Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ શિષ્યોપનયનીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||
View original
अथातः शिष्योपनयनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
2. śiṣyōpanayanīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવૈશ્યાનામન્યતમમન્વયવયઃશીલશૌર્યશૌચાચારવિનયશક્તિબલમેધાધૃતિસ્મૃતિમતિપ્રતિપત્તિયુક્તં તનુજિહ્વૌષ્ઠદન્તાગ્રમૃજુવક્ત્રાક્ષિનાસં પ્રસન્નચિત્તવાક્ચેષ્ટં ક્લેશસહં ચ ભિષક્ શિષ્યમુપનયેત્ | અતો વિપરીતગુણં નોપનયેત્ ||૩||
View original
ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामन्यतममन्वयवयःशीलशौर्यशौचाचारविनयशक्तिबलमेधाधृतिस्मृतिमतिप्रतिपत्तियुक्तं तनुजिह्वौष्ठदन्ताग्रमृजुवक्त्राक्षिनासं प्रसन्नचित्तवाक्चेष्टं क्लेशसहं च भिषक् शिष्यमुपनयेत् | अतो विपरीतगुणं नोपनयेत् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ઉપનયનીયં તુ બ્રાહ્મણં પ્રશસ્તેષુ તિથિકરણમુહૂર્તનક્ષત્રેષુ પ્રશસ્તાયાં દિશિ શુચૌ સમે દેશે ચતુર્હસ્તં ચતુરસ્રં સ્થણ્ડિલમુપલિપ્ય ગોમયેન, દર્ભૈઃ સંસ્તીર્ય રત્નપુષ્પલાજભક્તૈર્દેવતાઃ પૂજયિત્વા વિપ્રાન્ ભિષજશ્ચ, તત્રોલ્લિખ્યાભ્યુક્ષ્ય ચ દક્ષિણતો બ્રહ્માણં સ્થાપયિત્વાઽગ્નિમુપસમાધાય, ખદિરપલાશદેવદારુબિલ્વાનાં સમિદ્ભિશ્ચતુર્ણાં વા ક્ષીરિવૃક્ષાણાં (ન્યગ્રોધોદુમ્બરાશ્વત્થમધૂકાનાં) દધિમધુઘૃતાક્તાભિર્દાર્વીહૌમિકેન વિધિના સપ્રણવાભિર્મહાવ્યાહૃતિભિઃ સ્રુવેણાજ્યાહુતીર્જુહુયાત્, તતઃ પ્રતિદૈવતમૃષીંશ્ચ સ્વાહાકારં કુર્યાત્, શિષ્યમપિ કારયેત્ ||૪||
View original
उपनयनीयं तु ब्राह्मणं प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु प्रशस्तायां दिशि शुचौ समे देशे चतुर्हस्तं चतुरस्रं स्थण्डिलमुपलिप्य गोमयेन, दर्भैः संस्तीर्य रत्नपुष्पलाजभक्तैर्देवताः पूजयित्वा विप्रान् भिषजश्च, तत्रोल्लिख्याभ्युक्ष्य च दक्षिणतो ब्रह्माणं स्थापयित्वाऽग्निमुपसमाधाय, खदिरपलाशदेवदारुबिल्वानां समिद्भिश्चतुर्णां वा क्षीरिवृक्षाणां (न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थमधूकानां) दधिमधुघृताक्ताभिर्दार्वीहौमिकेन विधिना सप्रणवाभिर्महाव्याहृतिभिः स्रुवेणाज्याहुतीर्जुहुयात्, ततः प्रतिदैवतमृषींश्च स्वाहाकारं कुर्यात्, शिष्यमपि कारयेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
બ્રાહ્મણસ્ત્રયાણાં વર્ણાનામુપનયનં કર્તુમર્હતિ, (રાજન્યો દ્વયસ્ય, વૈશ્યો વૈશ્યસ્યૈવેતિ;) શૂદ્રમપિ કુલગુણસમ્પન્નં મન્ત્રવર્જમનુપનીતમધ્યાપયેદિત્યેકે ||૫||
View original
ब्राह्मणस्त्रयाणां वर्णानामुपनयनं कर्तुमर्हति, (राजन्यो द्वयस्य, वैश्यो वैश्यस्यैवेति;) शूद्रमपि कुलगुणसम्पन्नं मन्त्रवर्जमनुपनीतमध्यापयेदित्येके ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
તતોઽગ્નિં ત્રિઃ પરિણીયાગ્નિસાક્ષિકં શિષ્યં બ્રૂયાત્- કામક્રોધલોભમોહમાનાહઙ્કારેર્ષ્યાપારુષ્યપૈશુન્યાનૃતાલસ્યાયશસ્યાનિ હિત્વા, નીચનખરોમ્ણાશુચિના કષાયવાસસા સત્યવ્રતબ્રહ્મચર્યાભિવાદનતત્પરેણાવશ્યં ભવિતવ્યં, મદનુમતસ્થાનગમનશયનાસનભોજનાધ્યયનપરેણ ભૂત્વા મત્પ્રિયહિતેષુ વર્તિતવ્યમ્; અતોઽન્યથા તે વર્તમાનસ્યાધર્મો ભવતિ, અફલા ચ વિદ્યા, ન ચ પ્રાકાશ્યં પ્રાપ્નોતિ ||૬||
View original
ततोऽग्निं त्रिः परिणीयाग्निसाक्षिकं शिष्यं ब्रूयात्- कामक्रोधलोभमोहमानाहङ्कारेर्ष्यापारुष्यपैशुन्यानृतालस्यायशस्यानि हित्वा, नीचनखरोम्णाशुचिना कषायवाससा सत्यव्रतब्रह्मचर्याभिवादनतत्परेणावश्यं भवितव्यं, मदनुमतस्थानगमनशयनासनभोजनाध्ययनपरेण भूत्वा मत्प्रियहितेषु वर्तितव्यम्; अतोऽन्यथा ते वर्तमानस्याधर्मो भवति, अफला च विद्या, न च प्राकाश्यं प्राप्नोति ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
અહં વા ત્વયિ સમ્યગ્વર્તમાને યદ્યન્યથાદર્શી સ્યામેનોભાગ્ભવેયમફલવિદ્યશ્ચ ||૭||
View original
अहं वा त्वयि सम्यग्वर्तमाने यद्यन्यथादर्शी स्यामेनोभाग्भवेयमफलविद्यश्च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
દ્વિજગુરુદરિદ્રમિત્રપ્રવ્રજિતોપનતસાધ્વનાથાભ્યુપગતાનાં ચાત્મબાન્ધવાનામિવ સ્વભૈષજૈઃ પ્રતિકર્તવ્યમ્, એવં સાધુ ભવતિ; વ્યાધશાકુનિકપતિતપાપકારિણાં ચ ન પ્રતિકર્તવ્યમ્; એવં વિદ્યા પ્રકાશતે મિત્રયશોધર્માર્થકામાંશ્ચ પ્રાપ્નોતિ ||૮||
View original
द्विजगुरुदरिद्रमित्रप्रव्रजितोपनतसाध्वनाथाभ्युपगतानां चात्मबान्धवानामिव स्वभैषजैः प्रतिकर्तव्यम्, एवं साधु भवति; व्याधशाकुनिकपतितपापकारिणां च न प्रतिकर्तव्यम्; एवं विद्या प्रकाशते मित्रयशोधर्मार्थकामांश्च प्राप्नोति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 10
ભવતશ્ચાત્ર- કૃષ્ણેઽષ્ટમી તન્નિધનેઽહની દ્વે શુક્લે તથાઽપ્યેવમહર્દ્વિસન્ધ્યમ્ | અકાલવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુઘોષે સ્વતન્ત્રરાષ્ટ્રક્ષિતિપવ્યથાસુ ||૯|| શ્મશાનયાનાદ્યતનાહવેષુ મહોત્સવૌત્પાતિકદર્શનેષુ | નાધ્યેયમન્યેષુ ચ યેષુ વિપ્રા નાધીયતે નાશુચિના ચ નિત્યમ્ ||૧૦||
View original
भवतश्चात्र- कृष्णेऽष्टमी तन्निधनेऽहनी द्वे शुक्ले तथाऽप्येवमहर्द्विसन्ध्यम् | अकालविद्युत्स्तनयित्नुघोषे स्वतन्त्रराष्ट्रक्षितिपव्यथासु ||९|| श्मशानयानाद्यतनाहवेषु महोत्सवौत्पातिकदर्शनेषु | नाध्येयमन्येषु च येषु विप्रा नाधीयते नाशुचिना च नित्यम् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને શિષ્યોપનયનીયો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ||૨||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने शिष्योपनयनीयो नाम द्वितीयोऽध्यायः ||२||
🔊 Audio coming soon