാണ്ഡുരുക്തഃ ||൨൪൭|| കലായശാകം പിത്തഘ്നം കഫഘ്നം വാതലം ഗുരു | കഷായാനുരസം ചൈവ വിപാകേ മധുരം ച തത് ||൨൪൮||

Adhikarana 181 (249) · Śloka 249

ചുച്ചൂയൂഥികാതരുണീജീവന്തീബിമ്ബീതികാനദീ(ന്ദീ)ഭല്ലാതകച്ഛഗലാന്ത്രീ- വൃക്ഷാദനീഫഞ്ജീശാല്മലീശേലുവനസ്പതിപ്രസവശണകര്ബുദാരകോവിദാരപ്രഭൃതീനി ||൨൪൯||

Adhikarana 182 (250) · Śloka 250

കഷായസ്വാദുതിക്താനി രക്തപിത്തഹരാണി ച | കഫഘ്നാന്യനിലം കുര്യുഃ സങ്ഗ്രാഹീണി ലഘൂനി ച ||൨൫൦||

Adhikarana 183 (251-253) · Śloka 253

ലഘുഃ പാകേ ച ജന്തുഘ്നഃ പിച്ഛിലോ വ്രണിനാം ഹിതഃ | കഷായമധുരോ ഗ്രാഹീ ചുച്ചൂസ്തേഷാം ത്രിദോഷഹാ ||൨൫൧|| ചക്ഷുഷ്യാ സര്വദോഷഘ്നീ ജീവന്തീ സമുദാഹൃതാ | വൃക്ഷാദനീ വാതഹരാ, ഫഞ്ജീ ത്വല്പബലാ മതാ ||൨൫൨|| ക്ഷീരവൃക്ഷോത്പലാദീനാം കഷായാഃ പല്ലവാഃ സ്മൃതാഃ | ശീതാഃ സങ്ഗ്രാഹിണഃ ശസ്താ രക്തപിത്താതിസാരിണാമ് ||൨൫൩||

Adhikarana 184 (254) · Śloka 255

പുനര്നവാവരുണതര്കാര്യുരുബൂകവത്സാദനീബില്വശാകപ്രഭൃതീനി ||൨൫൪|| ഉഷ്ണാനി സ്വാദുതിക്താനി വാതപ്രശമനാനി ച |൨൫൫|

Adhikarana 185 (255) · Śloka 255

തേഷു പൌനര്നവം ശാകം വിശേഷാച്ഛോഫനാശനമ് ||൨൫൫||

Adhikarana 186 (256) · Śloka 256

തണ്ഡുലീയകോപോദകാऽശ്വബലാചില്ലീപാലങ്ക്യാവാസ്തൂകപ്രഭൃതീനി ||൨൫൬||

Adhikarana 187 (257) · Śloka 257

സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാണി സക്ഷാരമധുരാണി ച | മന്ദവാതകഫാന്യാഹൂ രക്തപിത്തഹരാണി ച ||൨൫൭||

Adhikarana 188 (258-261) · Śloka 261

മധുരോ രസപാകാഭ്യാം രക്തപിത്തമദാപഹഃ | തേഷാം ശീതതമോ രൂക്ഷസ്തണ്ഡുലീയോ വിഷാപഹഃ ||൨൫൮|| സ്വാദുപാകരസാ വൃഷ്യാ വാതപിത്തമദാപഹാ | ഉപോദകാ സരാ സ്നിഗ്ധാ ബല്യാ ശ്ലേഷ്മകരീ ഹിമാ ||൨൫൯|| കടുര്വിപാകേ കൃമിഹാ മേധാഗ്നിബലവര്ധനഃ | സക്ഷാരഃ സര്വദോഷഘ്നോ വാസ്തൂകോ രോചനഃ സരഃ ||൨൬൦|| ചില്ലീ വാസ്തൂകവജ്ജ്ഞേയാ പാലങ്ക്യാ തണ്ഡുലീയവത് | വാതകൃദ്ബദ്ധവിണ്മൂത്രാ രൂക്ഷാ പിത്തകഫേ ഹിതാ | ശാകമാശ്വബലം രൂക്ഷം ബദ്ധവിണ്മൂത്രമാരുതമ് ||൨൬൧||

Adhikarana 189 (262) · Śloka 262

മണ്ഡൂകപര്ണീസപ്തലാസുനിഷണ്ണകസുവര്ചലാപിപ്പലീഗുഡൂചീഗോജിഹ്വാ- കാകമാചീപ്രപുന്നാഡാവല്ഗുജസതീനബൃഹതീകണ്ടകാരികാഫല- പടോലവാര്താകകാരവേല്ലകകടുകികാകേബു(മ്ബു)കോരുബൂകപര്പടകകിരാതതിക്ത- കര്കോടകാരിഷ്ടകോശാതകീവേത്രകരീരാടരൂഷകാര്കപുഷ്പീപ്രഭൃതീനി ||൨൬൨||

Adhikarana 190 (263) · Śloka 263

രക്തപിത്തഹരാണ്യാഹുര്ഹൃദ്യാനി സുലഘൂനി ച | കുഷ്ഠമേഹജ്വരശ്വാസകാസാരുചിഹരാണി ച ||൨൬൩||

Adhikarana 191 (264-271) · Śloka 271

കഷായാ തു ഹിതാ പിത്തേ സ്വാദുപാകരസാ ഹിമാ | ലഘ്വീ മണ്ഡൂകപര്ണീ തു തദ്വദ്ഗോജിഹ്വികാ മതാ ||൨൬൪|| അവിദാഹീ ത്രിദോഷഘ്നഃ സങ്ഗ്രാഹീ സുനിഷണ്ണകഃ | അവല്ഗുജഃ കടുഃ പാകേ തിക്തഃ പിത്തകഫാപഹഃ ||൨൬൫|| ഈഷത്തിക്തം ത്രിദോഷഘ്നം ശാകം കടു സതീനജമ് | നാത്യുഷ്ണശീതം കുഷ്ഠഘ്നം കാകമാച്യാസ്തു തദ്വിധമ് ||൨൬൬|| കണ്ഡൂകുഷ്ഠകൃമിഘ്നാനി കഫവാതഹരാണി ച | ഫലാനി ബൃഹതീനാം തു കടുതിക്തലഘൂനി ച ||൨൬൭|| കഫപിത്തഹരം വ്രണ്യമുഷ്ണം തിക്തമവാതലമ് | പടോലം കടുകം പാകേ വൃഷ്യം രോചനദീപനമ് ||൨൬൮|| കഫവാതഹരം തിക്തം രോചനം കടുകം ലഘു | വാര്താകം ദീപനം പ്രോക്തം ജീര്ണം സക്ഷാരപിത്തലമ് | തദ്വത് കര്കോടകം വിദ്യാത് കാരവേല്ലകമേവ ച ||൨൬൯|| ആടരൂഷകവേത്രാഗ്രഗുഡൂചീനിമ്ബപര്പടാഃ | കിരാതതിക്തസഹിതാസ്തിക്താഃ പിത്തകഫാപഹാഃ ||൨൭൦|| കഫാപഹം ശാകമുക്തം വരുണപ്രപുനാഡ(ട)യോഃ | രൂക്ഷം ലഘു ച ശീതം ച വാതപിത്തപ്രകോപണമ് ||൨൭൧||

Adhikarana 192 (272-273) · Śloka 273

ദീപനം കാലശാകം തു ഗരദോഷഹരം കടു | കൌസുമ്ഭം മധുരം രൂക്ഷമുഷ്ണം ശ്ലേഷ്മഹരം ലഘു ||൨൭൨|| വാതലം നാലികാശാകം പിത്തഘ്നം മധുരം ച തത് | ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരഘ്നീ സാമ്ലാ വാതകഫേ ഹിതാ | ഉഷ്ണാ കഷായമധുരാ ചാങ്ഗേരീ ചാഗ്നിദീപനീ ||൨൭൩||

Adhikarana 193 (274) · Śloka 274

ലോണികാജാതുകത്രിപര്ണികാപത്തൂരജീവകസുവര്ചലാഡുഡുരകകുതുമ്ബകകുഠിഞ്ജരകുന്തലികാകുരണ്ടികാപ്രഭൃതയഃ ||൨൭൪||

Adhikarana 194 (275) · Śloka 275

സ്വാദുപാകരസാഃ ശീതാഃ കഫഘ്നാ നാതിപിത്തലാഃ | ലവണാനുരസാ രൂക്ഷാഃ സക്ഷാരാ വാതലാഃ സരാഃ ||൨൭൫||

Adhikarana 195 (276) · Śloka 276

സ്വാദുതിക്താ കുന്തലികാ കഷായാ സകുരണ്ടികാ |൨൭൬|

Adhikarana 196 (276) · Śloka 276

സങ്ഗ്രാഹി ശീതലം ചാപി ലഘു ദോഷാപഹം തഥാ | രാജക്ഷവകശാകം തു ശടീശാകം ച തദ്വിധമ് ||൨൭൬||

Adhikarana 197 (277) · Śloka 277

സ്വാദുപാകരസം ശാകം ദുര്ജരം ഹരിമന്ഥജമ് |൨൭൭|

Adhikarana 198 (277) · Śloka 277

ഭേദനം മധുരം രൂക്ഷം കാലായമതിവാതലമ് ||൨൭൭||

Adhikarana 199 (278) · Śloka 278

സ്രംസനം കടുകം പാകേ ലഘു വാതകഫാപഹമ് | ശോഫഘ്നമുഷ്ണവീര്യം ച പത്രം പൂതികരഞ്ജജമ് ||൨൭൮||

Adhikarana 200 (279-280) · Śloka 280

താമ്ബൂലപത്രം തീക്ഷ്ണോഷ്ണം കടു പിത്തപ്രകോപണമ് | സുഗന്ധി വിശദം തിക്തം സ്വര്യം വാതകഫാപഹമ് ||൨൭൯|| സ്രംസനം കടുകം പാകേ കഷായം വഹ്നിദീപനമ് | വക്ത്രകണ്ഡൂമലക്ലേദദൌര്ഗന്ധ്യാദിവിശോധനമ് ||൨൮൦||

Adhikarana 201 (281) · Śloka 281

അഥ പുഷ്പവര്ഗഃ | കോവിദാരശണശാല്മലീപുഷ്പാണി മധുരാണി മധുരവിപാകാനി രക്തപിത്തഹരാണി ച; വൃഷാഗസ്ത്യയോഃ പുഷ്പാണി തിക്താനി കടുവിപാകാനി ക്ഷയകാസാപഹാനി ച ||൨൮൧||

Adhikarana 202 (282) · Śloka 282

ആഗസ്ത്യം നാതിശീതോഷ്ണം നക്താന്ധാനാം പ്രശസ്യതേ ||൨൮൨||

Adhikarana 203 (283) · Śloka 283

കരീരകുസുമാനി കടുവിപാകാനി വാതഹരാണി സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാണി ച ||൨൮൩||

Adhikarana 204 (284) · Śloka 284

രക്തവൃക്ഷസ്യ നിമ്ബസ്യ മുഷ്കകാര്കാസനസ്യ ച | കഫപിത്തഹരം പുഷ്പം കുഷ്ഠഘ്നം കുടജസ്യ ച ||൨൮൪||

Adhikarana 205 (285) · Śloka 285

സതിക്തം മധുരം ശീതം പദ്മം പിത്തകഫാപഹമ് | മധുരം പിച്ഛിലം സ്നിഗ്ധം കുമുദം ഹ്ലാദി ശീതലമ് | തസ്മാദല്പാന്തരഗുണേ വിദ്യാത് കുവലയോത്പലേ ||൨൮൫||

Adhikarana 206 (286) · Śloka 286

സിന്ധുവാരം വിജാനീയാദ്ധിമം പിത്തവിനാശനമ് |൨൮൬|

Adhikarana 207 (286) · Śloka 286

മാലതീമല്ലികേ തിക്തേ സൌരഭ്യാത് പിത്തനാശനേ ||൨൮൬||

Adhikarana 208 (287) · Śloka 287

സുഗന്ധി വിശദം ഹൃദ്യം ബാകുലം പാടലാനി ച | ശ്ലേഷ്മപിത്തവിഷഘ്നം തു നാഗം തദ്വച്ച കുങ്കുമമ് ||൨൮൭||

Adhikarana 209 (288) · Śloka 288

ചമ്പകം രക്തപിത്തഘ്നം ശീതോഷ്ണം കഫനാശനമ് | കിംശുകം കഫപിത്തഘ്നം തദ്വദേവ കുരണ്ടകമ് ||൨൮൮||

Adhikarana 210 (289) · Śloka 289

യഥാവൃക്ഷം വിജാനീയാത് പുഷ്പം വൃക്ഷോചിതം തഥാ |൨൮൯|

Adhikarana 211 (289) · Śloka 289

മധുശിഗ്രുകരീരാണി കടൂനി ശ്ലേഷ്മഹരാണി ച ||൨൮൯||

Adhikarana 212 (290) · Śloka 290

ക്ഷവകകുലേവരവംശകരീരപ്രഭൃതീനി കഫകരാണി സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാണി ച ||൨൯൦||

Adhikarana 213 (291-292) · Śloka 292

ക്ഷവകം കൃമിലം തേഷു സ്വാദുപാകം സപിച്ഛലമ് | വിസ്യന്ദി വാതലം നാതിപിത്തശ്ലേഷ്മകരം ച തത് ||൨൯൧|| വേണോഃ കരീരാഃ കഫലാ മധുരാ രസപാകതഃ | വിദാഹിനോ വാതകരാഃ സകഷായാ വിരൂക്ഷണാഃ ||൨൯൨||

Adhikarana 214 (293) · Śloka 293

ഉദ്ഭിദാനി പലാലേക്ഷുകരീഷവേണുക്ഷിതിജാനി | തത്ര പലാലജാതം മധുരം മധുരവിപാകം രൂക്ഷം ദോഷപ്രശമനം ച | ഇക്ഷുജം മധുരം കഷായാനുരസം കടുപാകം ശീതലം ച | തദ്വദേവോഷ്ണം കാരീഷം കഷായം വാതകോപനം ച, (വേണുജാതം കഷായം വാതകോപനം ച,) ഭൂമിജം ഗുരു നാതിവാതലം ഭൂമിതശ്ചാസ്യാനുരസഃ ||൨൯൩||

Adhikarana 215 (294) · Śloka 294

പിണ്യാകതിലകല്കസ്ഥൂണികാശുഷ്കശാകാനി സര്വദോഷപ്രകോപണാനി ||൨൯൪||

Adhikarana 216 (295) · Śloka 295

വിഷ്ടമ്ഭിനഃ സ്മൃതാഃ സര്വേ വടകാ വാതകോപനാഃ |൨൯൫|

Adhikarana 217 (295) · Śloka 295

സിണ്ഡാകീ വാതലാ സാര്ദ്രാ രുചിഷ്യാऽനലദീപനീ ||൨൯൫||

Adhikarana 218 (296) · Śloka 296

വിഡ്ഭേദി ഗുരു രൂക്ഷം ച പ്രായോ വിഷ്ടമ്ഭി ദുര്ജരമ് | സകഷായം ച സര്വം ഹി സ്വാദു ശാകമുദാഹൃതമ് | പുഷ്പം പത്രം ഫലം നാലം കന്ദാശ്ച ഗുരവഃ ക്രമാത് ||൨൯൬||

Adhikarana 219 (297) · Śloka 297

കര്കശം പരിജീര്ണം ച കൃമിജുഷ്ടമദേശജമ് | വര്ജയേത് പത്രശാകം തദ്യദകാലവിരോഹി ച ||൨൯൭|| ഇതി ശാകവര്ഗഃ |

Adhikarana 220 (298) · Śloka 298

അഥ കന്ദവര്ഗഃ | കന്ദാനാത ഊര്ധ്വം വക്ഷ്യാമഃ- വിദാരീകന്ദശതാവരീബിസമൃണാലശൃങ്ഗാടകകശേരുകപിണ്ഡാലുകമധ്വാലുക- ഹസ്ത്യാലുകകാഷ്ഠാലുകശങ്ഖാലുകരക്താലുകേന്ദീവരോത്പലകന്ദപ്രഭൃതീനി ||൨൯൮||

Adhikarana 221 (299) · Śloka 299

രക്തപിത്തഹരാണ്യാഹുഃ ശീതാനി മധുരാണി ച | ഗുരൂണി ബഹുശുക്രാണി സ്തന്യവൃദ്ധികരാണി ച ||൨൯൯||

Adhikarana 222 (300-302) · Śloka 302

മധുരോ ബൃംഹണോ വൃഷ്യഃ ശീതഃ സ്വര്യോऽതിമൂത്രലഃ | വിദാരീകന്ദോ ബല്യശ്ച പിത്തവാതഹരശ്ച സഃ ||൩൦൦|| വാതപിത്തഹരീ വൃഷ്യാ സ്വാദുതിക്താ ശതാവരീ | മഹതീ ചൈവ ഹൃദ്യാ ച മേധാഗ്നിബലവര്ധിനീ ||൩൦൧|| ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരഘ്നീ വൃഷ്യാ ശീതാ രസായനീ | കഫപിത്തഹരാസ്തിക്താസ്തസ്യാ ഏവാങ്കുരാഃ സ്മൃതാഃ ||൩൦൨||

Adhikarana 223 (303-304) · Śloka 305

അവിദാഹി ബിസം പ്രോക്തം രക്തപിത്തപ്രസാദനമ് | വിഷ്ടമ്ഭി ദുര്ജരം രൂക്ഷം വിരസം മാരുതാവഹമ് ||൩൦൩|| ഗുരൂ വിഷ്ടമ്ഭിശീതൌ ച ശൃങ്ഗാടകകശേരുകൌ | പിണ്ഡാലുകം കഫകരം ഗുരു വാതപ്രകോപണമ് ||൩൦൪|| സുരേന്ദ്രകന്ദഃ ശ്ലേഷ്മഘ്നോ വിപാകേ കടു പിത്തകൃത് |൩൦൫|

Adhikarana 224 (305) · Śloka 305

വേണോഃ കരീരാ ഗുരവഃ കഫമാരുതകോപനാഃ ||൩൦൫||

Adhikarana 225 (306) · Śloka 306

സ്ഥൂലസൂരണമാണകപ്രഭൃതയഃ കന്ദാ ഈഷത്കഷായാഃ കടുകാ രൂക്ഷാ വിഷ്ടമ്ഭിനോ ഗുരവഃ കഫവാതലാഃ പിത്തഹരാശ്ച ||൩൦൬||

Adhikarana 226 (307) · Śloka 307

മാന(ണ)കം സ്വാദു ശീതം ച ഗുരു ചാപി പ്രകീര്തിതമ് | സ്ഥൂലകന്ദസ്തു നാത്യുഷ്ണഃ സൂരണോ ഗുദകീലഹാ ||൩൦൭||

Adhikarana 227 (308-309) · Śloka 309

കുമുദോത്പലപദ്മാനാം കന്ദാ മാരുതകോപനാഃ | കഷായാഃ പിത്തശമനാ വിപാകേ മധുരാ ഹിമാഃ ||൩൦൮|| വാരാഹകന്ദഃ ശ്ലേഷ്മഘ്നഃ കടുകോ രസപാകതഃ | മേഹകുഷ്ഠകൃമിഹരോ ബല്യോ വൃഷ്യോ രസായനഃ ||൩൦൯||

Adhikarana 228 (310) · Śloka 310

താലനാരികേലഖര്ജൂരപ്രഭൃതീനാം മസ്തകമജ്ജാനഃ ||൩൧൦||

Adhikarana 229 (311) · Śloka 311

സ്വാദുപാകരസാനാഹൂ രക്തപിത്തഹരാംസ്തഥാ | ശുക്രലാനനിലഘ്നാംശ്ച കഫവൃദ്ധികരാനപി ||൩൧൧||

Adhikarana 230 (312) · Śloka 312

ബാലം ഹ്യനാര്തവം ജീര്ണം വ്യാധിതം ക്രിമിഭക്ഷിതമ് | കന്ദം വിവര്ജയേത് സര്വം യോ വാ സമ്യങ്ന രോഹതി ||൩൧൨||

Adhikarana 231 (313) · Śloka 313

അഥ ലവണവര്ഗഃ | അഥ ലവണാനി- സൈന്ധവസാമുദ്രവിഡസൌവര്ചലരോമകൌദ്ഭിദപ്രഭൃതീനി യഥോത്തരമുഷ്ണാനി വാതഹരാണി കഫപിത്തകരാണി കടുപാകീനി യഥാപൂര്വം സ്നിഗ്ധാനി സ്വാദൂനി സൃഷ്ടമൂത്രപുരീഷാണി ചേതി ||൩൧൩||

Adhikarana 232 (314-320) · Śloka 320

ചക്ഷുഷ്യം സൈന്ധവം ഹൃദ്യം രുച്യം ലഘ്വഗ്നിദീപനമ് | സ്നിഗ്ധം സമധുരം വൃഷ്യം ശീതം ദോഷഘ്നമുത്തമമ് ||൩൧൪|| സാമുദ്രം മധുരം പാകേ നാത്യുഷ്ണമവിദാഹി ച | ഭേദന സ്നിഗ്ധമീഷച്ച ശൂലഘ്നം നാതിപിത്തലമ് ||൩൧൫|| സക്ഷാരം ദീപനം സൂക്ഷ്മം ശൂലഹൃദ്രോഗനാശനമ് | രോചനം തീക്ഷ്ണമുഷ്ണം ച വിഡം വാതാനുലോമനമ് ||൩൧൬|| ലഘു സൌവര്ചലം പാകേ വീര്യോഷ്ണം വിശദം കടു | ഗുല്മശൂലവിബന്ധഘ്നം ഹൃദ്യം സുരഭി രോചനമ് ||൩൧൭|| രോമകം തീക്ഷ്ണമത്യുഷ്ണം വ്യവായി കടുപാകി ച | വാതഘ്നം ലഘു വിസ്യന്ദി സൂക്ഷ്മം വിഡ്ഭേദി മൂത്രലമ് ||൩൧൮|| ലഘു തീക്ഷ്ണോഷ്ണമുത്ക്ലേദി സൂക്ഷ്മം വാതാനുലോമനമ് | സതിക്തം കടു സക്ഷാരം വിദ്യാല്ലവണമൌദ്ഭിദമ് ||൩൧൯|| കഫവാതക്രിമിഘ്നം ച ലേഖനം പിത്തകോപനമ് | ദീപനം പാചനം ഭേദി ലവണം ഗുടികാഹ്വയമ് ||൩൨൦||

Adhikarana 233 (321) · Śloka 321

ഊഷസൂതം വാലുകൈലം ശൈലമൂലാകരോദ്ഭവമ് | ലവണം കടുകം ഛേദി വിഹിതം കടു ചോച്യതേ ||൩൨൧||

Adhikarana 234 (322-325) · Śloka 325

യവക്ഷാരസ്വര്ജികാക്ഷാരോഷക്ഷാരപാകിമടങ്കണക്ഷാരപ്രഭൃതയഃ | ഗുല്മാര്ശോഗ്രഹണീദോഷശര്കരാശ്മരിനാശനാഃ | ക്ഷാരാസ്തു പാചനാഃ സര്വേ രക്തപിത്തകരാഃ സരാഃ | ജ്ഞേയൌ വഹ്നിസമൌ ക്ഷാരൌ സ്വര്ജികായാവശൂകജൌ | ശുക്രശ്ലേഷ്മവിബന്ധാര്ശോഗുല്മപ്ലീഹവിനാശനൌ ||൩൨൩|| ഉഷ്ണോऽനിലഘ്നഃ പ്രക്ലേദീ ചോഷക്ഷാരോ ബലാപഹഃ | മേദോഘ്നഃ പാകിമഃ ക്ഷാരസ്തേഷാം ബസ്തിവിശോധനഃ ||൩൨൪|| വിരൂക്ഷണോऽനിലകരഃ ശ്ലേഷ്മഘ്നഃ പിത്തദൂഷണഃ | അഗ്നിദീപ്തികരസ്തീക്ഷ്ണഷ്ടങ്കണഃ ക്ഷാര ഉച്യതേ ||൩൨൫||

Adhikarana 235 (326-330) · Śloka 330

സുവര്ണം സ്വാദു ഹൃദ്യം ച ബൃംഹണീയം രസായനമ് | ദോഷത്രയാപഹം ശീതം ചക്ഷുഷ്യം വിഷസൂദനമ് ||൩൨൬|| രൂപ്യമമ്ലം സരം ശീതം സസ്നേഹം പിത്തവാതനുത് | താമ്രം കഷായം മധുരം ലേഖനം ശീതലം സരമ് ||൩൨൭|| സതിക്തം ലേഖനം കാംസ്യം ചക്ഷുഷ്യം കഫവാതജിത് | വാതകൃച്ഛീതലം ലോഹം തൃഷ്ണാപിത്തകഫാപഹമ് ||൩൨൮|| കടു ക്രിമിഘ്നം ലവണം ത്രപു സീസം ച ലേഖനമ് | മുക്താവിദ്രുമവജ്രേന്ദ്രവൈദൂര്യസ്ഫടികാദയഃ ||൩൨൯|| ചക്ഷുഷ്യാ മണയഃ ശീതാ ലേഖനാ വിഷസൂദനാഃ | പവിത്രാ ധാരണീയാശ്ച പാപ്മാലക്ഷ്മീമലാപഹാഃ ||൩൩൦|| ഇതി ലവണാദിവര്ഗഃ |

Adhikarana 236 (331) · Śloka 331

ധാന്യേഷു മാംസേഷു ഫലേഷു ചൈവ ശാകേഷു ചാനുക്തമിഹാപ്രമേയാത് | ആസ്വാദതോ ഭൂതഗുണൈശ്ച മത്വാ തദാദിശേദ്ദ്രവ്യമനല്പബുദ്ധിഃ ||൩൩൧||

Adhikarana 237 (332-339) · Śloka 339

ഷഷ്ടികാ യവഗോധൂമാ ലോഹിതാ യേ ച ശാലയഃ | മുദ്ഗാഢകീമസൂരാശ്ച ധാന്യേഷു പ്രവരാഃ സ്മൃതാഃ ||൩൩൨|| ലാവതിത്തിരിസാരങ്ഗകുരങ്ഗൈണകപിഞ്ജലാഃ | മയൂരവര്മികൂര്മാശ്ച ശ്രേഷ്ഠാ മാംസഗണേഷ്വിഹ ||൩൩൩|| ദാഡിമാമലകം ദ്രാക്ഷാ ഖര്ജൂരം സപരൂഷകമ് | രാജാദനം മാതുലുങ്ഗം ഫലവര്ഗേ പ്രശസ്യതേ ||൩൩൪|| സതീനോ വാസ്തുകശ്ചുച്ചൂചില്ലീമൂലകപോതികാഃ | മണ്ഡൂകപര്ണീ ജീവന്തീ ശാകവര്ഗേ പ്രശസ്യതേ ||൩൩൫|| ഗവ്യം ക്ഷീരം ഘൃതം ശ്രേഷ്ഠം, സൈന്ധവം ലവണേഷു ച | ധാത്രീദാഡിമമമ്ലേഷു, പിപ്പലീ നാഗരം കടൌ ||൩൩൬|| തിക്തേ പടോലവാര്താകം, മധുരേ ഘൃതമുച്യതേ | ക്ഷൌദ്രം, പൂഗഫലം ശ്രേഷ്ഠം കഷായേ സപരൂഷകമ് ||൩൩൭|| ശര്കരേക്ഷുവികാരേഷു, പാനേ മധ്വാസവൌ തഥാ | പരിസംവത്സരം ധാന്യം, മാംസം വയസി മധ്യമേ ||൩൩൮|| അപര്യുഷിതമന്നം തു സംസ്കൃതം മാത്രയാ ശുഭമ് | ഫലം പര്യാഗതം, ശാകമശുഷ്കം തരുണം നവമ് ||൩൩൯||

Adhikarana 238 (340) · Śloka 341

അഥ കൃതാന്നവര്ഗഃ | അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി കൃതാന്നഗുണവിസ്തരമ് | ലാജമണ്ഡോ വിശുദ്ധാനാം പഥ്യഃ പാചനദീപനഃ ||൩൪൦|| വാതാനുലോമനോ ഹൃദ്യഃ പിപ്പലീനാഗരായുതഃ |൩൪൧|

Adhikarana 239 (341) · Śloka 342

സ്വേദാഗ്നിജനനീ ലഘ്വീ ദീപനീ ബസ്തിശോധനീ ||൩൪൧|| ക്ഷുത്തൃട്ശ്രമഗ്ലാനിഹരീ പേയാ വാതാനുലോമനീ |൩൪൨|

Adhikarana 240 (342) · Śloka 343

വിലേപീ തര്പണീ ഹൃദ്യാ ഗ്രാഹിണീ ബലവര്ധനീ ||൩൪൨|| പഥ്യാ സ്യാദുരസാ ലഘ്വീ ദീപനീ ക്ഷുത്തൃഷാപഹാ |൩൪൩|

Adhikarana 241 (343) · Śloka 344

ഹൃദ്യാ സന്തര്പണീ വൃഷ്യാ ബൃംഹണീ ബലവര്ധനീ ||൩൪൩|| ശാകമാംസഫലൈര്യുക്താ വിലേപ്യമ്ലാ ച ദുര്ജരാ |൩൪൪|

Adhikarana 242 (344) · Śloka 345

സിക്ഥൈര്വിരഹിതോ മണ്ഡഃ പേയാ സിക്ഥസമന്വിതാ ||൩൪൪|| വിലേപീ ബഹുസിക്ഥാ സ്യാദ്യവാഗൂര്വിരലദ്രവാ |൩൪൫|

Adhikarana 243 (345) · Śloka 345

വിഷ്ടമ്ഭീ പായസോ ബല്യോ മേദഃകഫകരോ ഗുരുഃ ||൩൪൫||

Adhikarana 244 (346) · Śloka 346

കഫപിത്തകരീ ബല്യാ കൃശരാऽനിലനാശനീ |൩൪൬|

Adhikarana 245 (346) · Śloka 347

ധൌതസ്തു വിമലഃ ശുദ്ധോ മനോജ്ഞഃ സുരഭിഃ സമഃ ||൩൪൬|| സ്വിന്നഃ സുപ്രസ്രുതസ്തൂഷ്ണോ വിശദസ്ത്വോദനോ ലഘുഃ |൩൪൭|

Adhikarana 246 (347) · Śloka 347

അധൌതോऽപ്രസ്രുതോऽസ്വിന്നഃ ശീതശ്ചാപ്യോദനോ ഗുരുഃ ||൩൪൭||

Adhikarana 247 (348) · Śloka 348

ലഘുഃ സുഗന്ധിഃ കഫഹാ വിജ്ഞേയോ ഭൃഷ്ടതണ്ഡുലഃ |൩൪൮|

Adhikarana 248 (348) · Śloka 349

സ്നേഹൈര്മാംസൈഃ ഫലൈഃ കന്ദൈര്വിദലാമ്ലൈശ്ച സംയുതാഃ ||൩൪൮|| ഗുരവോ ബൃംഹണാ ബല്യാ യേ ച ക്ഷീരോപസാധിതാഃ |൩൪൯|

Adhikarana 249 (349) · Śloka 349

സുസ്വിന്നോ നിസ്തുഷോ ഭൃഷ്ട ഈഷത് സൂപോ ലഘുര്ഹിതഃ ||൩൪൯||

Adhikarana 250 (350) · Śloka 350

സ്വിന്നം നിഷ്പീഡിതം ശാകം ഹിതം സ്യാത് സ്നേഹസംസ്കൃതമ് | അസ്വിന്നം സ്നേഹരഹിതമപീഡിതമതോऽന്യഥാ ||൩൫൦||

Adhikarana 251 (351) · Śloka 352

മാംസം സ്വഭാവതോ വൃഷ്യം സ്നേഹനം ബലവര്ധനമ് | സ്നേഹഗോരസധാന്യാമ്ലഫലാമ്ലകടുകൈഃ സഹ ||൩൫൧|| സിദ്ധം മാംസം ഹിതം ബല്യം രോചനം ബൃംഹണം ഗുരു |൩൫൨|

Adhikarana 252 (352) · Śloka 353

തദേവ ഗോരസാദാനം സുരഭിദ്രവ്യസംസ്കൃതമ് ||൩൫൨|| വിദ്യാത്പിത്തകഫോദ്രേകീ ബലമാംസാഗ്നിവര്ധനമ് |൩൫൩|

Adhikarana 253 (353) · Śloka 354

പരിശുഷ്കം സ്ഥിരം സ്നിഗ്ധം ഹര്ഷണം പ്രീണനം ഗുരു ||൩൫൩|| രോചനം ബലമേധാഗ്നിമാംസൌജഃശുക്രവര്ധനമ് |൩൫൪|

Adhikarana 254 (354) · Śloka 354

തദേവോല്ലുപ്തപിഷ്ടത്വാദുല്ലുപ്തമിതി പാചകാഃ ||൩൫൪||

Adhikarana 255 (355) · Śloka 355

പരിശുഷ്കഗുണൈര്യുക്തം വഹ്നൌ പക്വമതോ ലഘു |൩൫൫|

Adhikarana 256 (356) · Śloka 356

തദേവ ശൂലികാപ്രോതമങ്ഗാരപരിപാചിതമ് ||൩൫൫|| ജ്ഞേയം ഗുരുതരം കിഞ്ചിത് പ്രദിഗ്ധം ഗുരുപാകതഃ |൩൫൬|

Adhikarana 257 (356-358) · Śloka 358

ഉല്ലുപ്തം ഭര്ജിതം പിഷ്ടം പ്രതപ്തം കന്ദുപാചിതമ് ||൩൫൬|| പരിശുഷ്കം പ്രദിഗ്ധം ച ശൂല്യം യച്ചാന്യദീദൃശമ് | മാംസം യത്തൈലസിദ്ധം തദ്വീര്യോഷ്ണം പിത്തകൃദ്ഗുരു ||൩൫൭|| ലഘ്വഗ്നിദീപനം ഹൃദ്യം രുച്യം ദൃഷ്ടിപ്രസാദനമ് | അനുഷ്ണവീര്യം പിത്തഘ്നം മനോജ്ഞം ഘൃതസാധിതമ് ||൩൫൮||

Adhikarana 258 (359-360) · Śloka 361

പ്രീണനഃ പ്രാണജനനഃ ശ്വാസകാസക്ഷയാപഹഃ | വാതപിത്തശ്രമഹരോ ഹൃദ്യോ മാംസരസഃ സ്മൃതഃ ||൩൫൯|| സ്മൃത്യോജഃസ്വരഹീനാനാം ജ്വരക്ഷീണക്ഷതോരസാമ് | ഭഗ്നവിശ്ലിഷ്ടസന്ധീനാം കൃശാനാമല്പരേതസാമ് ||൩൬൦|| ആപ്യായനഃ സംഹനനഃ ശുക്രദോ ബലവര്ധനഃ |൩൬൧|

Adhikarana 259 (361) · Śloka 361

സ ദാഡിമയുതോ വൃഷ്യഃ സംസ്കൃതോ ദോഷനാശനഃ ||൩൬൧||

Adhikarana 260 (362) · Śloka 362

പ്രീണനഃ സര്വഭൂതാനാം വിശേഷാന്മുഖശോഷിണാമ് | ക്ഷുത്തൃഷ്ണാപഹരഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സൌരാവഃ സ്വാദുശീതലഃ ||൩൬൨||

Adhikarana 260 (363) · Śloka 363

യന്മാംസമുദ്ധൃതരസം ന തത് പുഷ്ടിബലാവഹമ് | വിഷ്ടമ്ഭി ദുര്ജരം രൂക്ഷം വിരസം മാരുതാവഹമ് ||൩൬൩||

Adhikarana 262 (364) · Śloka 364

ദീപ്താഗ്നീനാം സദാ പഥ്യഃ ഖാനിഷ്കസ്തു പരം ഗുരുഃ |൩൬൪|

Adhikarana 263 (364-365) · Śloka 366

മാംസം നിരസ്ഥി സുസ്വിന്നം പുനര്ദൃഷദി പേഷിതമ് ||൩൬൪|| പിപ്പലീശുണ്ഠിമരിചഗുഡസര്പിഃസമന്വിതമ് | ഐകധ്യം പാചയേത് സമ്യഗ്വേസവാര ഇതി സ്മൃതഃ ||൩൬൫|| വേസവാരോ ഗുരുഃ സ്നിഗ്ധോ ബല്യോ വാതരുജാപഹഃ |൩൬൬|

Adhikarana 264 (366) · Śloka 367

കഫഘ്നോ ദീപനോ ഹൃദ്യഃ ശുദ്ധാനാം വ്രണിനാമപി ||൩൬൬|| ജ്ഞേയഃ പഥ്യതമശ്ചൈവ മുദ്ഗയൂഷഃ കൃതാകൃതഃ |൩൬൭|

Adhikarana 265 (367) · Śloka 368

സ തു ദാഡിമമൃദ്വീകായുക്തഃ സ്യാദ്രാഗഷാഡവഃ ||൩൬൭|| രുചിഷ്യോ ലഘുപാകശ്ച ദോഷാണാം ചാവിരോധകൃത് |൩൬൮|

Adhikarana 266 (368) · Śloka 369

മസൂരമുദ്ഗഗോധൂമകുലത്ഥലവണൈഃ കൃതഃ ||൩൬൮|| കഫപിത്താവിരോധീ സ്യാദ്വാതവ്യാധൌ ച ശസ്യതേ |൩൬൯|

Adhikarana 267 (369) · Śloka 370

മൃദ്വീകാദാഡിമൈര്യുക്തഃ സ ചാപ്യുക്തോऽനിലാര്ദിതേ ||൩൬൯|| രോചനോ ദീപനോ ഹൃദ്യോ ലഘുപാക്യുപദിശ്യതേ |൩൭൦|

Adhikarana 268 (370) · Śloka 371

പടോലനിമ്ബയൂഷൌ തു കഫമേദോവിശോഷിണൌ ||൩൭൦|| പിത്തഘ്നൌ ദീപനൌ ഹൃദ്യൌ കൃമികുഷ്ഠജ്വരാപഹൌ |൩൭൧|

Adhikarana 269 (371-372) · Śloka 373

ശ്വാസകാസപ്രതിശ്യായപ്രസേകാരോചകജ്വരാന് ||൩൭൧|| ഹന്തി മൂലകയൂഷസ്തു കഫമേദോഗലഗ്രഹാന് | കുലത്ഥയൂഷോऽനിലഹാ ശ്വാസപീനസനാശനഃ ||൩൭൨|| തൂണീപ്രതൂണീകാസാശ്മഗുല്മമേദഃകഫാവഹഃ |൩൭൩|

Adhikarana 270 (373) · Śloka 374

ദാഡിമാമലകൈര്യൂഷോ ഹൃദ്യഃ സംശമനോ ലഘുഃ ||൩൭൩|| പ്രാണാഗ്നിജനനോ മൂര്ച്ഛാമേദോഘ്നോ വാതപിത്തജിത് |൩൭൪|

Adhikarana 271 (374) · Śloka 374

മുദ്ഗാമലകയൂഷസ്തു ഗ്രാഹീ പിത്തകഫേ ഹിതഃ ||൩൭൪||

Adhikarana 272 (375) · Śloka 375

യവകോലകുലത്ഥാനാം യൂഷഃ കണ്ഠ്യോऽനിലാപഹഃ |൩൭൫|

Adhikarana 273 (375) · Śloka 375

സര്വധാന്യകൃതസ്തദ്വദ്ബൃംഹണഃ പ്രാണവര്ധനഃ ||൩൭൫||

Adhikarana 274 (376) · Śloka 376

ഖഡകാമ്ബലികൌ ഹൃദ്യൌ തഥാ വാതകഫേ ഹിതൌ |൩൭൬|

Adhikarana 275 (376-377) · Śloka 377

ബല്യഃ കഫാനിലൌ ഹന്തി ദാഡിമാമ്ലോऽഗ്നിദീപനഃ ||൩൭൬|| ദധ്യമ്ലഃ കഫകൃദ്ബല്യഃ സ്നിഗ്ധോ വാതഹരോ ഗുരുഃ | തക്രാമ്ലഃ പിത്തകൃത് പ്രോക്തോ വിഷരക്തപ്രദൂഷണഃ ||൩൭൭||

Adhikarana 276 (378) · Śloka 378

ഖഡാഃ ഖഡയവാഗ്വശ്ച ഷാ(ഖാ)ഡവാഃ പാനകാനി ച | ഏവമാദീനി ചാന്യാനി ക്രിയന്തേ വൈദ്യവാക്യതഃ ||൩൭൮||

Adhikarana 277 (379) · Śloka 379

അസ്നേഹലവണം സര്വമകൃതം കടുകൈര്വിനാ | വിജ്ഞേയം ലവണസ്നേഹകടുകൈഃ സംയുതം കൃതമ് ||൩൭൯||

Adhikarana 278 (380) · Śloka 380

അഥ ഗോരസധാന്യാമ്ലഫലാമ്ലൈരമ്ലിതം ച യത് | യഥോത്തരം ലഘു ഹിതം സംസ്കൃതാസംസ്കൃതം രസമ് ||൩൮൦||

Adhikarana 279 (381) · Śloka 381

ദധിമസ്ത്വമ്ലസിദ്ധസ്തു യൂഷഃ കാമ്ബലികഃ സ്മൃതഃ |൩൮൧|

Adhikarana 280 (381) · Śloka 382

തിലപിണ്യാകവികൃതിഃ ശുഷ്കശാകം വിരൂഢകമ് ||൩൮൧|| സിണ്ഡാകീ ച ഗുരൂണി സ്യുഃ കഫപിത്തകരാണി ച |൩൮൨|

Adhikarana 281 (382) · Śloka 382

തദ്വച്ച വടകാന്യാഹുര്വിദാഹീനി ഗുരൂണി ച ||൩൮൨||

Adhikarana 282 (383) · Śloka 383

ലഘവോ ബൃംഹണാ വൃഷ്യാ ഹൃദ്യാ രോചനദീപനാഃ | തൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛാഭ്രമച്ഛര്ദിശ്രമഘ്നാ രാഗഷാഡവാഃ ||൩൮൩||

Adhikarana 282 (384) · Śloka 384

രസാലാ ബൃംഹണീ ബല്യാ സ്നിഗ്ധാ വൃഷ്യാ ച രോചനീ |൩൮൪|

Adhikarana 283 (384) · Śloka 384

സ്നേഹനം ഗുഡസംയുക്തം ഹൃദ്യം ദധ്യനിലാപഹമ് ||൩൮൪||

Adhikarana 284 (385-387) · Śloka 388

സക്തവഃ സര്പിഷാऽഭ്യക്താഃ ശീതവാരിപരിപ്ലുതാഃ | നാതിദ്രവാ നാതിസാന്ദ്രാ മന്ഥ ഇത്യുപദിശ്യതേ ||൩൮൫|| മന്ഥഃ സദ്യോബലകരഃ പിപാസാശ്രമനാശനഃ | സാമ്ലസ്നേഹഗുഡോ മൂത്രകൃച്ഛ്രോദാവര്തനാശനഃ ||൩൮൬|| ശര്കരേക്ഷുരസദ്രാക്ഷായുക്തഃ പിത്തവികാരനുത് | ദ്രാക്ഷാമധൂദകയുതഃ കഫരോഗനിബര്ഹണഃ ||൩൮൭|| വര്ഗത്രയേണോപഹിതോ മലദോഷാനുലോമനഃ |൩൮൮|

Adhikarana 285 (388-391) · Śloka 391

ഗൌഡമമ്ലമനമ്ലം വാ പാനകം ഗുരു മൂത്രലമ് ||൩൮൮|| തദേവ ഖണ്ഡമൃദ്വീകാശര്കരാസഹിതം പുനഃ | സാമ്ലം സതീക്ഷ്ണം സഹിമം പാനകം സ്യാന്നിരത്യയമ് ||൩൮൯|| മാര്ദ്വീകം തു ശ്രമഹരം മൂര്ച്ഛാദാഹതൃഷാപഹമ് | പരൂഷകാണാം കോലാനാം ഹൃദ്യം വിഷ്ടമ്ഭി പാനകമ് ||൩൯൦|| ദ്രവ്യസംയോഗസംസ്കാരം ജ്ഞാത്വാ മാത്രാം ച സര്വതഃ | പാനകാനാം യഥായോഗം ഗുരുലാഘവമാദിശേത് ||൩൯൧|| ഇതി കൃതാന്നവര്ഗഃ |

Adhikarana 286 (392) · Śloka 392

അഥ ഭക്ഷ്യവര്ഗഃ | വക്ഷ്യാമ്യതഃ പരം ഭക്ഷ്യാന് രസവീര്യവിപാകതഃ |൩൯൨|

Adhikarana 287 (392) · Śloka 393

ഭക്ഷ്യാഃ ക്ഷീരകൃതാ ബല്യാ വൃഷ്യാ ഹൃദ്യാഃ സുഗന്ധിനഃ ||൩൯൨|| അദാഹിനഃ പുഷ്ടികരാ ദീപനാഃ പിത്തനാശനാഃ |൩൯൩|

Adhikarana 288 (393) · Śloka 394

തേഷാം പ്രാണകരാ ഹൃദ്യാ ഘൃതപൂരാഃ കഫാവഹാഃ ||൩൯൩|| വാതപിത്തഹരാ വൃഷ്യാ ഗുരവോ രക്തമാംസലാഃ |൩൯൪|

Adhikarana 289 (394) · Śloka 395

ബൃംഹണാ ഗൌഡികാ ഭക്ഷ്യാ ഗുരവോऽനിലനാശനാഃ ||൩൯൪|| അദാഹിനഃ പിത്തഹരാഃ ശുക്രലാഃ കഫവര്ധനാഃ |൩൯൫|

Adhikarana 290 (395) · Śloka 396

മധുശീര്ഷകസംയാവാഃ പൂപാ യേ തേ വിശേഷതഃ ||൩൯൫|| ഗുരവോ ബൃംഹണാശ്ചൈവ മോദകാസ്തു സുദുര്ജരാഃ |൩൯൬|

Adhikarana 291 (396) · Śloka 397

രോചനോ ദീപനഃ സ്വര്യഃ പിത്തഘ്നഃ പവനാപഹഃ ||൩൯൬|| ഗുരുര്മൃഷ്ടതരമശ്ചൈവ സട്ടകഃ പ്രാണവര്ധനഃ |൩൯൭|

Adhikarana 292 (397) · Śloka 398

ഹൃദ്യഃ സുഗന്ധിര്മധുരഃ സ്നിഗ്ധഃ കഫകരോ ഗുരുഃ ||൩൯൭|| വാതാപഹസ്തൃപ്തികരോ ബല്യോ വിഷ്യന്ദ ഉച്യതേ |൩൯൮|

Adhikarana 293 (398) · Śloka 399

ബൃംഹണാ വാതപിത്തഘ്നാ ഭക്ഷ്യാ ബല്യാസ്തു സാമിതാഃ ||൩൯൮|| ഹൃദ്യാഃ പഥ്യതമാസ്തേഷാം ലഘവഃ ഫേനകാദയഃ |൩൯൯|

Adhikarana 294 (399) · Śloka 400

മുദ്ഗാദിവേസവാരാണാം പൂര്ണാ വിഷ്ടമ്ഭിനോ മതാഃ ||൩൯൯|| വേസവാരൈഃ സപിശിതൈഃ സമ്പൂര്ണാ ഗുരുബൃംഹണാഃ |൪൦൦|

Adhikarana 295 (400) · Śloka 400

പാലലാഃ ശ്ലേഷ്മജനനാഃ, ശഷ്കുല്യഃ കഫപിത്തലാഃ ||൪൦൦||

Adhikarana 296 (401) · Śloka 401

വീര്യോഷ്ണാഃ പൈഷ്ടികാ ഭക്ഷ്യാഃ കഫപിത്തപ്രകോപണാഃ | വിദാഹിനോ നാതിബലാ ഗുരവശ്ച വിശേഷതഃ ||൪൦൧||

Adhikarana 297 (402) · Śloka 403

വൈദലാ ലഘവോ ഭക്ഷ്യാഃ കഷായാഃ സൃഷ്ടമാരുതാഃ | വിഷ്ടമ്ഭിനഃ പിത്തസമാഃ ശ്ലേഷ്മഘ്നാ ഭിന്നവര്ചസഃ ||൪൦൨|| ബല്യാ വൃഷ്യാസ്തു ഗുരവോ വിജ്ഞേയാ മാഷസാധിതാഃ |൪൦൩|

Adhikarana 298 (403) · Śloka 403

കൂര്ചികാവികൃതാ ഭക്ഷ്യാ ഗുരവോ നാതിപിത്തലാഃ ||൪൦൩||

Adhikarana 299 (404) · Śloka 404

വിരൂഢകകൃതാ ഭക്ഷ്യാ ഗുരവോऽനിലപിത്തലാഃ | വിദാഹോത്ക്ലേശജനനാ രൂക്ഷാ ദൃഷ്ടിപ്രദൂഷണാഃ ||൪൦൪||

Adhikarana 300 (405-406) · Śloka 406

ഹൃദ്യാഃ സുഗന്ധിനോ ഭക്ഷ്യാ ലഘവോ ഘൃതപാചിതാഃ | വാതപിത്തഹരാ ബല്യാ വര്ണദൃഷ്ടിപ്രസാദനാഃ ||൪൦൫|| വിദാഹിനസ്തൈലകൃതാ ഗുരവഃ കടുപാകിനഃ | ഉഷ്ണാ മാരുതദൃഷ്ടിഘ്നാഃ പിത്തലാസ്ത്വക്പ്രദൂഷണാഃ ||൪൦൬||

Adhikarana 301 (407) · Śloka 407

ഫലമാംസേക്ഷുവികൃതിതിലമാഷോപസംസ്കൃതാഃ | ഭക്ഷ്യാ ബല്യാശ്ച ഗുരവോ ബൃംഹണാ ഹൃദയപ്രിയാഃ ||൪൦൭||

Adhikarana 302 (408) · Śloka 408

കപാലാങ്ഗാരപക്വാസ്തു ലഘവോ വാതകോപനാഃ | സുപക്വാസ്തനവശ്ചൈവ ഭൂയിഷ്ഠം ലഘവോ മതാഃ ||൪൦൮||

Adhikarana 303 (409) · Śloka 409

സകിലാടാദയോ ഭക്ഷ്യാ ഗുരവഃ കഫവര്ധനാഃ |൪൦൯|

Adhikarana 304 (409) · Śloka 409

കുല്മാഷാ വാതലാ രൂക്ഷാ ഗുരവോ ഭിന്നവര്ചസഃ ||൪൦൯||

Adhikarana 305 (410) · Śloka 410

ഉദാവര്തഹരോ വാട്യഃ കാസപീനസമേഹനുത് |൪൧൦|

Adhikarana 306 (410) · Śloka 410

ധാനോലുമ്ബാസ്തു ലഘവഃ കഫമേദോവിശോഷണാഃ ||൪൧൦||

Adhikarana 307 (411-412) · Śloka 412

ശക്തവോ ബൃംഹണാ വൃഷ്യാസ്തൃഷ്ണാപിത്തകഫാപഹാഃ | പീതാഃ സദ്യോബലകരാ ഭേദിനഃ പവനാപഹാഃ ||൪൧൧|| ഗുര്വീ പിണ്ഡീ ഖരാऽത്യര്ഥം ലഘ്വീ സൈവ വിപര്യയാത് | ശക്തൂനാമാശു ജീര്യേത മൃദുത്വാദവലേഹികാ ||൪൧൨||

Adhikarana 308 (413) · Śloka 413

ലാജാശ്ഛര്ദ്യതിസാരഘ്നാ ദീപനാഃ കഫനാശനാഃ | ബല്യാഃ കഷായമധുരാ ലഘവസ്തൃണ്മലാപഹാഃ ||൪൧൩||

Adhikarana 309 (414) · Śloka 414

തൃട്ഛര്ദിദാഹഘര്മാര്തിനുദസ്തത്സക്തവോ മതാഃ | രക്തപിത്തഹരാശ്ചൈവ ദാഹജ്വരവിനാശനാഃ ||൪൧൪||

Adhikarana 310 (415) · Śloka 415

പൃഥുകാ ഗുരവഃ സ്നിഗ്ധാ ബൃംഹണാഃ കഫവര്ധനാഃ | ബല്യാഃ സക്ഷീരഭാവാത്തു വാതഘ്നാ ഭിന്നവര്ചസഃ ||൪൧൫||

Adhikarana 311 (416) · Śloka 416

സന്ധാനകൃത്പിഷ്ടമാമം തണ്ഡുലം കൃമിമേഹനുത് |൪൧൬|

Adhikarana 312 (416) · Śloka 417

സുദുര്ജരഃ സ്വാദുരസോ ബൃംഹണസ്തണ്ഡുലോ നവഃ ||൪൧൬|| സന്ധാനകൃന്മേഹഹരഃ പുരാണസ്തണ്ഡുലഃ സ്മൃതഃ |൪൧൭|

Adhikarana 313 (417-418) · Śloka 418

ദ്രവ്യസംയോഗസംസ്കാരവികാരാന് സമവേക്ഷ്യ ച ||൪൧൭|| യഥാകാരണമാസാദ്യ ഭോക്തൃൗണാം ഛന്ദതോऽപി വാ | അനേകദ്രവ്യയോനിത്വാച്ഛാസ്ത്രതസ്താന് വിനിര്ദിശേത് ||൪൧൮|| ഇതി ഭക്ഷ്യവര്ഗഃ |

Adhikarana 314 (419) · Śloka 419

അതഃ സര്വാനുപാനാന്യുപദേക്ഷ്യാമഃ | - അമ്ലേന കേചിദ്വിഹതാ മനുഷ്യാ മാധുര്യയോഗേ പ്രണയീഭവന്തി | തഥാമ്ലയോഗേ മധുരേണ തൃപ്താസ്തേഷാം യഥേഷ്ടം പ്രവദന്തി പഥ്യമ് ||൪൧൯||

Adhikarana 315 (420-421) · Śloka 422

ശീതോഷ്ണതോയാസവമദ്യയൂഷഫലാമ്ലധാന്യാമ്ലപയോരസാനാമ് | യസ്യാനുപാനം തു ഹിതം ഭവേദ്യത്തസ്മൈ പ്രദേയം ത്വിഹ മാത്രയാ തത് ||൪൨൦|| വ്യാധിം ച കാലം ച വിഭാവ്യ ധീരൈര്ദ്രവ്യാണി ഭോജ്യാനി ച താനി താനി | സര്വാനുപാനേഷു വരം വദന്തി മൈധ്യം യദമ്ഭഃ ശുചിഭാജനസ്ഥമ് ||൪൨൧|| ലോകസ്യ ജന്മപ്രഭൃതി പ്രശസ്തം തോയാത്മകാഃ സര്വരസാശ്ച ദൃഷ്ടാഃ | സങ്ക്ഷേപ ഏഷോऽഭിഹിതോऽനുപാനേ... |൪൨൨|

Adhikarana 316 (422-431) · Śloka 431

... ഷ്വതഃ പരം വിസ്തരതോऽഭിധാസ്യേ ||൪൨൨|| ഉഷ്ണോദകാനുപാനം തു സ്നേഹാനാമഥ ശസ്യതേ | ഋതേ ഭല്ലാതകസ്നേഹാത് സ്നേഹാത്തൌവരകാത്തഥാ ||൪൨൩|| അനുപാനം വദന്ത്യേകേ തൈലേ യൂഷാമ്ലകാഞ്ജികമ് | ശീതോദകം മാക്ഷികസ്യ പിഷ്ടാന്നസ്യ ച സര്വശഃ ||൪൨൪|| ദധിപായസമദ്യാര്തിവിഷജുഷ്ടേ തഥൈവ ച | കേചിത് പിഷ്ടമയസ്യാഹുരനുപാനം സുഖോദകമ് ||൪൨൫|| പയോ മാംസരസോ വാऽപി ശാലിമുദ്ഗാദിഭോജിനാമ് | യുദ്ധാധ്വാതപസന്താപവിഷമദ്യരുജാസു ച ||൪൨൬|| മാഷാദേരനുപാനം തു ധാന്യാമ്ലം ദധിമസ്തു വാ | മദ്യം മദ്യോചിതാനാം തു സര്വമാംസേഷു പൂജിതമ് ||൪൨൭|| അമദ്യപാനാമുദകം ഫലാമ്ലം വാ പ്രശസ്യതേ | ക്ഷീരം ഘര്മാധ്വഭാഷ്യസ്ത്രീക്ലാന്താനാമമൃതോപമമ് ||൪൨൮|| സുരാ കൃശാനാം സ്ഥൂലാനാമനുപാനം മധൂദകമ് | നിരാമയാനാം ചിത്രം തു ഭുക്തമധ്യേ പ്രകീര്തിതമ് ||൪൨൯|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണം മാരുതേ പഥ്യം, കഫേ രൂക്ഷോഷ്ണമിഷ്യതേ | അനുപാനം ഹിതം ചാപി പിത്തേ മധുരശീതലമ് ||൪൩൦|| ഹിതം ശോണിതപിത്തിഭ്യഃ ക്ഷീരമിക്ഷുരസസ്തഥാ | അര്കശേലുശിരീഷാണാമാസവാസ്തു വിഷാര്തിഷു ||൪൩൧||

Adhikarana 317 (432-433) · Śloka 433

അതഃ പരം തു വര്ഗാണാമനുപാനം പൃഥക് പൃഥക് | പ്രവക്ഷ്യാമ്യനുപൂര്വേണ സര്വേഷാമേവ മേ ശൃണു ||൪൩൨|| തത്ര പൂര്വശസ്യജാതാനാം ബദരാമ്ലം, വൈദലാനാം ധാന്യാമ്ലം, ജങ്ഘാലാനാം ധന്വജാനാം ച പിപ്പല്യാസവഃ, വിഷ്കിരാണാം കോലബദരാസവഃ, പ്രതുദാനാം ക്ഷീരവൃക്ഷാസവഃ, ഗുഹാശയാനാം ഖര്ജൂരനാലികേരാസവഃ, പ്രസഹാനാമശ്വഗന്ധാസവഃ, പര്ണമൃഗാണാം കൃഷ്ണഗന്ധാസവഃ, ബിലേശയാനാം ഫലാസവഃ , ഏകശഫാനാം ത്രിഫലാസവഃ, അനേകശഫാനാം ഖദിരാസവഃ, കൂലചരാണാം ശൃങ്ഗാടകകശേരുകാസവഃ, കോശവാസിനാം പാദിനാം ച സ ഏവ, പ്ലവാനാമിക്ഷുരസാസവഃ, നാദേയാനാം മത്സ്യാനാം മൃണാലാസവഃ, സാമുദ്രാണാം മാതുലുങ്ഗാസവഃ, അമ്ലാനാം ഫലാനാം പദ്മോത്പലകന്ദാസവഃ, കഷായാണാം ദാഡിമവേത്രാസവഃ, മധുരാണാം ത്രികടുകയുക്തഃ ഖണ്ഡാസവഃ, താലഫലാദീനാം ധാന്യാമ്ലം, കടുകാനാം ദൂര്വാനലവേത്രാസവഃ, പിപ്പല്യാദീനാം ശ്വദംഷ്ട്രാവസുകാസവഃ, കൂഷ്മാണ്ഡാദീനാം ദാര്വീകരീരാസവഃ, ചുച്ചുപ്രഭൃതീനാം ലോധ്രാസവഃ, ജീവന്ത്യാദീനാം ത്രിഫലാസവഃ, കുസുമ്ഭശാകസ്യ സ ഏവ, മണ്ഡൂകപര്ണ്യാദീനാം മഹാപഞ്ചമൂലാസവഃ, താലമസ്തകാദീനാമമ്ലഫലാസവഃ, സൈന്ധവാദീനാം സുരാസവ ആരനാലം ച, തോയം വാ സര്വത്രേതി ||൪൩൩||

Adhikarana 318 (434) · Śloka 434

ഭവന്തി ചാത്ര- സര്വേഷാമനുപാനാനാം മാഹേന്ദ്രം തോയമുത്തമമ് |൪൩൪|

Adhikarana 319 (434) · Śloka 434

സാത്മ്യം വാ യസ്യ യത്തോയം തത്തസ്മൈ ഹിതമുച്യതേ ||൪൩൪||

Adhikarana 320 (435) · Śloka 435

ഉഷ്ണം വാതേ കഫേ തോയം പിത്തേ രക്തേ ച ശീതലമ് |൪൩൫|

Adhikarana 321 (435-437) · Śloka 438

ദോഷവദ്ഗുരു വാ ഭുക്തമതിമാത്രമഥാപി വാ ||൪൩൫|| യഥോക്തേനാനുപാനേന സുഖമന്നം പ്രജീര്യതി | രോചനം ബൃംഹണം വൃഷ്യം ദോഷസങ്ഘാതഭേദനമ് ||൪൩൬|| തര്പണം മാര്ദവകരം ശ്രമക്ലമഹരം സുഖമ് | ദീപനം ദോഷശമനം പിപാസാച്ഛേദനം പരമ് ||൪൩൭|| ബല്യം വര്ണകരം സമ്യഗനുപാനം സദോച്യതേ |൪൩൮|

Adhikarana 322 (438) · Śloka 439

തദാദൌ കര്ശയേത്പീതം സ്ഥാപയേന്മധ്യസേവിതമ് ||൪൩൮|| പശ്ചാത്പീതം ബൃംഹയതി തസ്മാദ്വീക്ഷ്യ പ്രയോജയേത് |൪൩൯|

Adhikarana 323 (439) · Śloka 440

സ്ഥിരതാം ഗതമല്കിന്നമന്നമദ്രവപായിനാമ് ||൪൩൯|| ഭവത്യാബാധജനനമനുപാനമതഃ പിബേത് |൪൪൦|

Adhikarana 324 (440) · Śloka 441

ന പിബേച്ഛ്വാസകാസാര്തോ രോഗേ ചാപ്യൂര്ധ്വജത്രുഗേ ||൪൪൦|| ക്ഷതോരസ്കഃ പ്രസേകീ ച യസ്യ ചോപഹതഃ സ്വരഃ |൪൪൧|

Adhikarana 325 (441-442) · Śloka 442

പീത്വാऽധ്വഭാഷ്യാധ്യയനഗേയസ്വപ്നാന്ന ശീലയേത് ||൪൪൧|| പ്രദൂഷ്യാമാശയം തദ്ധി തസ്യ കണ്ഠോരസി സ്ഥിതമ് | സ്യന്ദാഗ്നിസാദച്ഛര്ദ്യാദീനാമയാഞ്ജനയേദ്ബഹൂന് ||൪൪൨||

Adhikarana 326 (443) · Śloka 443

ഗുരുലാഘവചിന്തേയം സ്വഭാവം നാതിവര്തതേ | തഥാ സംസ്കാരമാത്രാന്നകാലാംശ്ചാപ്യുത്തരോത്തരമ് ||൪൪൩||

Adhikarana 327 (444) · Śloka 444

മന്ദകര്മാനലാരോഗ്യാഃ സുകുമാരാഃ സുഖോചിതാഃ | ജന്തവോ യേ തു തേഷാം ഹി ചിന്തേയം പരികീര്ത്യതേ ||൪൪൪||

Adhikarana 328 (445) · Śloka 445

ബലിനഃ ഖരഭക്ഷ്യാ യേ യേ ച ദീപ്താഗ്നയോ നരാഃ | കര്മനിത്യാശ്ച യേ തേഷാം നാവശ്യം പരികീര്ത്യതേ ||൪൪൫|| ഇത്യനുപാനവര്ഗഃ |

Adhikarana 329 (446) · Śloka 446

അഥാഹാരവിധിം വത്സ! വിസ്തരേണാഖിലം ശൃണു |൪൪൬|

Adhikarana 330 (446) · Śloka 446

ആപ്താസ്ഥിതമസങ്കീര്ണം ശുചി കാര്യം മഹാനസമ് ||൪൪൬||

Adhikarana 331 (447) · Śloka 447

തത്രാപ്തൈര്ഗുണസമ്പന്നം ഭക്ഷ്യമന്നം സുസംസ്കൃതമ് | ശുചൌ ദേശേ സുസങ്ഗുപ്തം സമുപസ്ഥാപയേദ്ഭിഷക് ||൪൪൭||

Adhikarana 332 (448) · Śloka 448

വിഷഘ്നൈരഗദൈഃ സ്പൃഷ്ടം പ്രോക്ഷിതം വ്യജനോദകൈഃ | സിദ്ധൈര്മന്ത്രൈര്ഹതവിഷം സിദ്ധമന്നം നിവേദയേത് ||൪൪൮||

Adhikarana 333 (449-457) · Śloka 457

വക്ഷ്യാമ്യതഃ പരം കൃത്സ്നാമാഹാരസ്യോപകല്പനാമ് | ഘൃതം കാര്ഷ്ണായസേ ദേയം, പേയാ ദേയാ തു രാജതേ ||൪൪൯|| ഫലാനി സര്വഭക്ഷ്യാംശ്ച പ്രദദ്യാദ്വൈ ദലേഷു തു | പരിശുഷ്കപ്രദിഗ്ധാനി സൌവര്ണേഷു പ്രകല്പയേത് ||൪൫൦|| പ്രദ്രവാണി രസാംശ്ചൈവം രാജതേഷൂപഹാരയേത് | കട്വരാണി ഖഡാംശ്ചൈവ സര്വാഞ്ഛൈലേഷു ദാപയേത് ||൪൫൧|| ദദ്യാത്താമ്രമയേ പാത്രേ സുശീതം സുശൃതം പയഃ | പാനീയം, പാനകം മദ്യം മൃന്മയേഷു പ്രദാപയേത് ||൪൫൨|| കാചസ്ഫടികപാത്രേഷു ശീതലേഷു ശുഭേഷു ച | ദദ്യാദ്വൈദൂര്യചിത്രേഷു രാഗഷാഡവസട്ടകാന് ||൪൫൩|| പുരസ്താദ്വിമലേ പാത്രേ സുവിസ്തീര്ണേ മനോരമേ | സൂദഃ സൂപൌദനം ദദ്യാത് പ്രദേഹാംശ്ച സുസംസ്കൃതാന് ||൪൫൪|| ഫലാനി സര്വഭക്ഷ്യാംശ്ച പരിശുഷ്കാണി യാനി ച | താനി ദക്ഷിണപാര്ശ്വേ തു ഭുഞ്ജാനസ്യോപകല്പയേത് ||൪൫൫|| പ്രദ്രവാണി രസാംശ്ചൈവ പാനീയം പാനകം പയഃ | ഖഡാന് യൂഷാംശ്ച പേയാംശ്ച സവ്യേ പാര്ശ്വേ പ്രദാപയേത് ||൪൫൬|| സര്വാന് ഗുഡവികാരാംശ്ച രാഗഷാഡവസട്ടകാന് | പുരസ്താത് സ്ഥാപയേത് പ്രാജ്ഞോ ദ്വയോരപി ച മധ്യതഃ ||൪൫൭||

Adhikarana 334 (458) · Śloka 459

ഏവം വിജ്ഞായ മതിമാന് ഭോജനസ്യോപകല്പനാമ് | ഭോക്താരം വിജനേ രമ്യേ നിഃസമ്പാതേ ശുഭേ ശുചൌ ||൪൫൮|| സുഗന്ധപുഷ്പരചിതേ സമേ ദേശേ ച ഭോജയേത് |൪൫൯|

Adhikarana 335 (459) · Śloka 460

വിശിഷ്ടമിഷ്ടസംസ്കാരൈഃ പഥ്യൈരിഷ്ടൈ രസാദിഭിഃ ||൪൫൯|| മനോജ്ഞം ശുചി നാത്യുഷ്ണം പ്രത്യഗ്രമശനം ഹിതമ് |൪൬൦|

Adhikarana 336 (460-464) · Śloka 464

പൂര്വം മധുരമശ്നീയാന്മധ്യേऽമ്ലലവണൌ രസൌ ||൪൬൦|| പശ്ചാച്ഛേഷാന് രസാന് വൈദ്യോ ഭോജനേഷ്വവചാരയേത് | ആദൌ ഫലാനി ഭുഞ്ജീത ദാഡിമാദീനി ബുദ്ധിമാന് ||൪൬൧|| തതഃ പേയാംസ്തതോ ഭോജ്യാന് ഭക്ഷ്യാംശ്ചിത്രാംസ്തതഃ പരമ് | ഘനം പൂര്വം സമശ്നീയാത്, കേചിദാഹുര്വിപര്യയമ് ||൪൬൨|| ആദാവന്തേ ച മധ്യേ ച ഭോജനസ്യ തു ശസ്യതേ | നിരത്യയം ദോഷഹരം ഫലേഷ്വാമലകം നൃണാമ് ||൪൬൩|| മൃണാലബിസശാലൂകകന്ദേക്ഷുപ്രഭൃതീനി ച | പൂര്വം യോജ്യാനി ഭിഷജാ ന തു ഭുക്തേ കദാചന ||൪൬൪||

Adhikarana 337 (465) · Śloka 466

സുഖമുച്ചൈഃ സമാസീനഃ സമദേഹോऽന്നതത്പരഃ | കാലേ സാത്മ്യം ലഘു സ്നിഗ്ധമുഷ്ണം ക്ഷിപ്രം ദ്രവോത്തരമ് ||൪൬൫|| ബുഭുക്ഷിതോऽന്നമശ്നീയാന്മാത്രാവദ്വിദിതാഗമഃ |൪൬൬|

Adhikarana 338 (466-467) · Śloka 468

കാലേ പ്രീണയതേ ഭുക്തം സാത്മ്യമന്നം ന ബാധതേ ||൪൬൬|| ലഘു ശീഘ്രം വ്രജേത് പാകം സ്നിഗ്ധോഷ്ണം ബലവഹ്നിദമ് | ക്ഷിപ്രം ഭുക്തം സമം പാകം യാത്യദോഷം ദ്രവോത്തരമ് ||൪൬൭|| സുഖം ജീര്യതി മാത്രാവദ്ധാതുസാമ്യം കരോതി ച |൪൬൮|

Adhikarana 339 (468-470) · Śloka 471

അതീവായതയാമാസ്തു ക്ഷപാ യേഷ്വൃതുഷു സ്മൃതാഃ ||൪൬൮|| തേഷു തത്പ്രത്യനീകാഢ്യം ഭുഞ്ജീത പ്രാതരേവ തു | യേഷു ചാപി ഭവേയുശ്ച ദിവസാ ഭൃശമായതാഃ ||൪൬൯|| തേഷു തത്കാലവിഹിതമപരാഹ്ണേ പ്രശസ്യതേ | രജന്യോ ദിവസാശ്ചൈവ യേഷു ചാപി സമാഃ സ്മൃതാഃ ||൪൭൦|| കൃത്വാ സമമഹോരാത്രം തേഷു ഭുഞ്ജീത ഭോജനമ് |൪൭൧|

Adhikarana 340 (471-474) · Śloka 474

നാപ്രാപ്താതീതകാലം വാ ഹീനാധികമഥാപി വാ ||൪൭൧|| അപ്രാപ്തകാലം ഭുഞ്ജാനഃ ശരീരേ ഹ്യലഘൌ നരഃ | താംസ്താന് വ്യാധീനവാപ്നോതി മരണം വാ നിയച്ഛതി ||൪൭൨|| അതീതകാലം ഭുഞ്ജാനോ വായുനോപഹതേऽനലേ | കൃച്ഛ്രാദ്വിപച്യതേ ഭുക്തം ദ്വിതീയം ച ന കാങ്ക്ഷതി ||൪൭൩|| ഹീനമാത്രമസന്തോഷം കരോതി ച ബലക്ഷയമ് | ആലസ്യഗൌരവാടോപസാദാംശ്ച കുരുതേऽധികമ് ||൪൭൪||

Adhikarana 341 (475) · Śloka 476

തസ്മാത് സുസംസ്കൃതം യുക്ത്യാ ദോഷൈരേതൈര്വിവര്ജിതമ് | യഥോക്തഗുണസമ്പന്നമുപസേവേത ഭോജനമ് ||൪൭൫|| വിഭജ്യ ദോഷകാലാദീന് കാലയോരുഭയോരപി |൪൭൬|

Adhikarana 342 (476-477) · Śloka 478

അചോക്ഷം ദുഷ്ടമുത്സൃഷ്ടം പാഷാണതൃണലോഷ്ടവത് ||൪൭൬|| ദ്വിഷ്ടം വ്യുഷിതമസ്വാദു പൂതി ചാന്നം വിവര്ജയേത് | ചിരസിദ്ധം സ്ഥിരം ശീതമന്നമുഷ്ണീകൃതം പുനഃ ||൪൭൭|| അശാന്തമുപദഗ്ധം ച തഥാ സ്വാദു ന ലക്ഷ്യതേ |൪൭൮|

Adhikarana 343 (478) · Śloka 478

യദ്യത് സ്വാദുതരം തത്തദ്വിദധ്യാദുത്തരോത്തരമ് ||൪൭൮||

Adhikarana 344 (479-480) · Śloka 480

പ്രക്ഷാലയേദദ്ഭിരാസ്യം ഭുഞ്ജാനസ്യ മുഹുര്മുഹുഃ | വിശുദ്ധേ രസനേ തസ്യ രോചതേऽന്നമപൂര്വവത് ||൪൭൯|| സ്വാദുനാ തസ്യ രസനം പ്രഥമേനാതിതര്പിതമ് | ന തഥാ സ്വാദയേദന്യത്തസ്മാത് പ്രക്ഷാല്യമന്തരാ ||൪൮൦||

Adhikarana 345 (481) · Śloka 481

സൌമനസ്യം ബലം പുഷ്ടിമുത്സാഹം ഹര്ഷണം സുഖമ് | സ്വാദു സഞ്ജനയത്യന്നമസ്വാദു ച വിപര്യയമ് ||൪൮൧||

Adhikarana 346 (482) · Śloka 482

ഭുക്ത്വാऽപി യത് പ്രാര്ഥയതേ ഭൂയസ്തത് സ്വാദു ഭോജനമ് |൪൮൨|

Adhikarana 347 (482) · Śloka 482

അശിതശ്ചോദകം യുക്ത്യാ ഭുഞ്ജാനശ്ചാന്തരാ പിബേത് ||൪൮൨||

Adhikarana 348 (483) · Śloka 483

ദന്താന്തരഗതം ചാന്നം ശോധനേനാഹരേച്ഛനൈഃ | കുര്യാദനിര്ഹൃതം തദ്ധി മുഖസ്യാനിഷ്ടഗന്ധതാമ് ||൪൮൩||

Adhikarana 349 (484) · Śloka 484

ജീര്ണേऽന്നേ വര്ധതേ വായുര്വിദഗ്ധേ പിത്തമേവ തു | ഭുക്തമാത്രേ കഫശ്ചാപി,... |൪൮൪|

Adhikarana 350 (484-486) · Śloka 486

... തസ്മാദ്ഭുക്തേരിതം കഫമ് ||൪൮൪|| ധൂമേനാപോഹ്യ ഹൃദ്യൈര്വാ കഷായകടുതിക്തകൈഃ | പൂഗകങ്കോലകര്പൂരലവങ്ഗസുമനഃഫലൈഃ ||൪൮൫|| ഫലൈഃ കടുകഷായൈര്വാ മുഖവൈശദ്യകാരകൈഃ | താമ്ബൂലപത്രസഹിതൈഃ സുഗന്ധൈര്വാ വിചക്ഷണഃ ||൪൮൬||

Adhikarana 351 (487) · Śloka 487

ഭുക്ത്വാ രാജവദാസീത യാവദന്നക്ലമോ ഗതഃ | തതഃ പാദശതം ഗത്വാ വാമപാര്ശ്വേന സംവിശേത് ||൪൮൭||

Adhikarana 352 (488) · Śloka 488

ശബ്ദാന്രൂപാന്രസാന് ഗന്ധാന് സ്പര്ശാംശ്ച മനസഃ പ്രിയാന് | ഭുക്തവാനുപസേവേത തേനാന്നം സാധു തിഷ്ഠതി ||൪൮൮||

Adhikarana 353 (489) · Śloka 489

ശബ്ദരൂപരസാ ഗന്ധാഃ സ്പര്ശാശ്ചാപി ജുഗുപ്സിതാഃ | അശുച്യന്നം തഥാ ഭുക്തമതിഹാസ്യം ച വാമയേത് ||൪൮൯||

Adhikarana 354 (490-491) · Śloka 491

ശയനം ചാസനം വാऽപി നേച്ഛേദ്വാऽപി ദ്രവോത്തരമ് | നാഗ്ന്യാതപൌ ന പ്ലവനം ന യാനം നാപി വാഹനമ് ||൪൯൦|| ന ചൈകരസസേവായാം പ്രസജ്യേത കദാചന | ശാകാവരാന്നഭൂയിഷ്ഠമമ്ലം ച ന സമാചരേത് ||൪൯൧||

Adhikarana 355 (492) · Śloka 492

ഏകൈകശഃ സമസ്താന് വാ നാധ്യശ്നീയാദ്രസാന് സദാ |൪൯൨|

Adhikarana 356 (492) · Śloka 493

പ്രാഗ്ഭുക്തേ ത്വവിവിക്തേऽഗ്നൌ ദ്വിരന്നം ന സമാചരേത് ||൪൯൨|| പൂര്വഭുക്തേ വിദഗ്ധേऽന്നേ ഭുഞ്ജാനോ ഹന്തി പാവകമ് |൪൯൩|

Adhikarana 357 (493) · Śloka 493

മാത്രാഗുരും പരിഹരേദാഹാരം ദ്രവ്യതശ്ച യഃ ||൪൯൩||

Adhikarana 358 (494) · Śloka 494

പിഷ്ടാന്നം നൈവ ഭുഞ്ജീത മാത്രയാ വാ ബുഭുക്ഷിതഃ | ദ്വിഗുണം ച പിബേത്തോയം സുഖം സമ്യക് പ്രജീര്യതി |൪൯൪|

Adhikarana 359 (494) · Śloka 494

പേയലേഹ്യാദ്യഭക്ഷ്യാണാം ഗുരു വിദ്യാദ്യഥോത്തരമ് ||൪൯൪||

Adhikarana 360 (495) · Śloka 495

ഗുരൂണാമര്ധസൌഹിത്യം ലഘൂനാം തൃപ്തിരിഷ്യതേ | ദ്രവോത്തരോ ദ്രവശ്ചാപി ന മാത്രാഗുരുരിഷ്യതേ ||൪൯൫||

Adhikarana 361 (496) · Śloka 496

ദ്രവാഢ്യമപി ശുഷ്കം തു സമ്യഗേവോപപദ്യതേ |൪൯൬|

Adhikarana 362 (496) · Śloka 497

വിശുഷ്കമന്നമഭ്യസ്തം ന പാകം സാധു ഗച്ഛതി ||൪൯൬|| പിണ്ഡീകൃതമസങ്ക്ലിന്നം വിദാഹമുപഗച്ഛതി |൪൯൭|

Adhikarana 363 (497) · Śloka 498

സ്രോതസ്യന്നവഹേ പിത്തം പക്തൌ വാ യസ്യ തിഷ്ഠതി ||൪൯൭|| വിദാഹി ഭുക്തമന്യദ്വാ തസ്യാപ്യന്നം വിദഹ്യതേ |൪൯൮|

Adhikarana 364 (498) · Śloka 498

ശുഷ്കം വിരുദ്ധം വിഷ്ടമ്ഭി വഹ്നിവ്യാപദമാവഹേത് ||൪൯൮||

Adhikarana 365 (499) · Śloka 499

ആമം വിദഗ്ധം വിഷ്ടബ്ധം കഫപിത്താനിലൈസ്ത്രിഭിഃ | അജീര്ണം കേചിദിച്ഛന്തി ചതുര്ഥം രസശേഷതഃ ||൪൯൯||

Adhikarana 366 (500-501) · Śloka 501

അത്യമ്ബുപാനാദ്വിഷമാശനാദ്വാ സന്ധാരണാത് സ്വപ്നവിപര്യയാച്ച | കാലേऽപി സാത്മ്യം ലഘു ചാപി ഭുക്തമന്നം ന പാകം ഭജതേ നരസ്യ ||൫൦൦|| ഈര്ഷ്യാഭയക്രോധപരിക്ഷതേന ലുബ്ധേന ശുഗ്ദൈന്യനിപീഡിതേന | പ്രദ്വേഷയുക്തേന ച സേവ്യമാനമന്നം ന സമ്യക് പരിണാമമേതി ||൫൦൧||

Adhikarana 367 (502-503) · Śloka 503

മാധുര്യമന്നം ഗതമാമസഞ്ജ്ഞം വിദഗ്ധസഞ്ജ്ഞം ഗതമമ്ലഭാവമ് | കിഞ്ചിദ്വിപക്വം, ഭൃശതോദശൂലം വിഷ്ടബ്ധമാനദ്ധവിരുദ്ധവാതമ് ||൫൦൨|| ഉദ്ഗാരശുദ്ധാവപി ഭക്തകാങ്ക്ഷാ ന ജായതേ ഹൃദ്ഗുരുതാ ച യസ്യ | രസാവശേഷേണ തു സപ്രസേകം ചതുര്ഥമേതത് പ്രവദന്ത്യജീര്ണമ് ||൫൦൩||

Adhikarana 368 (504) · Śloka 504

മൂര്ച്ഛാ പ്രലാപോ വമഥുഃ പ്രസേകഃ സദനം ഭ്രമഃ | ഉപദ്രവാ ഭവന്ത്യേതേ മരണം ചാപ്യജീര്ണതഃ ||൫൦൪||

Adhikarana 369 (505-507) · Śloka 507

തത്രാമേ ലങ്ഘനം കാര്യം, വിദഗ്ധേ വമനം ഹിതമ് | വിഷ്ടബ്ധേ സ്വേദനം പഥ്യം, രസശേഷേ ശയീത ച ||൫൦൫|| വാമയേദാശു തം തസ്മാദുഷ്ണേന ലവണാമ്ബുനാ | കാര്യം വാऽനശനം താവദ്യാവന്ന പ്രകൃതിം ഭജേത് ||൫൦൬|| ലഘുകായമതശ്ചൈനം ലങ്ഘനൈഃ സമുപാചരേത് | യാവന്ന പ്രകൃതിസ്ഥഃ സ്യാദ്ദോഷതഃ പ്രാണതസ്തഥാ ||൫൦൭||

Adhikarana 370 (508-509) · Śloka 509

ഹിതാഹിതോപസംയുക്തമന്നം സമശനം സ്മൃതമ് | ബഹു സ്തോകമകാലേ വാ തജ്ജ്ഞേയം വിഷമാശനമ് ||൫൦൮|| അജീര്ണേ ഭുജ്യതേ യത്തു തദധ്യശനമുച്യതേ | ത്രയമേതന്നിഹന്ത്യാശു ബഹൂന്വ്യാധീന്കരോതി വാ ||൫൦൯||

Adhikarana 371 (510) · Śloka 510

അന്നം വിദഗ്ധം ഹി നരസ്യ ശീഘ്രം ശീതാമ്ബുനാ വൈ പരിപാകമേതി | തദ്ധ്യസ്യ ശൈത്യേന നിഹന്തി പിത്തമാക്ലേദിഭാവാച്ച നയത്യധസ്താത് ||൫൧൦||

Adhikarana 372 (511) · Śloka 511

വിദഹ്യതേ യസ്യ തു ഭുക്തമാത്രേ ദഹ്യേത ഹൃത്കോഷ്ഠഗലം ച യസ്യ | ദ്രാക്ഷാഭയാം മാക്ഷികസമ്പ്രയുക്താം ലീഢ്വാऽഭയാം വാ സ സുഖം ലഭേത ||൫൧൧||

Adhikarana 373 (512) · Śloka 512

ഭവേദജീര്ണം പ്രതി യസ്യ ശങ്കാ സ്നിഗ്ധസ്യ ജന്തോര്ബലിനോऽന്നകാലേ | പ്രാതഃ സശുണ്ഠീമഭയാമശങ്കോ ഭുഞ്ജീത സമ്പ്രാശ്യ ഹിതം ഹിതാര്ഥീ ||൫൧൨||

Adhikarana 374 (513) · Śloka 513

സ്വല്പം യദാ ദോഷവിബദ്ധമാമം ലീനം ന തേജഃപഥമാവൃണോതി | ഭവത്യജീര്ണേऽപി തദാ ബുഭുക്ഷാ യാ മന്ദബുദ്ധിം വിഷവന്നിഹന്തി ||൫൧൩||

Adhikarana 375 (514-524) · Śloka 525

അത ഉര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ഗുണാനാം കര്മവിസ്തരമ് | കര്മഭിസ്ത്വനുമീയന്തേ നാനാദ്രവ്യാശ്രയാ ഗുണാഃ ||൫൧൪|| ഹ്ലാദനഃ സ്തമ്ഭനഃ ശീതോ മൂര്ച്ഛാതൃട്സ്വേദദാഹജിത് | ഉഷ്ണസ്തദ്വിപരീതഃ സ്യാത്പാചനശ്ച വിശേഷതഃ ||൫൧൫|| സ്നേഹമാര്ദവകൃത് സ്നിഗ്ധോ ബലവര്ണകരസ്തഥാ | രൂക്ഷസ്തദ്വിപരീതഃ സ്യാദ്വിശേഷാത് സ്തമ്ഭനഃ ഖരഃ ||൫൧൬|| പിച്ഛിലോ ജീവനോ ബല്യഃ സന്ധാനഃ ശ്ലേഷ്മലോ ഗുരുഃ | വിശദോ വിപരീതോऽസ്മാത് ക്ലേദാചൂഷണരോപണഃ ||൫൧൭|| ദാഹപാകകരസ്തീക്ഷ്ണഃ സ്രാവണോ, മൃദുരന്യഥാ | സാദോപലേപബലകൃദ്ഗുരുസ്തര്പണബൃംഹണഃ ||൫൧൮|| ലഘുസ്തദ്വിപരീതഃ സ്യാല്ലേഖനോ രോപണസ്തഥാ | ദശാദ്യാഃ കര്മതഃ പ്രോക്താസ്തേഷാം കര്മവിശേഷണൈഃ ||൫൧൯|| ദശൈവാന്യാന് പ്രവക്ഷ്യാമി ദ്രവാദീംസ്താന്നിബോധ മേ | ദ്രവഃ പ്രക്ലേദനഃ, സാന്ദ്രഃ സ്ഥൂലഃ സ്യാദ്ബന്ധകാരകഃ ||൫൨൦|| ശ്ലക്ഷ്ണഃ പിച്ഛിലവജ്ജ്ഞേയഃ കര്കശോ വിശദോ യഥാ | സുഖാനുബന്ധീ സൂക്ഷ്മശ്ച സുഗന്ധോ രോചനോ മൃദുഃ ||൫൨൧|| ദുര്ഗന്ധോ വിപരീതോऽസ്മാദ്ധൃല്ലാസാരുചികാരകഃ | സരോऽനുലോമനഃ പ്രോക്തോ, മന്ദോ യാത്രാകരഃ സ്മൃതഃ ||൫൨൨|| വ്യവായീ ചാഖിലം ദേഹം വ്യാപ്യ പാകായ കല്പതേ | വികാസീ വികസന്നേവം ധാതുബന്ധാന് വിമോക്ഷയേത് ||൫൨൩|| ആശുകാരീ തഥാऽऽശുത്വാദ്ധാവത്യമ്ഭസി തൈലവത് | സൂക്ഷ്മസ്തു സൌക്ഷ്മ്യാത് സൂക്ഷ്മേഷു സ്രോതഃസ്വനുസരഃ സ്മൃതഃ ||൫൨൪|| ഗുണാ വിംശതിരിത്യേവം യഥാവത്പരികീര്തിതാഃ |൫൨൫|

Adhikarana 376 (525) · Śloka 525

സമ്പ്രവക്ഷ്യാമ്യതശ്ചോര്ധ്വമാഹാരഗതിനിശ്ചയമ് ||൫൨൫||

Adhikarana 377 (526) · Śloka 526

പഞ്ചഭൂതാത്മകേ ദേഹേ ഹ്യാഹാരഃ പാഞ്ചഭൌതികഃ | വിപക്വഃ പഞ്ചധാ സമ്യഗ്ഗുണാന് സ്വാനഭിവര്ധയേത് ||൫൨൬||

Adhikarana 378 (527) · Śloka 527

അവിദഗ്ധഃ കഫം, പിത്തം വിദഗ്ധഃ, പവനം പുനഃ | സമ്യഗ്വിപക്വോ നിഃസാര ആഹാരഃ പരിബൃംഹയേത് ||൫൨൭||

Adhikarana 379 (528) · Śloka 528

വിണ്മൂത്രമാഹാരമലഃ സാരഃ പ്രാഗീരിതോ രസഃ |൫൨൮|

Adhikarana 380 (528) · Śloka 528

സ തു വ്യാനേന വിക്ഷിപ്തഃ സര്വാന് ധാതൂന് പ്രതര്പയേത് ||൫൨൮||

Adhikarana 381 (529) · Śloka 529

കഫഃ പിത്തം മലഃ ഖേഷു സ്വേദഃ സ്യാന്നഖരോമ ച | നേത്രവിട് ത്വക്ഷു ച സ്നേഹോ ധാതൂനാം ക്രമശോ മലാഃ ||൫൨൯||

Adhikarana 382 (530-531) · Śloka 531

ദിവാ വിബുദ്ധേ ഹൃദയേ ജാഗ്രതഃ പുണ്ഡരീകവത് | അന്നമക്ലിന്നധാതുത്വാദജീര്ണേऽപി ഹിതം നിശി ||൫൩൦|| ഹൃദി സമ്മീലിതേ രാത്രൌ പ്രസുപ്തസ്യ വിശേഷതഃ | ക്ലിന്നവിസ്രസ്തധാതുത്വാദജീര്ണേ ന ഹിതം ദിവാ ||൫൩൧||

Adhikarana 383 (532) · Śloka 532

ഇമം വിധിം യോऽനുമതം മഹാമുനേര്നൃപര്ഷിമുഖ്യസ്യ പഠേദ്ധി യത്നതഃ | സ ഭൂമിപാലായ വിധാതുമൌഷധം മഹാത്മനാം ചാര്ഹതി സൂരിസത്തമഃ ||൫൩൨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 46

ഇതി ഭഗവതാ ശ്രീധന്വന്തരിണോപദിഷ്ടായാം തച്ഛിഷ്യേണ മഹര്ഷിണാ സുശ്രുതേന വിരചിതായാം സുശ്രുതസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ഷട്ചത്വാരിംശത്തമോऽധ്യായഃ ||൪൬|| ഇതി ഭഗവതാ ശ്രീധന്വന്തരിണോപദിഷ്ടായാം തച്ഛിഷ്യേണ മഹര്ഷിണാ സുശ്രുതേന വിരചിതായാം സുശ്രുതസംഹിതായാം പ്രഥമം സൂത്രസ്ഥാനം സമാപ്തമ് |