Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

21. vraṇapraśnādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ வ்ரணப்ரஶ்நமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातो व्रणप्रश्नमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

வாதபித்தஶ்லேஷ்மாண ஏவ தேஹஸம்பவஹேதவஃ | தைரேவாவ்யாபந்நைரதோமத்யோர்த்வஸந்நிவிஷ்டைஃ ஶரீரமிதஂ தார்யதேऽகாரமிவ ஸ்தூணாபிஸ்திஸபிஃ அதஶ்ச த்ரிஸ்தூணமாஹுரேகே | த ஏவ ச வ்யாபந்நாஃ ப்ரலயஹேதவஃ | ததேபிரேவ ஶோணிதசதுர்தைஃ ஸம்பவஸ்திதிப்ரலயேஷ்வப்யவிரஹிதஂ ஶரீரஂ பவதி ||௩||

View original

वातपित्तश्लेष्माण एव देहसम्भवहेतवः | तैरेवाव्यापन्नैरधोमध्योर्ध्वसन्निविष्टैः शरीरमिदं धार्यतेऽगारमिव स्थूणाभिस्तिसृभिः अतश्च त्रिस्थूणमाहुरेके | त एव च व्यापन्नाः प्रलयहेतवः | तदेभिरेव शोणितचतुर्थैः सम्भवस्थितिप्रलयेष्वप्यविरहितं शरीरं भवति ||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

பவதி சாத்ர- நர்தே தேஹஃ கபாதஸ்தி ந பித்தாந்ந ச மாருதாத் | ஶோணிதாதபி வா நித்யஂ தேஹ ஏதைஸ்து தார்யதே ||௪||

View original

भवति चात्र- नर्ते देहः कफादस्ति न पित्तान्न च मारुतात् | शोणितादपि वा नित्यं देह एतैस्तु धार्यते ||४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

தத்ர ‘வா’ கதிகந்தநயோஃ, இதி தாதுஃ, ‘தப’ ஸந்தாபே, ‘ஶ்லிஷ’ ஆலிங்கநே, ஏதேஷாஂ கத்விஹிதைஃ ப்ரத்யயைர்வாதஃ பித்தஂ ஶ்லேஷ்மேதி ச ரூபாணி பவந்தி ||௫||

View original

तत्र ‘वा’ गतिगन्धनयोः, इति धातुः, ‘तप’ सन्तापे, ‘श्लिष’ आलिङ्गने, एतेषां कृद्विहितैः प्रत्ययैर्वातः पित्तं श्लेष्मेति च रूपाणि भवन्ति ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (6) · Śloka 6

தோஷஸ்தாநாந்யத ஊர்த்வஂ வக்ஷ்யாமஃ- தத்ர ஸமாஸேந வாதஃ ஶ்ரோணிகுதஸஂஶ்ரயஃ; ததுபர்யதோ நாபேஃ பக்வாஶயஃ, பக்வாமாஶயமத்யஂ பித்தஸ்ய; ஆமாஶயஃ ஶ்லேஷ்மணஃ ||௬||

View original

दोषस्थानान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र समासेन वातः श्रोणिगुदसंश्रयः; तदुपर्यधो नाभेः पक्वाशयः, पक्वामाशयमध्यं पित्तस्य; आमाशयः श्लेष्मणः ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (7) · Śloka 7

அதஃ பரஂ பஞ்சதா விபஜ்யந்தே | தத்ர வாதஸ்ய வாதவ்யாதௌ வக்ஷ்யாமஃ; பித்தஸ்ய யகத்ப்லீஹாநௌ ஹதயஂ தஷ்டிஸ்த்வக் பூர்வோக்தஂ ச; ஶ்லேஷ்மண உரஃ ஶிரஃ கண்டோ ஜிஹ்வாமூலஂ ஸந்தய இதி பூர்வோக்தஂ ச; ஏதாநி கலு தோஷாணாஂ ஸ்தாநாந்யவ்யாபந்நாநாம் ||௭||

View original

अतः परं पञ्चधा विभज्यन्ते | तत्र वातस्य वातव्याधौ वक्ष्यामः; पित्तस्य यकृत्प्लीहानौ हृदयं दृष्टिस्त्वक् पूर्वोक्तं च; श्लेष्मण उरः शिरः कण्ठो जिह्वामूलं सन्धय इति पूर्वोक्तं च; एतानि खलु दोषाणां स्थानान्यव्यापन्नानाम् ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (8) · Śloka 8

பவதி சாத்ர- விஸர்கோதாநவிக்ஷேபைஃ ஸோமஸூர்யாநிலா யதா | தாரயந்தி ஜகத்தேஹஂ கபபித்தாநிலாஸ்ததா ||௮||

View original

भवति चात्र- विसर्गोदानविक्षेपैः सोमसूर्यानिला यथा | धारयन्ति जगद्देहं कफपित्तानिलास्तथा ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (9) · Śloka 9

தத்ர ஜிஜ்ஞாஸ்யஂ கிஂ பித்தவ்யதிரேகாதந்யோऽக்நிஃ? ஆஹோஸ்வித் பித்தமேவாக்நிரிதி? | அத்ரோச்யதே- ந கலு பித்தவ்யதிரேகாதந்யோऽக்நிருபலப்யதே, ஆக்நேயத்வாத் பித்தே தஹநபசநாதிஷ்வபிப்ரவர்தமாநேऽக்நிவதுபசாரஃ க்ரியதேऽந்தரக்நிரிதி; க்ஷீணே ஹ்யக்நிகுணே தத்ஸமாநத்ரவ்யோபயோகாத் , அதிவத்தே ஶீதக்ரியோபயோகாத் , ஆகமாச்ச பஶ்யாமோ ந கலு பித்தவ்யதிரேகாதந்யோऽக்நிரிதி ||௯||

View original

तत्र जिज्ञास्यं किं पित्तव्यतिरेकादन्योऽग्निः? आहोस्वित् पित्तमेवाग्निरिति? | अत्रोच्यते- न खलु पित्तव्यतिरेकादन्योऽग्निरुपलभ्यते, आग्नेयत्वात् पित्ते दहनपचनादिष्वभिप्रवर्तमानेऽग्निवदुपचारः क्रियतेऽन्तरग्निरिति; क्षीणे ह्यग्निगुणे तत्समानद्रव्योपयोगात् , अतिवृद्धे शीतक्रियोपयोगात् , आगमाच्च पश्यामो न खलु पित्तव्यतिरेकादन्योऽग्निरिति ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (10) · Śloka 10

தச்சாதஷ்டஹேதுகேந விஶேஷேண பக்வாமாஶயமத்யஸ்தஂ பித்தஂ சதுர்விதமந்நபாநஂ பசதி, விவேசயதி ச தோஷரஸமூத்ரபுரீஷாணி; தத்ரஸ்தமேவ சாத்மஶக்த்யா ஶேஷாணாஂ பித்தஸ்தாநாநாஂ ஶரீரஸ்ய சாக்நிகர்மணாऽநுக்ரஹஂ கரோதி, தஸ்மிந் பித்தே பாசகோऽக்நிரிதி ஸஞ்ஜ்ஞா; யத்து யகத்ப்லீஹ்நோஃ பித்தஂ தஸ்மிந் ரஞ்ஜகோऽக்நிரிதி ஸஞ்ஜ்ஞா, ஸ ரஸஸ்ய ராககதுக்தஃ; யத் பித்தஂ ஹதயஸ்தஂ தஸ்மிந் ஸாதகோऽக்நிரிதி ஸஞ்ஜ்ஞா, ஸோऽபிப்ரார்திதமநோரதஸாதநகதுக்தஃ; யத்தஷ்ட்யாஂ பித்தஂ தஸ்மிந்நாலோசகோऽக்நிரிதி ஸஞ்ஜ்ஞா, ஸ ரூபக்ரஹணாऽதிகதஃ; யத்து த்வசி பித்தஂ தஸ்மிந் ப்ராஜகோऽக்நிரிதி ஸஞ்ஜ்ஞா, ஸோऽப்யங்கபரிஷேகாவகாஹாலேபநாதீநாஂ க்ரியாத்ரவ்யாணாஂ பக்தா சாயாநாஂ ச ப்ரகாஶகஃ ||௧௦||

View original

तच्चादृष्टहेतुकेन विशेषेण पक्वामाशयमध्यस्थं पित्तं चतुर्विधमन्नपानं पचति, विवेचयति च दोषरसमूत्रपुरीषाणि; तत्रस्थमेव चात्मशक्त्या शेषाणां पित्तस्थानानां शरीरस्य चाग्निकर्मणाऽनुग्रहं करोति, तस्मिन् पित्ते पाचकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा; यत्तु यकृत्प्लीह्नोः पित्तं तस्मिन् रञ्जकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, स रसस्य रागकृदुक्तः; यत् पित्तं हृदयस्थं तस्मिन् साधकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, सोऽभिप्रार्थितमनोरथसाधनकृदुक्तः; यद्दृष्ट्यां पित्तं तस्मिन्नालोचकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, स रूपग्रहणाऽधिकृतः; यत्तु त्वचि पित्तं तस्मिन् भ्राजकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, सोऽभ्यङ्गपरिषेकावगाहालेपनादीनां क्रियाद्रव्याणां पक्ता छायानां च प्रकाशकः ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (11) · Śloka 11

பவதி சாத்ர- பித்தஂ தீக்ஷ்ணஂ த்ரவஂ பூதி நீலஂ பீதஂ ததைவ ச | உஷ்ணஂ கடுரஸஂ சைவ விதக்தஂ சாம்லமேவ ச ||௧௧||

View original

भवति चात्र- पित्तं तीक्ष्णं द्रवं पूति नीलं पीतं तथैव च | उष्णं कटुरसं चैव विदग्धं चाम्लमेव च ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

அத ஊர்த்வஂ ஶ்லேஷ்மஸ்தாநாந்யநுவ்யாக்யாஸ்யாமஃ | தத்ர, ஆமாஶயஃ பித்தாஶயஸ்யோபரிஷ்டாத் தத்ப்ரத்யநீகத்வாதூர்த்வகதித்வாத்தேஜஸஃ, சந்த்ர இவ ஆதித்யஸ்ய , சதுர்விதஸ்யாஹாரஸ்யாதாரஃ; ஸ ச தத்ரௌதகைர்குணைராஹாரஃ ப்ரக்லிந்நோ பிந்நஸங்காதஃ ஸுகஜரோ பவதி ||௧௨||

View original

अत ऊर्ध्वं श्लेष्मस्थानान्यनुव्याख्यास्यामः | तत्र, आमाशयः पित्ताशयस्योपरिष्टात् तत्प्रत्यनीकत्वादूर्ध्वगतित्वात्तेजसः, चन्द्र इव आदित्यस्य , चतुर्विधस्याहारस्याधारः; स च तत्रौदकैर्गुणैराहारः प्रक्लिन्नो भिन्नसङ्घातः सुखजरो भवति ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

மாதுர்யாத் பிச்சிலத்வாச்ச ப்ரக்லேதித்வாத்ததைவ ச | ஆமாஶயே ஸம்பவதி ஶ்லேஷ்மா மதுரஶீதலஃ ||௧௩||

View original

माधुर्यात् पिच्छिलत्वाच्च प्रक्लेदित्वात्तथैव च | आमाशये सम्भवति श्लेष्मा मधुरशीतलः ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

ஸ தத்ரஸ்த ஏவ ஸ்வஶக்த்யா ஶேஷாணாஂ ஶ்லேஷ்மஸ்தாநாநாஂ ஶரீரஸ்ய சோதககர்மணாऽநுக்ரஹஂ கரோதி; உரஃஸ்தஸ்த்ரிகஸந்தாரணமாத்மவீர்யேணாந்நரஸஸஹிதேந ஹதயாவலம்பநஂ கரோதி; ஜிஹ்வாமூலகண்டஸ்தோ ஜிஹ்வேந்த்ரியஸ்ய ஸௌம்யத்வாத் ஸம்யக்ரஸஜ்ஞாநே வர்ததே; ஶிரஃஸ்தஃ ஸ்நேஹஸந்தர்பணாதிகதத்வாதிந்த்ரியாணாமாத்மவீர்யேணாநுக்ரஹஂ கரோத்; ஸந்திஸ்தஃ ஶ்லேஷ்மா ஸர்வஸந்திஸஂஶ்லேஷாத் ஸர்வஸந்த்யநுக்ரஹஂ கரோதி ||௧௪||

View original

स तत्रस्थ एव स्वशक्त्या शेषाणां श्लेष्मस्थानानां शरीरस्य चोदककर्मणाऽनुग्रहं करोति; उरःस्थस्त्रिकसन्धारणमात्मवीर्येणान्नरससहितेन हृदयावलम्बनं करोति; जिह्वामूलकण्ठस्थो जिह्वेन्द्रियस्य सौम्यत्वात् सम्यग्रसज्ञाने वर्तते; शिरःस्थः स्नेहसन्तर्पणाधिकृतत्वादिन्द्रियाणामात्मवीर्येणानुग्रहं करोत्; सन्धिस्थः श्लेष्मा सर्वसन्धिसंश्लेषात् सर्वसन्ध्यनुग्रहं करोति ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

பவதி சாத்ர- ஶ்லேஷ்மா ஶ்வேதோ குருஃ ஸ்நிக்தஃ பிச்சிலஃ ஶீத ஏவ ச | மதுரஸ்த்வவிதக்தஃ ஸ்யாத்விதக்தோ லவண ஸ்மதஃ ||௧௫||

View original

भवति चात्र- श्लेष्मा श्वेतो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः शीत एव च | मधुरस्त्वविदग्धः स्याद्विदग्धो लवण स्मृतः ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

ஶோணிதஸ்ய ஸ்தாநஂ யகத்ப்லீஹாநௌ, தச்ச ப்ராகபிஹிதஂ; தத்ரஸ்தமேவ ஶேஷாணாஂ ஶோணிதஸ்தாநாநாமநுக்ரஹஂ கரோதி ||௧௬||

View original

शोणितस्य स्थानं यकृत्प्लीहानौ, तच्च प्रागभिहितं; तत्रस्थमेव शेषाणां शोणितस्थानानामनुग्रहं करोति ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

பவதி சாத்ர- அநுஷ்ணஶீதஂ மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ ரக்தஂ ச வர்ணதஃ | ஶோணிதஂ குரு விஸ்ரஂ ஸ்யாத்விதாஹஶ்சாஸ்ய பித்தவத் ||௧௭||

View original

भवति चात्र- अनुष्णशीतं मधुरं स्निग्धं रक्तं च वर्णतः | शोणितं गुरु विस्रं स्याद्विदाहश्चास्य पित्तवत् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (18) · Śloka 18

ஏதாநி கலு தோஷஸ்தாநாநி; ஏஷு ஸஞ்சீயந்தே தோஷாஃ | ப்ராக் ஸஞ்சயஹேதுருக்தஃ | தத்ர ஸஞ்சிதாநாஂ கலு தோஷாணாஂ ஸ்தப்தபூர்ணகோஷ்டதா பீதாவபாஸதா மந்தோஷ்மதா சாங்காநாஂ கௌரவமாலஸ்யஂ சயகாரணவித்வேஷஶ்சேதி லிங்காநி பவந்தி | தத்ர ப்ரதமஃ க்ரியாகாலஃ ||௧௮||

View original

एतानि खलु दोषस्थानानि; एषु सञ्चीयन्ते दोषाः | प्राक् सञ्चयहेतुरुक्तः | तत्र सञ्चितानां खलु दोषाणां स्तब्धपूर्णकोष्ठता पीतावभासता मन्दोष्मता चाङ्गानां गौरवमालस्यं चयकारणविद्वेषश्चेति लिङ्गानि भवन्ति | तत्र प्रथमः क्रियाकालः ||१८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (19) · Śloka 19

அத ஊர்த்வஂ ப்ரகோபணாநி வக்ஷ்யாமஃ | தத்ர பலவத்விக்ரஹாதிவ்யாயாமவ்யவாயாத்யயநப்ரபதநப்ரதாவநப்ரபீடநாபிகாதலங்கநப்லவநதரணராத்ரிஜாகரணபாரஹரண- கஜதுரகரதபதாதிசர்யாகடுகஷாயதிக்தரூக்ஷலகுஶீதவீர்யஶுஷ்கஶாகவல்லூரவரகோத்தாலககோரதூஷஶ்யாமாகநீவார- முத்கமஸூராடகீஹரேணுகலாயநிஷ்பாவாநஶநவிஷமாஶநாத்யஶநவாதமூத்ரபுரீஷஶுக்ரச்சர்திக்ஷவதூத்காரபாஷ்பவேகவிகாதாதிபிர்விஶேஷைர்வாயுஃ ப்ரகோபமாபத்யதே ||௧௯||

View original

अत ऊर्ध्वं प्रकोपणानि वक्ष्यामः | तत्र बलवद्विग्रहातिव्यायामव्यवायाध्ययनप्रपतनप्रधावनप्रपीडनाभिघातलङ्घनप्लवनतरणरात्रिजागरणभारहरण- गजतुरगरथपदातिचर्याकटुकषायतिक्तरूक्षलघुशीतवीर्यशुष्कशाकवल्लूरवरकोद्दालककोरदूषश्यामाकनीवार- मुद्गमसूराढकीहरेणुकलायनिष्पावानशनविषमाशनाध्यशनवातमूत्रपुरीषशुक्रच्छर्दिक्षवथूद्गारबाष्पवेगविघातादिभिर्विशेषैर्वायुः प्रकोपमापद्यते ||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (20) · Śloka 20

ஸ ஶீதாப்ரப்ரவாதேஷு கர்மாந்தே ச விஶேஷதஃ | ப்ரத்யூஷஸ்யபராஹ்ணே து ஜீர்ணேऽந்நே ச ப்ரகுப்யதி ||௨௦||

View original

स शीताभ्रप्रवातेषु घर्मान्ते च विशेषतः | प्रत्यूषस्यपराह्णे तु जीर्णेऽन्ने च प्रकुप्यति ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (21) · Śloka 21

க்ரோதஶோகபயாயாஸோபவாஸவிதக்தமைதுநோபகமநகட்வம்லலவண- தீக்ஷ்ணோஷ்ணலகுவிதாஹிதிலதைலபிண்யாககுலத்தஸர்ஷபாதஸீஹரிதகஶாக- கோதாமத்ஸ்யாஜாவிகமாஂஸததிதக்ரகூர்சிகாமஸ்துஸௌவீரகஸுராவிகாராம்லபலகட்வரப்ரபதிபிஃ பித்தஂ ப்ரகோபமாபத்யதே ||௨௧||

View original

क्रोधशोकभयायासोपवासविदग्धमैथुनोपगमनकट्वम्ललवण- तीक्ष्णोष्णलघुविदाहितिलतैलपिण्याककुलत्थसर्षपातसीहरितकशाक- गोधामत्स्याजाविकमांसदधितक्रकूर्चिकामस्तुसौवीरकसुराविकाराम्लफलकट्वरप्रभृतिभिः पित्तं प्रकोपमापद्यते ||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (22) · Śloka 22

ததுஷ்ணைருஷ்ணகாலே ச கநாந்தே ச விஶேஷதஃ | மத்யாஹ்நே சார்தராத்ரே ச ஜீர்யத்யந்நே ச குப்யதி ||௨௨||

View original

तदुष्णैरुष्णकाले च घनान्ते च विशेषतः | मध्याह्ने चार्धरात्रे च जीर्यत्यन्ने च कुप्यति ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (23) · Śloka 23

திவாஸ்வப்நாவ்யாயாமாலஸ்யமதுராம்லலவணஶீதஸ்நிக்தகுருபிச்சிலாபிஷ்யந்திஹாயநகயவகநைஷதேத்கட- மாஷமஹாமாஷகோதூமதிலபிஷ்டவிகதிததிதுக்தகஶராபாயஸேக்ஷுவிகாராநூபௌதகமாஂஸவஸாபிஸமணால- கஸேருகஶங்காடகமதுரவல்லீபலஸமஶநாத்யஶநப்ரபதிபிஃ ஶ்லேஷ்மா ப்ரகோபமாபத்யதே ||௨௩||

View original

दिवास्वप्नाव्यायामालस्यमधुराम्ललवणशीतस्निग्धगुरुपिच्छिलाभिष्यन्दिहायनकयवकनैषधेत्कट- माषमहामाषगोधूमतिलपिष्टविकृतिदधिदुग्धकृशरापायसेक्षुविकारानूपौदकमांसवसाबिसमृणाल- कसेरुकशृङ्गाटकमधुरवल्लीफलसमशनाध्यशनप्रभृतिभिः श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (24) · Śloka 24

ஸ ஶீதைஃ ஶீதகாலே ச வஸந்தே ச விஶேஷதஃ | பூர்வாஹ்ணே ச ப்ரதோஷே ச புக்தமாத்ரே ப்ரகுப்யதி ||௨௪||

View original

स शीतैः शीतकाले च वसन्ते च विशेषतः | पूर्वाह्णे च प्रदोषे च भुक्तमात्रे प्रकुप्यति ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (25) · Śloka 25

பித்தப்ரகோபணைரேவ சாபீக்ஷ்ணஂ த்ரவஸ்நிக்தகுருபிராஹாரைர்திவாஸ்வப்நக்ரோதாநலாதபஶ்ரமாபிகாதாஜீர்ணவிருத்தாத்யஶநாதிபிர்விஶேஷைரஸக் ப்ரகோபமாபத்யதே ||௨௫||

View original

पित्तप्रकोपणैरेव चाभीक्ष्णं द्रवस्निग्धगुरुभिराहारैर्दिवास्वप्नक्रोधानलातपश्रमाभिघाताजीर्णविरुद्धाध्यशनादिभिर्विशेषैरसृक् प्रकोपमापद्यते ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (26) · Śloka 26

யஸ்மாத்ரக்தஂ விநா தோஷைர்ந கதாசித் ப்ரகுப்யதி | தஸ்மாத்தஸ்ய யதாதோஷஂ காலஂ வித்யத் ப்ரகோபணே ||௨௬||

View original

यस्माद्रक्तं विना दोषैर्न कदाचित् प्रकुप्यति | तस्मात्तस्य यथादोषं कालं विद्यत् प्रकोपणे ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 26 (27) · Śloka 27

தேஷாஂ ப்ரகோபாத் கோஷ்டதோதஸஞ்சரணாம்லீகாபிபாஸாபரிதாஹாந்நத்வேஷஹதயோத்க்லேதாஶ்ச ஜாயந்தே | தத்ர த்விதீயஃ க்ரியாகாலஃ ||௨௭||

View original

तेषां प्रकोपात् कोष्ठतोदसञ्चरणाम्लीकापिपासापरिदाहान्नद्वेषहृदयोत्क्लेदाश्च जायन्ते | तत्र द्वितीयः क्रियाकालः ||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 27 (28) · Śloka 28

அத ஊர்த்வஂ ப்ரஸரஂ வக்ஷ்யாமஃ- தேஷாமேபிராதங்கவிஶேஷைஃ ப்ரகுபிதாநாஂ கிண்வோதகபிஷ்டஸமவாய இவோத்ரிக்தாநாஂ ப்ரஸரோ பவதி | தேஷாஂ வாயுர்கதிமத்த்வாத் ப்ரஸரணஹேதுஃ ஸத்யப்யசைதந்யே | ஸ ஹி ரஜோபூயிஷ்டஃ; ரஜஶ்ச ப்ரவர்தகஂ ஸர்வபாவாநாம் | யதா- மஹாநுதகஸஞ்சயோऽதிவத்தஃ ஸேதுமவதார்யாபரேணோதகேந வ்யாமிஶ்ரஃ ஸர்வதஃ ப்ரதாவதி, ஏவஂ தோஷாஃ கதாசிதேகஶோ த்விஶஃ ஸமஸ்தாஃ ஶோணிதஸஹிதா வாऽநேகதா ப்ரஸரந்தி | தத்யதா- வாதஃ, பித்தஂ, ஶ்லேஷ்மா, ஶோணிதஂ, வாதபித்தே, வாதஶ்லேஷ்மாணௌ, பித்தஶ்லேஷ்மாணௌ, வாதஶோணிதே, பித்தஶோணிதே, ஶ்லேஷ்மஶோணிதே, வாதபித்தஶோணிதாநி, வாதஶ்லேஷ்மஶோணிதாநி, பித்தஶ்லேஷ்மஶோணிதாநி, வாதபித்தகபாஃ, வாதபித்தகபஶோணிதாநீதி; ஏவஂ பஞ்சதஶதா ப்ரஸரந்தி ||௨௮||

View original

अत ऊर्ध्वं प्रसरं वक्ष्यामः- तेषामेभिरातङ्कविशेषैः प्रकुपितानां किण्वोदकपिष्टसमवाय इवोद्रिक्तानां प्रसरो भवति | तेषां वायुर्गतिमत्त्वात् प्रसरणहेतुः सत्यप्यचैतन्ये | स हि रजोभूयिष्ठः; रजश्च प्रवर्तकं सर्वभावानाम् | यथा- महानुदकसञ्चयोऽतिवृद्धः सेतुमवदार्यापरेणोदकेन व्यामिश्रः सर्वतः प्रधावति, एवं दोषाः कदाचिदेकशो द्विशः समस्ताः शोणितसहिता वाऽनेकधा प्रसरन्ति | तद्यथा- वातः, पित्तं, श्लेष्मा, शोणितं, वातपित्ते, वातश्लेष्माणौ, पित्तश्लेष्माणौ, वातशोणिते, पित्तशोणिते, श्लेष्मशोणिते, वातपित्तशोणितानि, वातश्लेष्मशोणितानि, पित्तश्लेष्मशोणितानि, वातपित्तकफाः, वातपित्तकफशोणितानीति; एवं पञ्चदशधा प्रसरन्ति ||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 28 (29-30) · Śloka 30

கத்ஸ்நேऽர்தேऽவயவே வாऽபி யத்ராங்கே குபிதோ பஶம் | தோஷோ விகாரஂ நபஸி மேகவத்தத்ர வர்ஷதி ||௨௯|| நாத்யர்தஂ குபிதஶ்சாபி லீநோ மார்கேஷு திஷ்டதி | நிஷ்ப்ரத்யநீகஃ காலேந ஹேதுமாஸாத்ய குப்யதி ||௩௦||

View original

कृत्स्नेऽर्धेऽवयवे वाऽपि यत्राङ्गे कुपितो भृशम् | दोषो विकारं नभसि मेघवत्तत्र वर्षति ||२९|| नात्यर्थं कुपितश्चापि लीनो मार्गेषु तिष्ठति | निष्प्रत्यनीकः कालेन हेतुमासाद्य कुप्यति ||३०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 29 (31) · Śloka 31

தத்ர வாயோஃ பித்தஸ்தாநகதஸ்ய பித்தவத் ப்ரதீகாரஃ, பித்தஸ்ய ச கபஸ்தாநகதஸ்ய கபவத், கபஸ்ய ச வாதஸ்தாநகதஸ்ய வாதவத் ; ஏஷ க்ரியாவிபாகஃ ||௩௧||

View original

तत्र वायोः पित्तस्थानगतस्य पित्तवत् प्रतीकारः, पित्तस्य च कफस्थानगतस्य कफवत्, कफस्य च वातस्थानगतस्य वातवत् ; एष क्रियाविभागः ||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 30 (32) · Śloka 32

ஏவஂ ப்ரகுபிதாநாஂ ப்ரஸரதாஂ வாயோர்விமார்ககமநாடோபௌ, ஓஷசோஷபரிதாஹதூமாயநாநி பித்தஸ்ய, அரோசகாவிபாகாங்கஸாதாஶ்சர்திஶ்சேதி ஶ்லேஷ்மணோ லிங்காநி பவந்தி; தத்ர ததீயஃ க்ரியாகாலஃ ||௩௨||

View original

एवं प्रकुपितानां प्रसरतां वायोर्विमार्गगमनाटोपौ, ओषचोषपरिदाहधूमायनानि पित्तस्य, अरोचकाविपाकाङ्गसादाश्छर्दिश्चेति श्लेष्मणो लिङ्गानि भवन्ति; तत्र तृतीयः क्रियाकालः ||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 31 (33) · Śloka 33

அத ஊர்த்வஂ ஸ்தாநஸஂஶ்ரயஂ வக்ஷ்யாமஃ | ஏவஂ ப்ரகுபிதாதாஂஸ்தாஞ் ஶரீரப்ரதேஶாநாகம்ய தாஂஸ்தாந் வ்யாதீந் ஜநயந்தி | தே யதோதரஸந்நிவேஶஂ குர்வந்தி ததா குல்ம வித்ரத்யுதராக்நிஸங்காநாஹவிஸூசிகாதிஸாரப்ரபதீஞ்ஜநயந்தி; பஸ்திகதாஃ ப்ரமேஹாஶ்மரீமூத்ராகாதமூத்ரதோஷப்ரபதீந்; மேட்ரகதா நிருத்தப்ரகஶோபதஂஶஶூகதோஷப்ரபதீந்; குதகதா பகந்தரார்ஶஃப்ரபதீந்; வஷணகதா வத்தீஃ; ஊர்த்வஜத்ருகதாஸ்தூர்த்வஜாந்; த்வங்மஂஸஶோணிதஸ்தாஃ க்ஷுத்ரரோகாந் குஷ்டாநி விஸர்பாஂஶ்ச; மேதோகதா க்ரந்த்யபச்யர்புதகலகண்டாலஜீப்ரபதீந்; அஸ்திகதா வித்ரத்யநுஶயீப்ரபதீந்; பாதகதாஃ ஶ்லீபதவாதஶோணிதவாதகண்டகப்ரபதீந்; ஸர்வாங்ககதா ஜ்வரஸர்வாங்கரோகப்ரபதீந்; தேஷாமேவமபிஸந்நிவிஷ்டாநாஂ பூர்வரூபப்ராதுர்பாவஃ ; தஂ ப்ரதிரோகஂ வக்ஷ்யாமஃ | தத்ர பூர்வரூபகதேஷு சதுர்தஃ க்ரியாகாலஃ ||௩௩||

View original

अत ऊर्ध्वं स्थानसंश्रयं वक्ष्यामः | एवं प्रकुपितातांस्ताञ् शरीरप्रदेशानागम्य तांस्तान् व्याधीन् जनयन्ति | ते यदोदरसन्निवेशं कुर्वन्ति तदा गुल्म विद्रध्युदराग्निसङ्गानाहविसूचिकातिसारप्रभृतीञ्जनयन्ति; बस्तिगताः प्रमेहाश्मरीमूत्राघातमूत्रदोषप्रभृतीन्; मेढ्रगता निरुद्धप्रकशोपदंशशूकदोषप्रभृतीन्; गुदगता भगन्दरार्शःप्रभृतीन्; वृषणगता वृद्धीः; ऊर्ध्वजत्रुगतास्तूर्ध्वजान्; त्वङ्मंसशोणितस्थाः क्षुद्ररोगान् कुष्ठानि विसर्पांश्च; मेदोगता ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डालजीप्रभृतीन्; अस्थिगता विद्रध्यनुशयीप्रभृतीन्; पादगताः श्लीपदवातशोणितवातकण्टकप्रभृतीन्; सर्वाङ्गगता ज्वरसर्वाङ्गरोगप्रभृतीन्; तेषामेवमभिसन्निविष्टानां पूर्वरूपप्रादुर्भावः ; तं प्रतिरोगं वक्ष्यामः | तत्र पूर्वरूपगतेषु चतुर्थः क्रियाकालः ||३३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 32 (34) · Śloka 34

அத ஊர்த்வஂ வ்யாதேர்தர்ஶநஂ வக்ஷ்யாமஃ- ஶோபார்புதக்ரந்திவித்ரதிவிஸர்பப்ரபதீநாஂ ப்ரவ்யக்தலக்ஷணதா ஜ்வராதீஸாரப்ரபதீநாஂ ச | தத்ர பஞ்சமஃ க்ரியாகாலஃ ||௩௪||

View original

अत ऊर्ध्वं व्याधेर्दर्शनं वक्ष्यामः- शोफार्बुदग्रन्थिविद्रधिविसर्पप्रभृतीनां प्रव्यक्तलक्षणता ज्वरातीसारप्रभृतीनां च | तत्र पञ्चमः क्रियाकालः ||३४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 33 (35) · Śloka 35

அத ஊர்த்வமேதேஷாமவதீர்ணாநாஂ வ்ரணபாவமாபந்நாநாஂ ஷஷ்டஃ க்ரியாகாலஃ, ஜ்வராதிஸாரப்ரபதீநாஂ ச தீர்ககாலாநுபந்தஃ | தத்ராப்ரதிக்ரியமாணேऽஸாத்யதாமுபயாந்தி ||௩௫||

View original

अत ऊर्ध्वमेतेषामवदीर्णानां व्रणभावमापन्नानां षष्ठः क्रियाकालः, ज्वरातिसारप्रभृतीनां च दीर्घकालानुबन्धः | तत्राप्रतिक्रियमाणेऽसाध्यतामुपयान्ति ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 34 (36) · Śloka 36

பவந்தி சாத்ர- ஸஞ்சயஂ ச ப்ரகோபஂ ச ப்ரஸரஂ ஸ்தாநஸஂஶ்ரயம் | வ்யக்திஂ பேதஂ ச யோ வேத்தி தோஷாணாஂ ஸ பவேத்பிஷக் ||௩௬||

View original

भवन्ति चात्र- सञ्चयं च प्रकोपं च प्रसरं स्थानसंश्रयम् | व्यक्तिं भेदं च यो वेत्ति दोषाणां स भवेद्भिषक् ||३६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 35 (37) · Śloka 37

ஸஞ்சயேऽபஹதா தோஷா லபந்தே நோத்தரா கதீஃ | தே தூத்தராஸு கதிஷு பவந்தி பலவத்தராஃ ||௩௭||

View original

सञ्चयेऽपहृता दोषा लभन्ते नोत्तरा गतीः | ते तूत्तरासु गतिषु भवन्ति बलवत्तराः ||३७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 36 (38) · Śloka 38

ஸர்வைர்பாவைஸ்த்ரிபிர்வாऽபி த்வாப்யாமேகேந வா புநஃ | ஸஂஸர்கே குபிதஃ க்ருத்தஂ தோஷஂ தோஷோऽநுதாவதி ||௩௮||

View original

सर्वैर्भावैस्त्रिभिर्वाऽपि द्वाभ्यामेकेन वा पुनः | संसर्गे कुपितः क्रुद्धं दोषं दोषोऽनुधावति ||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 37 (39) · Śloka 39

ஸஂஸர்கே யோ கரீயாந் ஸ்யாதுபக்ரம்யஃ ஸ வை பவேத் | ஶேஷதோஷாவிரோதேந ஸந்நிபாதே ததைவ ச ||௩௯||

View original

संसर्गे यो गरीयान् स्यादुपक्रम्यः स वै भवेत् | शेषदोषाविरोधेन सन्निपाते तथैव च ||३९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 38 (40) · Śloka 40

வணோதி யஸ்மாத்ரூடேऽபி வ்ரணவஸ்து ந நஶ்யதி | ஆதேஹதாரணாத்தஸ்மாத்வ்ரண இத்யுச்யதே புதைஃ ||௪௦||

View original

वृणोति यस्माद्रूढेऽपि व्रणवस्तु न नश्यति | आदेहधारणात्तस्माद्व्रण इत्युच्यते बुधैः ||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 21

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே வ்ரணப்ரஶ்நாத்யாயோ நாமைகவிஂஶோத்யாயஃ ||௨௧||

View original

इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणप्रश्नाध्यायो नामैकविंशोध्यायः ||२१||

🔊 Audio coming soon

21. vraṇapraśnādhyāyaḥ — Sushruta Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi