Skip to content
AYANAACADEMYby Dr Vijaya Dwarampudi
Open Academy navigation

೩೪. ಯುಕ್ತಸೇನೀಯಾಧ್ಯಾಯಃ

DevanagariIAST (Roman)TeluguTamilMalayalamKannadaGujaratiBengaliGurmukhi

Adhikarana ೧ (೧-೨) · Śloka ೨

ಅಥಾತೋ ಯುಕ್ತಸೇನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||

View original

अथातो युक्तसेनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Meaning of the śloka

Now the chapter concerning a king with a prepared army will be explained, as taught by Bhagavan Dhanvantari.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಯುಕ್ತಸೇನೀಯಮಿತಿ ಯುಕ್ತಾ ಸೇನಾ ಯಸ್ಯ ಸ ಯುಕ್ತಸೇನೋ ರಾಜೇತ್ಯರ್ಥಃ; ತಮಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋಽಧ್ಯಾಯೋ ಯುಕ್ತಸೇನೀಯಃ||೧-೨||

Meaning of the commentary

Yuktasena denotes a king whose army is prepared or assembled. The chapter is composed with that king as its subject.

Key terms

yuktasenIya (yuktaseniya)
Concerning a king whose army is prepared or assembled.

Adhikarana ೨ (೩-೪) · Śloka ೪

ನೃಪತೇರ್ಯುಕ್ತಸೇನಸ್ಯ ಪರಾನಭಿಜಿಗೀಷತಃ | ಭಿಷಜಾ ರಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಯಥಾ ತದುಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ ||೩|| ವಿಜಿಗೀಷುಃ ಸಹಾಮಾತ್ಯೈರ್ಯಾತ್ರಾಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಯತ್ನತಃ | ರಕ್ಷಿತವ್ಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ ವಿಷಾದೇವ ನರಾಧಿಪಃ ||೪||

View original

नृपतेर्युक्तसेनस्य परानभिजिगीषतः | भिषजा रक्षणं कार्यं यथा तदुपदेक्ष्यते ||३|| विजिगीषुः सहामात्यैर्यात्रायुक्तः प्रयत्नतः | रक्षितव्यो विशेषेण विषादेव नराधिपः ||४||

Meaning of the śloka

The physician's method of protecting a king who has prepared his army and seeks to conquer enemies will now be taught. When setting out on campaign with his ministers, the king who seeks victory is to be guarded diligently against externally arising causes of death and especially against poison.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಯುಕ್ತಸೇನಸ್ಯೇತಿ ಸಜ್ಜಸೇನಸ್ಯ, ಗಜತುರಗರಥಪದಾತಿಲಕ್ಷಣಚತುರಙ್ಗಬಲಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ಯುಕ್ತಸೇನಸ್ಯ ಮಿಲಿತಸೇನಸ್ಯೇತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ಪರಾನ್ ಶತ್ರೂನ್; ಅಭಿಜಿಗೀಷತಃ ಜೇತುಮಿಚ್ಛತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವಿಜಿಗೀಷುಃ ಜೇತುಮಿಚ್ಛುಃ| ಸಹಾಮಾತ್ಯೈರಿತಿ ಕ್ರಮಾಗತೈಃ ಪುರುಷೈಃ ಸಹೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಾತ್ರಾಯುಕ್ತ ಇತಿ ದತ್ತಪ್ರಯಾಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ಷಿತವ್ಯ ಇತಿ ಸರ್ವೇಭ್ಯ ಆಗನ್ತುಮೃತ್ಯುಭ್ಯಃ| ವಿಶೇಷೇಣ ಅತಿಶಯೇನ| ವಿಷಂ ಸ್ಥಾವರಂ, ಜಙ್ಗಮಂ, ಕೃತ್ರಿಮಂ ಚ||೩-೪||

Meaning of the commentary

A prepared army is the fourfold force of elephants, horses, chariots and infantry made ready for action. Others understand yuktasena as an assembled army. Enemies are those the king wishes to conquer. The ministers are hereditary or regularly appointed officials accompanying him. Yatrayukta means that the departure order has been given. The king is to be protected from all externally caused forms of death, with exceptional attention to poison. Poison is classified as plant or mineral, animal-derived, and artificially compounded.

Key terms

catura~ggabala (caturangabala)
The fourfold military force of elephants, horses, chariots and infantry.
AgantumRtyu (agantumrityu)
Death arising from an external cause in the chapter's historical framework.

Adhikarana ೩ (೫) · Śloka ೫

ಪನ್ಥಾನಮುದಕಂ ಛಾಯಾಂ ಭಕ್ತಂ ಯವಸಮಿನ್ಧನಮ್ | ದೂಷಯನ್ತ್ಯರಯಸ್ತಚ್ಚ ಜಾನೀಯಾಚ್ಛೋಧಯೇತ್ತಥಾ ||೫||

View original

पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम् | दूषयन्त्यरयस्तच्च जानीयाच्छोधयेत्तथा ||५||

Meaning of the śloka

Enemies may contaminate the route, water, shade, food, fodder and fuel. Such contamination is to be recognised and the affected things purified or treated.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ವಿಷಪ್ರಯೋಗಭೇದಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ಥಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಪನ್ಥಾನಮಿತ್ಯಾದಿ| ಪನ್ಥಾನಂ ಮಾರ್ಗಂ; ಸ ಚ ವಿಷೇಣ ದೂಷಿತೋಽಶ್ವಾದಿಖುರಕ್ಷುಣ್ಣರೇಣುನಾ ರೋಮಕೂಪನಾಸಾವಿವರಾದಿಷು ಪ್ರವಿಶನ್ ವಿಕಾರಂ ಜನಯತಿ| ಛಾಯಾಮಿತಿ ವಿಷೇಣ ವೃಕ್ಷಾದಿದೂಷಣಾಚ್ಛಾಯಾದೋಷಃ, ದ್ರವ್ಯಸ್ವಭಾವಾದ್ವಾ ಛಾಯಾಮಪಿ ವಿಷಂ ದೂಷಯತಿ; ಯದ್ವಾ ಭಲ್ಲಾತಕಚ್ಛಾಯಾ ತತ್ಕ್ಷಣಾಚ್ಛೋಫಕಾರಿಣೀತಿ| ಭಕ್ತಮ್ ಓದನಾದಿಕಮ್| ಯವಸಂ ಬುಸಾದಿ| ದೂಷಯನ್ತಿ ವಿಕೃತಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಅರಯಃ ಶತ್ರವಃ| ತಚ್ಚೇತಿ ಪನ್ಥಾದಿ| ಜಾನೀಯಾತ್ ‘ಲಿಙ್ಗೈಃ ಕೃತ್ವಾ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಶೋಧಯೇತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್|||೫||

Meaning of the commentary

The passage distinguishes modes of poison use for purposes of treatment. A poisoned road is said to raise contaminated dust under the hooves of horses and other animals; the dust enters hair follicles, nostrils and other openings and causes disorder. Shade can be affected because a tree or other source of shade has been poisoned, because poison is held to affect shade by its own nature, or because shade from bhallataka is said to cause immediate swelling. Food includes cooked rice and similar provisions, while fodder includes busa and related animal feed. Dushayanti means the enemies alter or corrupt these things. Their condition is recognised through signs and then treated or cleansed.

Key terms

yavasa
Fodder, including busa and similar feed for animals.
shodhana
Purification or treatment of an item regarded as contaminated.

Adhikarana ೪ (೬) · Śloka ೬

ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಚ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ |೬|

View original

तस्य लिङ्गं चिकित्सा च कल्पस्थाने प्रवक्ष्यते |६|

Meaning of the śloka

Its signs and treatment will be explained in Kalpasthana.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಕಿಂ ತಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಕಾ ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್ಯಾಹ- ತಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ|೬|-

Meaning of the commentary

The line answers where the signs of the stated contamination and its treatment are to be found: they are deferred to Kalpasthana.

Key terms

KalpasthAna (Kalpasthana)
The section to which the detailed signs and treatment of poisoning are deferred.

Adhikarana ೫ (೬) · Śloka ೭

ಏಕೋತ್ತರಂ ಮೃತ್ಯುಶತಮಥರ್ವಾಣಃ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ||೬|| ತತ್ರೈಕಃ ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತಃ ಶೇಷಾ ಆಗನ್ತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ |೭|

View original

एकोत्तरं मृत्युशतमथर्वाणः प्रचक्षते ||६|| तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषा आगन्तवः स्मृताः |७|

Meaning of the śloka

Authorities of the Atharvaveda describe one hundred and one kinds of death. Of these, one is joined with the proper time, while the remaining deaths are classed as externally arising or premature.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ನನು ಯದ್ಯಕಾಲಮೃತ್ಯುರಸ್ತಿ ತದಾ ವಿಷಾದಿಭ್ಯೋ ನೃಪತಿರಕ್ಷಣಂ ಯುಕ್ತಂ, ವಿಷಭಕ್ಷಕಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಚಿಕಿತ್ಸೇ ಚ ಯುಕ್ತೇ, ಅಥ ನಾಸ್ತ್ಯಕಾಲಮೃತ್ಯುಸ್ತದಾ ಕಿಂ ನಿಷ್ಫಲಪ್ರಯಾಸೇನೇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಕಾಲಮೃತ್ಯುಂ ಪ್ರಮಾಣೈಃ ಸಾಧಯನ್ನಾದಾವಾಗಮಮೇವ ಪ್ರಮಾಣಮಾಹ- ಏಕೋತ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ಏಕೇನಾಧಿಕಂ ಮೃತ್ಯುಶತಮಥರ್ವಾಣೋಽಥರ್ವವೇದವಿದಃ ಪುರುಷಾಃ, ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ ಕಥಯನ್ತಿ| ತತ್ರೈಕಃ ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತಃ ಇತಿ ತತ್ರ ತೇಷಾಂ ಮೃತ್ಯೂನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಏಕಃ ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತಃ ಕಾಲಮೃತ್ಯುರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಶೇಷಾ ಆಗನ್ತವಃ ಸ್ಮೃತಾ ಇತಿ ಶೇಷಾ ಉರ್ವರಿತಾ ಆಗನ್ತವೋಽಪಮೃತ್ಯವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಕಥಿತಾಃ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಗರ್ಭವರ್ಷೇಣ ಸಹೈಕೋತ್ತರಶತವರ್ಷೈರೇಕೋತ್ತರಶತಂ ಮೃತ್ಯವಃ ಪೂರ್ಯನ್ತೇ; ತತಃ ಶತಾದರ್ವಾಗಕಾಲಮೃತ್ಯವಃ, ಶತಾದನನ್ತರಂ ಕಾಲಮೃತ್ಯುರಿತಿ ಕೇಚಿನ್ಮನ್ಯನ್ತೇ| ಅಪರೇ ಬ್ರುವತೇ- ‘ಶತಶಬ್ದೋಽತ್ರಾಸಙ್ಖ್ಯಾವಾಚಕಃ, ಉತ್ತರಶಬ್ದಸ್ತು ಪ್ರಧಾನವಾಚಕಃ; ತೇನಾಸಙ್ಖ್ಯಾ ಮೃತ್ಯವಃ, ಕಾರಣಾನಾಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್; ಏಕಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುಃ ಪ್ರಧಾನಂ, ಸ ಚ ಕಾಲಮೃತ್ಯುಃ ಕಥ್ಯತೇ| ನನು, ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಮ್ರಿಯತೇ ಸ ತಸ್ಯ ಕಾಲಮೃತ್ಯುರೇವ, ತತ್ ಕಥಮಕಾಲಮೃತ್ಯುರಿತ್ಯುಚ್ಯತೇ? ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ನಾಕಾಲೇ ಮ್ರಿಯತೇ ಕಶ್ಚಿನ್ನಾಸ್ತಿ ಮೃತ್ಯುರಕಾಲಜಃ ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಮ್ರಿಯತೇ ಕಾಲೇ ಮೃತ್ಯುಕಾಲಃ ಸ ತಸ್ಯ ಹಿ- ” ಇತಿ| ವ್ಯಾಸಭಟ್ಟಾರಕೇಣಾಯುಕ್ತಂ- “ನಾಕಾಲೇ ಮ್ರಿಯತೇ ಕಚ್ಚಿದ್ವಿದ್ಧಃ ಶರಶತೈರಪಿ| ಕಾಲಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಕೌನ್ತೇಯ! ವಜ್ರಾಯನ್ತೇ ತೃಣಾನ್ಯಪಿ”- ಇತಿ| ನೈತದಸ್ತಿ, ಉಪಮಾನಾದಿಪ್ರಮಾಣೈರ್ಬಹುಧಾಽಽಚಾರ್ಯೈರಕಾಲಮೃತ್ಯೋಃ ಸ್ಥಾಪಿತತ್ವಾತ್| ತಥಾಚ- “ಯಥಾ ವರ್ಷಮಕಾಲೇ ಚ ಯಥಾ ಪುಷ್ಪಂ ಯಥಾ ಫಲಮ್| ಯಥಾ ಸ್ಯಾದ್ದೀಪನಿರ್ವಾಣಮಕಾಲೇ ಮರಣಂ ತಥಾ”- ಇತಿ| ವ್ಯಾಸವಚನಮಪ್ಯರ್ಜುನಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಮಕಾಲಮೃತ್ಯುಸ್ಥಾಪಕಂ ದೃಶ್ಯತೇ; ತಥಾಹಿ- “ಜಲಮಗ್ನಿರ್ವಿಷಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ರಾಜಕುಲಾನಿ ಚ| ಅಕಾಲಮೃತ್ಯವೋ ಹ್ಯೇತೇ ತೇಭ್ಯೋ ಬಿಭ್ಯತಿ ಪಣ್ಡಿತಾಃ”- ಇತಿ| ಅನ್ಯೈರಪ್ಯುಕ್ತಂ;- “ಕಾಲಃ ಸುರೈರಪಿ ಹಿ ವಞ್ಚಯಿತುಂ ನ ಶಕ್ಯೋ ವಕ್ಷ್ಯೇ ವಿಧಾನಮಪಮೃತ್ಯುವಿನಾಶನಾಯ| ಮೃತ್ಯುರ್ಭವೇದ್ಯದಿ ಕಥಞ್ಚನ ನಾಪಮೃತ್ಯುರ್ವ್ಯರ್ಥಾಸ್ತದಾ ಚರಕಸುಶ್ರುತವಾಗ್ಭಟಾದ್ಯಾಃ”- ಇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕಾಲಾಕಾಲಯೋರ್ಮೃತ್ಯುರ್ಭವತ್ಯೇವೇತಿ| ಅಪರೇ, ‘ಶೇಷಾ ಆಗನ್ತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ’ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಗ್ರತಃ, “ವಿಷ್ವಗ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ಯದ್ವದ್ದೀಪಸ್ತೈಲಾದಿಸಂಯುತಃ| ನಿರ್ವಾತ್ಯತೇ ಕ್ಷಣಾದ್ದೇಹೀ ತಥೈವಾಗನ್ತುಮೃತ್ಯುಭಿಃ”- ಇತಿ ಶ್ಲೋಕಂ ಪಠನ್ತಿ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ ಚ- ವಿಷ್ವಗ್ವಾತಃ ಪ್ರಬಲವಾತಃ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಶಲಭಾದಿನಿಪಾತಃ ಕಥ್ಯತೇ||೬||-

Meaning of the commentary

The passage addresses an objection: protection from poison would be meaningful only if untimely death exists. It first cites scriptural authority. One interpretation counts one hundred and one deaths by including the year in the womb with one hundred years of life; deaths before one hundred are untimely and death afterward timely. Others take hundred as meaning innumerable and uttara as principal: deaths are innumerable because their causes are innumerable, while one principal death is timely death. The commentary considers the contrary assertion that no one dies before the proper time, even if struck by a hundred arrows, and that for one whose time has arrived even grass becomes like a thunderbolt. It rejects this as decisive because teachers establish untimely death through analogy and other means, comparing it with rain, flowers, fruit or a lamp going out at an improper time. Another quotation lists drowning, fire, poison, weapons, women and royal households as untimely causes feared by the wise. A further argument says that if premature death did not exist, the teachings of Caraka, Sushruta and Vagbhata on preventing it would be pointless. The conclusion accepts both timely and untimely death. Some manuscripts append a verse comparing sudden externally caused death to a lamp with oil being extinguished by a strong wind or a falling insect.

Key terms

kAlamRtyu (kalamrityu)
Death occurring at the allotted or proper time in the source's lifespan doctrine.
akAlamRtyu (akalamrityu)
Death occurring before the allotted time, attributed to external causes in the source.

Adhikarana ೬ (೭) · Śloka ೮

ದೋಷಾಗನ್ತುಜಮೃತ್ಯುಭ್ಯೋ ರಸಮನ್ತ್ರವಿಶಾರದೌ ||೭|| ರಕ್ಷೇತಾಂ ನೃಪತಿಂ ನಿತ್ಯಂ ಯತ್ತೌ ವೈದ್ಯಪುರೋಹಿತೌ |೮|

View original

दोषागन्तुजमृत्युभ्यो रसमन्त्रविशारदौ ||७|| रक्षेतां नृपतिं नित्यं यत्तौ वैद्यपुरोहितौ |८|

Meaning of the śloka

A diligent physician and royal priest, skilled respectively in rasa and mantra, should continually protect the king from death arising through doshas and from external causes.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಅಥರ್ವವೇದೋಽಕಾಲಾಮೃತ್ಯುಪ್ರಶಮನಹೇತುಃ, ತದಙ್ಗಾನಿ ಚ ವೈದ್ಯಪುರೋಹಿತೌ ಪಠತಃ, ಅತಸ್ತಯೋ ರಾಜರಕ್ಷಣೇ ವ್ಯಾಪಾರಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ದೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಾಃ ವಾತಾದಯಃ, ಆಗನ್ತವೋ ವಿಷಾಭಿಘಾತಾದಯಃ| ರಸಮನ್ತ್ರವಿಶಾರದಾವಿತಿ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ರಸವಿಶಾರದೋ ವೈದ್ಯಃ, ಮನ್ತ್ರವಿಶಾರದಃ ಪುರೋಧಾಃ| ತತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ರಸವಿಶಾರದ’ ಇತ್ಯತ್ರಾದಿಶಬ್ದಲೋಪಾದ್ರಸವೀರ್ಯವಿಪಾಕವಿಶಾರದಃ; ಅಥವಾ ರಸಶಬ್ದೇನ ರಸವನ್ತಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕಥ್ಯನ್ತೇ, ತೇಷಾಂ ವಿಶಾರದಃ, ಅಥವಾ ರಸಶಬ್ದೋಽತ್ರ ವಿಷವಾಚಕಃ ತದ್ವಿಶಾರದ ಇತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ವಿಶಾರದಃ ಪಣ್ಡಿತಃ| ಮನ್ತ್ರಾಣಾಮೃಗ್ಯಜುಃಸಾಮೋಕ್ತಾನಾಮಥರ್ವವೇದೋಕ್ತಾನಾಂ ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯತ್ತೌ ಯತ್ನಪರೌ||೭||

Meaning of the commentary

The Atharvaveda is presented as a means of pacifying untimely death, and the physician and priest study its associated disciplines; therefore both participate in royal protection. Dosha means vata and the others, while external causes include poison, trauma and similar dangers. In the sequential interpretation, the physician is expert in rasa and the priest in mantra. Some expand the physician's expertise to rasa, virya and vipaka. Others take rasa to mean substances possessing taste, or take it here to mean poison and thus describe expertise in poison. The mantras include those of the Rig, Yajur, Sama and Atharva Vedas. Yattau means diligent or devoted to effort.

Key terms

rasavishArada (rasavisharada)
Expert in rasa, variously expanded as pharmacological qualities, substances possessing taste, or poison.
mantravishArada (mantravisharada)
Expert in Vedic mantras, assigned here to the royal priest.

Adhikarana ೭ (೮) · Śloka ೯

ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೇದಾಙ್ಗಮಷ್ಟಾಙ್ಗಮಾಯುರ್ವೇದಮಭಾಷತ ||೮|| ಪುರೋಹಿತಮತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ತೇತ ಭಿಷಗಾತ್ಮವಾನ್ |೯|

View original

ब्रह्मा वेदाङ्गमष्टाङ्गमायुर्वेदमभाषत ||८|| पुरोहितमते तस्माद्वर्तेत भिषगात्मवान् |९|

Meaning of the śloka

Brahma taught Ayurveda as an eight-branched auxiliary of the Veda. Therefore, a self-controlled physician should conduct himself according to the counsel of the royal priest.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಪುರೋಹಿತೋ ವೇದಾನಧೀತೇ, ವೈದ್ಯಸ್ತು ತದಙ್ಗಮಾಯುರ್ವೇದಮಿತಿ ವೈದ್ಯಾತ್ ಪುರೋಧಸಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಯುರ್ವೇದಮಭಾಷತ, ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಮ್? ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಂ; ಪುನಃ ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟಂ? ವೇದಾಙ್ಗಮ್| ವರ್ತೇತ ವ್ಯವಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆತ್ಮವಾನ್ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೮||-

Meaning of the commentary

The royal priest studies the Vedas, whereas the physician studies Ayurveda as an auxiliary of the Veda; on that basis the commentary gives the priest precedence over the physician. Brahma taught Ayurveda qualified both as eight-branched and as a Vedic auxiliary. Varteta means should conduct himself, and atmavan here means intelligent or self-possessed.

Key terms

aShTA~ggamAyurvedam (ashtangamayurvedam)
Ayurveda described as having eight branches.
vedA~ggam (vedangam)
An auxiliary or limb of the Veda in the source's account.

Adhikarana ೮ (೯) · Śloka ೧೦

ಸಙ್ಕರಃ ಸರ್ವವರ್ಣಾನಾಂ ಪ್ರಣಾಶೋ ಧರ್ಮಕರ್ಮಣಾಮ್ ||೯|| ಪ್ರಜಾನಾಮಪಿ ಚೋಚ್ಛಿತ್ತಿರ್ನೃಪವ್ಯಸನಹೇತುತಃ |೧೦|

View original

सङ्करः सर्ववर्णानां प्रणाशो धर्मकर्मणाम् ||९|| प्रजानामपि चोच्छित्तिर्नृपव्यसनहेतुतः |१०|

Meaning of the śloka

Confusion of all social classes, destruction of prescribed duties and actions, and even the extinction of the people are said to arise from calamity affecting the king.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಸರ್ವಪ್ರಜಾನಾಂ ರಾಜಾಯತ್ತಾ ಸ್ಥಿತಿರಿತಿ ರಾಜರಕ್ಷಣಂ ಯತ್ನೇನ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸಙ್ಕರ ಇತ್ಯಾದಿ|| ಸಙ್ಕರಃ ಏಕತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶೂದ್ರಾದೀನಾಂ ವರ್ಣಾನಾಂ ದಣ್ಡಾಭಾವೇನಾಚಾರಲೋಪಾತ್| ಧರ್ಮಕರ್ಮಣಾಮಿತಿ ವರ್ಣಾನಾಮೇವ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಾಮನ್ಯೇಷಾಮಪಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ‘ಧರ್ಮಿಕರ್ಮಣಾಮ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತತ್ರ ಧರ್ಮಯೋಗಾದಾಶ್ರಮಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ಧರ್ಮಿಣಃ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗೃಹಸ್ಥವಾನಪ್ರಸ್ಥಯತಯಶ್ಚತ್ವಾರ ಆಶ್ರಮಾಃ, ತತ್ಕರ್ಮಣಾಂ ಪ್ರಾಣಾಶಃ| ಪ್ರಜಾನಾಮುಚ್ಛಿತ್ತಿರಿತಿ ದಣ್ಡಾಭಾವೇನ ಕೃಷಿಪಾಶುಪಾಲ್ಯವಾಣಿಜ್ಯರಾಜೋಪಸೇವಾನಾಮಭಾವಾದುಚ್ಛಿತ್ತಿರುಚ್ಛೇದೋ ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ನೃಪವ್ಯಸನಹೇತುತ ಇತಿ ವರ್ಣಸಙ್ಕರಾದಯೋಽನರ್ಥಾ ರಾಜವ್ಯಸನಾತ್ ಕಾರಣಾದ್ಭವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ಯತ್ನೇನ ರಕ್ಷಣೀಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅನ್ಯೇ ‘ನೃಪವ್ಯಸನಹೇತುಕಾ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ; ತತ್ರ ಉಚ್ಛಿತ್ತಿರಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೯||-

Meaning of the commentary

The verse argues that the people's stability depends on the king and therefore the king must be protected carefully. Sankara means the classes beginning with brahmana and shudra becoming undifferentiated when loss of punishment leads to loss of conduct. Destruction applies to the classes' dharma and to other duties. Others read 'of those possessing dharma'; they take this to mean the four ashramas—student, householder, forest-dweller and renunciant—and the destruction of their actions. Extinction of the people follows, in this historical political theory, when absence of enforcement ends agriculture, animal husbandry, commerce and royal service. Social disorder and the other harms arise because of the king's calamity. Some read a grammatical form connecting 'caused by royal calamity' specifically with the people's extinction.

Key terms

sa~gkaraH sarvavarNAnAm (sankarah sarvavarnanam)
Loss of differentiation among the traditional social classes in the passage's historical political model.
nRupavyasana (nrpavyasana)
Calamity or grave misfortune affecting the king.

Adhikarana ೯ (೧೦-೧೧) · Śloka ೧೨

ಪುರುಷಾಣಾಂ ನೃಪಾಣಾಂ ಚ ಕೇವಲಂ ತುಲ್ಯಮೂರ್ತಿತಾ ||೧೦|| ಆಜ್ಞಾ ತ್ಯಾಗಃ ಕ್ಷಮಾ ಧೈರ್ಯಂ ವಿಕ್ರಮಶ್ಚಾಪ್ಯಮಾನುಷಃ | ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಮಿವಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಾಙ್ಮನಃಕರ್ಮಭಿಃ ಶುಭೈಃ ||೧೧|| ಚಿನ್ತಯೇನ್ನೃಪತಿಂ ವೈದ್ಯಃ ಶ್ರೇಯಾಂಸೀಚ್ಛನ್ ವಿಚಕ್ಷಣಃ |೧೨|

View original

पुरुषाणां नृपाणां च केवलं तुल्यमूर्तिता ||१०|| आज्ञा त्यागः क्षमा धैर्यं विक्रमश्चाप्यमानुषः | तस्माद्देवमिवाभीक्ष्णं वाङ्मनःकर्मभिः शुभैः ||११|| चिन्तयेन्नृपतिं वैद्यः श्रेयांसीच्छन् विचक्षणः |१२|

Meaning of the śloka

Ordinary people and kings share only bodily form. A king's command, generosity, forbearance, courage and valor are described as beyond ordinary human measure. Therefore, a discerning physician seeking welfare should continually regard the king like a deity through good speech, thought and action.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ರಾಜ್ಞೋ ಮನುಜತ್ವೇ ಸಮಾನೇಽಪ್ಯಮಾನುಷಾನುವರ್ತಿಭಿರ್ಗುಣೇರ್ದೇವತ್ವಂ ಸಾಧಯನ್ನಾಹ- ಪುರುಷಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಕೇವಲಂ ನಿಶ್ಚಿತಂ, ಮೂರ್ತಿರಾಕೃತಿಃ; ಆಜ್ಞಾ ಅನುಲ್ಲಙ್ಘನೀಯ ಆದೇಶಃ, ತ್ಯಾಗಃ ಕೀರ್ತಿಧರ್ಮಾರ್ಥಂ ಬಹುಪ್ರಕಾರೋ ವಿತ್ತವಿಸರ್ಗಃ, ಕ್ಷಾಮಾ ಸರ್ವಂಸಹತಾ, ಧೈರ್ಯಂ ವ್ಯಸನೇಷು ಧೀರತಾ, ವಿಕ್ರಮಃ ಪರಾಕ್ರಮಃ, ಅಮಾನುಷಃ ಏಷ ಗುಣಸಮೂಹೋ ಮಾನುಷೇಷು ನ ಸಮ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ|- ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಮನವರತಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಾದ್ದೇವಮಿವ ನೃಪತಿಂ ವೈದ್ಯಶ್ಚಿನ್ತಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೈಃ ಕೃತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯೇದಿತ್ಯಾಹ- ವಾಙ್ಮನಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಶುಭೈರಿತಿ|- ಶುಭೈಃ ಶೋಭನೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೦-೧೧||

Meaning of the commentary

Although the king is human, the commentary attributes deity-like status to qualities considered beyond those of ordinary people. Murti means bodily form. The command is an order not to be transgressed; generosity is the distribution of wealth in many ways for fame, dharma and purpose; forbearance is enduring all things; courage is steadiness in calamity; and valor is prowess. The physician should therefore think of the king continually as though divine, using speech, thought and acts that are good or fitting.

Key terms

amAnuShaH (amanushah)
Described as beyond ordinary human measure, qualifying the king's group of virtues.
vA~gmanaHkarmabhiH (vangmanahkarmabhih)
Through speech, thought and action.

Adhikarana ೧೦ (೧೨-೧೪) · Śloka ೧೫

ಸ್ಕನ್ಧಾವಾರೇ ಚ ಮಹತಿ ರಾಜಗೇಹಾದನನ್ತರಮ್ ||೧೨|| ಭವೇತ್ಸನ್ನಿಹಿತೋ ವೈದ್ಯಃ ಸರ್ವೋಪಕರಣಾನ್ವಿತಃ | ತತ್ರಸ್ಥಮೇನಂ ಧ್ವಜವದ್ಯಶಃಖ್ಯಾತಿಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಮ್ ||೧೩|| ಉಪಸರ್ಪನ್ತ್ಯಮೋಹೇನ ವಿಷಶಲ್ಯಾಮಯಾರ್ದಿತಾಃ | ಸ್ವತನ್ತ್ರಕುಶಲೋಽನ್ಯೇಷು ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೇಷ್ವಬಹಿಷ್ಕೃತಃ ||೧೪|| ವೈದ್ಯೋ ಧ್ವಜ ಇವಾಭಾತಿ ನೃಪತದ್ವಿದ್ಯಪೂಜಿತಃ |೧೫|

View original

स्कन्धावारे च महति राजगेहादनन्तरम् ||१२|| भवेत्सन्निहितो वैद्यः सर्वोपकरणान्वितः | तत्रस्थमेनं ध्वजवद्यशःख्यातिसमुच्छ्रितम् ||१३|| उपसर्पन्त्यमोहेन विषशल्यामयार्दिताः | स्वतन्त्रकुशलोऽन्येषु शास्त्रार्थेष्वबहिष्कृतः ||१४|| वैद्यो ध्वज इवाभाति नृपतद्विद्यपूजितः |१५|

Meaning of the śloka

In a large military encampment, the physician should remain close beside the royal residence and possess every required instrument and supply. Situated there and elevated like a flag through fame and reputation, the physician is approached confidently by those afflicted by poison, foreign bodies or disease. Skilled in his own discipline and not excluded from knowledge of other sciences, and honored by the king and fellow physicians, the physician shines like a banner.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಸನ್ತತೋಪಯೋಗಿತ್ವಾದುಚಿತಪ್ರದೇಶವಾಸಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ- ಸ್ಕನ್ಧಾವಾರ ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ಕನ್ಧಾವಾರೇ ಕಟಕೇ| ಮಹತಿ ಗುರುತರೇ| ಅನನ್ತರಮಿತಿ ಅವ್ಯವಧಾನೇ ಅನ್ತರಾಯವರ್ಜಿತೇ| ಸರ್ವೋಪಕರಣಾನ್ವಿತ ಇತಿ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರೌಷಧಾಗದಾದಿಯುಕ್ತಃ| ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ|- ತತ್ರಸ್ಥಂ ರಾಜಗೃಹಸಮಿಪಸ್ಥಮ್| ಏನಮಿತಿ ವೈಧಮ್| ಧ್ವಜವತ್ ಪತಾಕಾವತ್| ನಿರ್ಮಲಗುಣಕೀರ್ತನಂ ಯಶಃ, ಖ್ಯಾತಿಃ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೀ ಸ್ತುತಿಃ, ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಂ ವೃದ್ಧಿಙ್ಗತಮ್| ಉಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ| ಅಮೋಹೇನ ನಿಶ್ಚಿನ್ತಮನಸಾ| ವಿಷಶಲ್ಯಾಮಯಾರ್ದಿತಾ ಇತಿ ಅರ್ದಿತಾಃ ಪೀಡಿತಾಃ; ತೇನ ವಿಷಾರ್ದಿತಾಃ ಶಲ್ಯಾರ್ದಿತಾ ಆಮಯಾರ್ದಿತಾಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ವೈದ್ಯಂ ಬಹುಶ್ರುತಂ ಸ್ತುವನ್ನಾಹ- ಸ್ವತನ್ತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಕುಶಲಃ ಪ್ರವೀಣಃ| ಅಬಹಿಷ್ಕೃತ ಇತಿ ನಾತ್ಯನ್ತಮಕುಶಲಃ| ನೃಪತದ್ವಿದ್ಯಪೂಜಿತ ಇತಿ ನೃಪೈಸ್ತದ್ವಿದ್ಯೈಶ್ಚ ಪೂಜಿತಃ ಸಮ್ಮಾನಿತಃ, ತದ್ವಿದ್ಯೈಃ ವೈದ್ಯೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೨-೧೪||-

Meaning of the commentary

Because the physician is needed continuously, the passage assigns a suitable place of residence. Skandhavara means a military camp, and 'next to' means immediately beside the royal residence without obstruction. All equipment includes instruments, cutting tools, alkalis, medicines and antidotal preparations. Fame is praise of faultless qualities, while reputation is spontaneous commendation; both are elevated or increasing. Patients troubled by poison, foreign bodies and disease approach without confusion or anxiety. The learned physician is expert in the physician's own discipline and not wholly unskilled in other sciences. The physician is honored by kings and by others with the same knowledge, meaning other physicians.

Key terms

skandhAvAre (skandhavare)
In the military encampment where the physician is assigned a place near the king.
sarvopakaraNAnvitaH (sarvopakarananvitah)
Equipped with all supplies named by the commentary, including instruments, medicines and antidotal preparations.
dhvajavat
Like a flag or banner, a comparison for conspicuous professional reputation.

Adhikarana ೧೧ (೧೫-೧೬) · Śloka ೧೭

ವೈದ್ಯೋ ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಸೃಷ್ಟಶ್ಚ ಭೇಷಜಂ ಪರಿಚಾರಕಃ ||೧೫|| ಏತೇ ಪಾದಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಃ ಕರ್ಮಸಾಧನಹೇತವಃ | ಗುಣವದ್ಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಪಾದೈಶ್ಚತುರ್ಥೋ ಗುಣವಾನ್ ಭಿಷಕ್ ||೧೬|| ವ್ಯಾಧಿಮಲ್ಪೇನ ಕಾಲೇನ ಮಹಾನ್ತಮಪಿ ಸಾಧಯೇತ್ |೧೭|

View original

वैद्यो व्याध्युपसृष्टश्च भेषजं परिचारकः ||१५|| एते पादाश्चिकित्सायाः कर्मसाधनहेतवः | गुणवद्भिस्त्रिभिः पादैश्चतुर्थो गुणवान् भिषक् ||१६|| व्याधिमल्पेन कालेन महान्तमपि साधयेत् |१७|

Meaning of the śloka

The physician, the patient affected by disease, the medicine and the attendant are the four supports of treatment and causes for accomplishing recovery. When the other three supports possess their proper qualities and the fourth, the physician, is also qualified, the physician may resolve even a major disease in a short time.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಪಾದಚತುಷ್ಟಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಾಧಕಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವೈದ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಾಧ್ಯುಪಸೃಷ್ಟೋ ರೋಗೀ; ಪರಿಚಾರಕಃ ಶುಶ್ರೂಷಕಃ ಪುರುಷಃ| ಕರ್ಮಸಾಧನಹೇತವ ಇತಿ ಆರೋಗ್ಯಹೇತವ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೫-೧೬||-

Meaning of the commentary

The passage states the four supports that accomplish treatment. Vyadhyupasrshta is the ill patient, and paricaraka is the person who nurses or attends. Causes accomplishing the task means causes of restoration to health.

Key terms

cikitsAyAH pAdAH (cikitsayah padah)
The four supports of treatment: physician, patient, medicine and attendant.
karmasAdhanahetavaH (karmasadhanahetavah)
Factors enabling treatment to accomplish its intended result, glossed as restoration of health.

Adhikarana ೧೨ (೧೭) · Śloka ೧೮

ವೈದ್ಯಹೀನಾಸ್ತ್ರಯಃ ಪಾದಾ ಗುಣವನ್ತೋಽಪ್ಯಪಾರ್ಥಕಾಃ ||೧೭|| ಉದ್ಗಾತೃಹೋತೃಬ್ರಹ್ಮಾಣೋ ಯಥಾಽಧ್ವರ್ಯುಂ ವಿನಾಽಧ್ವರೇ |೧೮|

View original

वैद्यहीनास्त्रयः पादा गुणवन्तोऽप्यपार्थकाः ||१७|| उद्गातृहोतृब्रह्माणो यथाऽध्वर्युं विनाऽध्वरे |१८|

Meaning of the śloka

Even when qualified, the other three supports are fruitless without a physician, just as the udgatr, hotr and brahman priests cannot complete a sacrifice without the adhvaryu.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ವೈದ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವೈದ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಅಪಾರ್ಥಕಾ ನಿಷ್ಫಲಾಃ| ಉದ್ಗಾತಾ ಸಾಮಾವಿತ್, ಹೋತಾ ಋಗ್ವೇದವಿತ್, ಬ್ರಹ್ಮಾ ತು ತ್ರಯೀವಿತ್, ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ಯರ್ವೇದವಿದುಪಾಧ್ಯಾಯಃ ಸರ್ವೇಷಾಮುಪದೇಷ್ಟಾ| ಅಧ್ವರೇ ಯಜ್ಞೇ||೧೭||

Meaning of the commentary

The verse establishes the physician's precedence among the four supports. Aparthaka means fruitless. The udgatr knows the Sama Veda, the hotr the Rg Veda, and the brahman the three Vedas. The adhvaryu is described as the Yajur Veda-knowing teacher who directs them all in the sacrifice.

Key terms

vaidyahInAH trayaH pAdAH (vaidyahinah trayah padah)
The three treatment supports—patient, medicine and attendant—when lacking the physician.
adhvaryum
The directing sacrificial priest used as the analogy for the physician's coordinating role.

Adhikarana ೧೩ (೧೮) · Śloka ೧೯

ವೈದ್ಯಸ್ತು ಗುಣವಾನೇಕಸ್ತಾರಯೇದಾತುರಾಂ ಸದಾ ||೧೮|| ಪ್ಲವಂ ಪ್ರತಿತರೈರ್ಹೀನಂ ಕರ್ಣಧಾರ ಇವಾಮ್ಭಸಿ |೧೯|

View original

वैद्यस्तु गुणवानेकस्तारयेदातुरां सदा ||१८|| प्लवं प्रतितरैर्हीनं कर्णधार इवाम्भसि |१९|

Meaning of the śloka

A single qualified physician can always carry patients through danger, like a helmsman guiding a boat through water even when it lacks men to bail out the water.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಪಾದತ್ರಯವ್ಯತಿರೇಕೇಽಪಿ ವೈದ್ಯಕ್ರಿಯಾಯಾಃ ಸಾಫಲ್ಯಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವೈದ್ಯಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಪ್ಲವಂ ನಾವಂ, ಪ್ರತಿತರೈರನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟಜಲೋತ್ಕ್ಷೇಪಕೈಃ ಪುರುಷೈಃ| ಕರ್ಣಧಾರೋ ನೌಕಾಯಾ ನೇತಾ||೧೮||

Meaning of the commentary

The verse shows that a physician's work may succeed even when the other three treatment supports are deficient. Plava means boat, pratitaras the men who throw out water entering it, and karnadhara its leader or helmsman.

Key terms

karNadhAraH (karnadharah)
The leader or helmsman of a boat, used as a comparison for the physician.

Adhikarana ೧೪ (೧೯-೨೦) · Śloka ೨೧

ತತ್ತ್ವಾಧಿಗತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥೋ ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾ ಸ್ವಯಙ್ಕೃತೀ ||೧೯|| ಲಘುಹಸ್ತಃ ಶುಚಿಃ ಶೂರಃ ಸಜ್ಜೋಪಸ್ಕರಭೇಷಜಃ | ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿರ್ಧೀಮಾನ್ ವ್ಯವಸಾಯೀ ವಿಶಾರದಃ ||೨೦|| ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರೋ ಯಶ್ಚ ಸ ಭಿಷಕ್ ಪಾದ ಉಚ್ಯತೇ |೨೧|

View original

तत्त्वाधिगतशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा स्वयङ्कृती ||१९|| लघुहस्तः शुचिः शूरः सज्जोपस्करभेषजः | प्रत्युत्पन्नमतिर्धीमान् व्यवसायी विशारदः ||२०|| सत्यधर्मपरो यश्च स भिषक् पाद उच्यते |२१|

Meaning of the śloka

The physician who forms one support of treatment has mastered the true meaning of the texts, observed procedures, acts through personal competence, has a steady and skilful hand, is clean, courageous, equipped with ready instruments and medicines, quick-witted, discerning, resolute, learned, and devoted to truth and dharma.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ವೈದ್ಯಾದೀನಾಂ ಗುಣಾನಾಹ- ತತ್ತ್ವೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ತ್ವಾಧಿಗತಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥ ಇತಿ ಯಥಾವದಧೀತಶಾಸ್ತ್ರೋ ಯಥಾವಜ್ಜ್ಞಾತತದರ್ಥಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ| ದೃಷ್ಟಕರ್ಮೇತಿ ಛೇದ್ಯಾದೌ ಸ್ನೇಹಾದೌ ಚ ಕುಶಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ವಯಙ್ಕೃತೀ ಸ್ವಪ್ರಜ್ಞಯಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಃ| ಲಘುಹಸ್ತ ಇತಿ ಛೇದ್ಯಾದಿಕ್ರಿಯಾಸು ವೇಪನಾದಿದೋಷರಹಿತಃ| ಶುಚಿರಿತಿ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಶೌಚಯುಕ್ತಃ| ಶೂರೋ ವಿಷಾದರಹಿತಃ| ಸಜ್ಜೋಪಸ್ಕರಭೇಷಜ ಇತಿ ಸಜ್ಜಾನಿ ಪ್ರಗುಣಾನ್ಯುಪಸ್ತರಾಣ್ಯಗ್ರೋಪಹರಣೀಯಪಠಿತಾನಿ ಯನ್ತ್ರಶಸ್ತ್ರಾದೀನಿ ಭೇಷಜಾನಿ ಚ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿಃ ಯೋಽವಸ್ಥಾಸು ನ ಮುಹ್ಯತಿ| ಧೀಮಾನಿತಿ ಅನುಕ್ತದುರುಕ್ತೋಹಾಪೋಹಲಕ್ಷಣಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಃ| ವ್ಯವಸಾಯೀ ವಿಷಮಾವಸ್ಥಾಸ್ವಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ವನ್ನ ಮುಹ್ಯತಿ; ಅನ್ಯೇ ಉತ್ಸಾಹೀತಿ ಮನ್ಯನ್ತೇ| ವಿಶಾರದಃ ಪಣ್ಡಿತಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಪದಮಾತ್ರೇಷು ನ ಮುಹ್ಯತಿ| ಸತ್ಯಧರ್ಮಪರ ಇತಿ ಸತ್ಯಂ ಮಿಥ್ಯಾಭಾಷಣನಿವೃತ್ತಿಃ; ಧರ್ಮಃ ಅನೇಕಸಾಧನಸಾಧ್ಯಃ||೧೯-೨೦||

Meaning of the commentary

Mastery includes proper study and correct understanding. Observed work means skill in surgical procedures such as excision and in measures such as oleation. Svayamkriti acts in treatment through personal judgment. A light hand is free from trembling and similar faults. Cleanliness is external and internal; courage is freedom from despondency. Equipment includes prepared bedding, instruments, surgical tools and medicines. Quick judgment prevents confusion when circumstances change. Intelligence includes reasoning about unstated or poorly stated matters. Vyavasayi remains composed while treating difficult conditions, though others gloss it as energetic. Visharada is learned and unconfused in difficult situations. Truth means refraining from false speech, and dharma requires many means.

Adhikarana ೧೫ (೨೧) · Śloka ೨೨

ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ಸಾಧ್ಯೋ ದ್ರವ್ಯವಾನಾತ್ಮವಾನಪಿ ||೨೧|| ಆಸ್ತಿಕೋ ವೈದ್ಯವಾಕ್ಯಸ್ಥೋ ವ್ಯಾಧಿತಃ ಪಾದ ಉಚ್ಯತೇ |೨೨|

View original

आयुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्रव्यवानात्मवानपि ||२१|| आस्तिको वैद्यवाक्यस्थो व्याधितः पाद उच्यते |२२|

Meaning of the śloka

The patient who forms one support of treatment has remaining lifespan, mental strength, a treatable disease, material resources and self-control, holds the accepted beliefs, and follows the physician's instructions.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಆಯುಷ್ಮಾನಿತ್ಯಾದಿ|- ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ದೀರ್ಘಾಯುಃ| ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ಕ್ಲೇಶಸಹಿಷ್ಣುಃ| ಸಾಧ್ಯಃ ಸಾಧ್ಯವ್ಯಾಧಿಯುಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಆತ್ಮವಾನ್ ಅಲೋಲುಪಃ| ಆಸ್ತಿಕ ಇತಿ ದತ್ತಮಸ್ತಿ ಹುತಮಸ್ತಿ ಪರಲೋಕೋಽಸ್ತ್ಯೇವಂ ಮತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ಆಸ್ತಿಕಃ| ವೈದ್ಯವಾಕ್ಯಸ್ಥೋ ವೈದ್ಯವಚನಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೧||-

Meaning of the commentary

Ayushman means long-lived, sattvavan able to endure distress, and sadhya having a curable disease. Atmavan means not greedy or uncontrolled. Astika is one who believes that giving and sacrifice bear results and that an afterlife exists. Vaidyavakyastha acts according to the physician's words.

Key terms

sattvavAn (sattvavan)
Possessing mental endurance and ability to bear distress.

Adhikarana ೧೬ (೨೨-೨೩) · Śloka ೨೩

ಪ್ರಶಸ್ತದೇಶಸಮ್ಭೂತಂ ಪ್ರಶಸ್ತೇಽಹನಿ ಚೋದ್ಧೃತಮ್ ||೨೨|| ಯುಕ್ತಮಾತ್ರಂ ಮನಸ್ಕಾನ್ತಂ ಗನ್ಧವರ್ಣರಸಾನ್ವಿತಮ್ | ದೋಷಘ್ನಮಗ್ಲಾನಿಕರಮವಿಕಾರಿ ವಿಪರ್ಯಯೇ | ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದತ್ತಂ ಕಾಲೇ ಚ ಭೇಷಜಂ ಪಾದ ಉಚ್ಯತೇ ||೨೩||

View original

प्रशस्तदेशसम्भूतं प्रशस्तेऽहनि चोद्धृतम् ||२२|| युक्तमात्रं मनस्कान्तं गन्धवर्णरसान्वितम् | दोषघ्नमग्लानिकरमविकारि विपर्यये | समीक्ष्य दत्तं काले च भेषजं पाद उच्यते ||२३||

Meaning of the śloka

Medicine forms one support when it comes from a suitable region, is gathered on an auspicious day, is given in the proper quantity, pleases the mind, has appropriate smell, colour and taste, counters dosha, does not cause exhaustion, remains unchanged or only slightly altered under adverse conditions, and is administered at the proper time after examination.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಪ್ರಶಸ್ತದೇಶಸಮ್ಭೂತಮಿತ್ಯಾದಿ|- ಯುಕ್ತಮಾತ್ರಂ ಯುಕ್ತಪ್ರಮಾಣಮ್| ಮನಸ್ಕಾನ್ತಂ ಮನಃಪ್ರಿಯಮ್| ದೋಷಘ್ನಮಿತಿ ದೋಷಶಬ್ದೇನ ವಾತಾದಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ತದ್ದೂಷಿತಾ ಧಾತುಮಲಾಶ್ಚ, ಅಥವಾ ದೋಷಹರಂ ದುಷ್ಟಿಂ ಹರತ್ಯದುಷ್ಟಂ ನ ಚ ಕೋಪಯತಿ| ಅಗ್ಲಾನಿಕರಂ ಹರ್ಷಕ್ಷಯಂ ನ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅವಿಕಾರಿ ವಿಪರ್ಯಯ ಇತಿ ವಿಪರ್ಯಯೇ ವ್ಯಾಪತ್ತಾವಪ್ಯಲ್ಪವಿಕಾರಂ ನಿರ್ವಿಕಾರಂ ವಾ| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದತ್ತಮಿತಿ ಕಿಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ? ಆತುರೋಪಕ್ರಮೋಕ್ತಾನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯಾನಾಯುರಾದೀನ್ ದೇಶಾನ್ತಾನ್, ಕಾಲಾವಸ್ಥಾಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣಾದಿಕಾ ವಾ||೨೨-೨೩||

Meaning of the commentary

Yuktamatra means appropriate quantity and manaskanta pleasing to the mind. Dosha may mean vata and the others together with affected dhatus and malas; alternatively dosha-removing medicine corrects disturbance without aggravating what is undisturbed. Aglanikara does not diminish cheerfulness. Avikari viparyaye means unchanged or only slightly changed in adverse circumstances. Examination before administration includes the factors beginning with lifespan and ending with region stated in patient assessment, or temporal conditions such as morning and other times.

Adhikarana ೧೭ (೨೪) · Śloka ೨೪

ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽಜುಗುಪ್ಸುರ್ಬಲವಾನ್ ಯುಕ್ತೋ ವ್ಯಾಧಿತರಕ್ಷಣೇ | ವೈದ್ಯವಾಕ್ಯಕೃದಶ್ರಾನ್ತಃ ಪಾದಃ ಪರಿಚರಃ ಸ್ಮೃತಃ ||೨೪||

View original

स्निग्धोऽजुगुप्सुर्बलवान् युक्तो व्याधितरक्षणे | वैद्यवाक्यकृदश्रान्तः पादः परिचरः स्मृतः ||२४||

Meaning of the śloka

The attendant who forms one support is affectionate, not disgusted by the patient, strong, skilled and intent on protecting the ill person, obeys the physician without deviation, and does not tire.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಸ್ನಿಗ್ಧ ಇತಾದಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಪ್ರೀತಿಯುಕ್ತಃ| ಅಜುಗುಪ್ಸುರಿತಿ ಅನಿನ್ದಕಃ; ಏತೇನ ಕಷ್ಟವ್ಯಾಧಾವವಸ್ಥಾಸ್ವಪ್ಯಾತುರಂ ನ ನಿನ್ದತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಲವಾನಿತಿ ಬಲವತ್ತ್ವಾತ್ ಸರ್ವಕ್ಲೇಶಸಹಃ| ಯುಕ್ತೋ ವ್ಯಾಧಿತರಕ್ಷಣ ಇತಿ ಯುಕ್ತೋ ನಿಪುಣಃ, ಏತೇನ ವ್ಯಾಧಿತಸ್ಯ ರಕ್ಷಣೇ ತತ್ಪರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ವೈದ್ಯವಾಕ್ಯಕೃದಿತಿ ವೈದ್ಯವಾಕ್ಯಮವಿಕಲ್ಪಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಶ್ರಾನ್ತಃ ಇತಿ ಖದೇರಹಿತಃ| ‘ಪಾದೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣೈರೇಭಿಃ ಕರ್ಮ ಪ್ರಸಿಧ್ಯತಿ’ ಇತಿ ಕೇಚಿದಧ್ಯಾಯಾನ್ತೇ ಪಠನ್ತಿ| ಏತಚ್ಚ ನ ಪಠನೀಯಂ, ಸರ್ವೇಷು ನಿಬನ್ಧೇಷ್ವದರ್ಶನಾತ್||೨೪||

Meaning of the commentary

Snigdha means affectionate. Ajugupsu means not disparaging or recoiling from the patient even in severe disease states. Strength permits endurance of hardship. Yukta means skilled and devoted to care. The attendant performs the physician's instruction without alternatives and remains free from exhaustion. Some add at the chapter's end that treatment succeeds when all four supports are complete, but the commentary rejects this line because it appears in none of the established commentaries.

Adhikarana ಪುಷ್ಪಿಕಾ · Śloka ೩೪

ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಯುಕ್ತಸೇನೀಯೋ ನಾಮ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೪||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने युक्तसेनीयो नाम चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३४||

Meaning of the śloka

Thus ends the thirty-fourth chapter, called Yuktaseniya, in the Sutrasthana of the Sushruta Samhita.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

ಇತಿ ಶ್ರೀಡಲ್ಹ(ಹ್ಣ)ಣವಿರಚಿತಾಯಾಂ ನಿಬನ್ಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸುಶ್ರುತವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೪||

Meaning of the commentary

Thus ends the thirty-fourth chapter in the Sutrasthana of the Nibandhasangraha commentary on Sushruta, composed by Shri Dalhana.

← 33. avāraṇīyādhyāyaḥ35. āturōpakramaṇīyādhyāyaḥ →