Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో వ్రణప్రశ్నమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो व्रणप्रश्नमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
21. vraṇapraśnādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
వాతపిత్తశ్లేష్మాణ ఏవ దేహసంభవహేతవః | తైరేవావ్యాపన్నైరధోమధ్యోర్ధ్వసన్నివిష్టైః శరీరమిదం ధార్యతేఽగారమివ స్థూణాభిస్తిసృభిః అతశ్చ త్రిస్థూణమాహురేకే | త ఏవ చ వ్యాపన్నాః ప్రలయహేతవః | తదేభిరేవ శోణితచతుర్థైః సంభవస్థితిప్రలయేష్వప్యవిరహితం శరీరం భవతి ||3||
View original
वातपित्तश्लेष्माण एव देहसम्भवहेतवः | तैरेवाव्यापन्नैरधोमध्योर्ध्वसन्निविष्टैः शरीरमिदं धार्यतेऽगारमिव स्थूणाभिस्तिसृभिः अतश्च त्रिस्थूणमाहुरेके | त एव च व्यापन्नाः प्रलयहेतवः | तदेभिरेव शोणितचतुर्थैः सम्भवस्थितिप्रलयेष्वप्यविरहितं शरीरं भवति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
భవతి చాత్ర- నర్తే దేహః కఫాదస్తి న పిత్తాన్న చ మారుతాత్ | శోణితాదపి వా నిత్యం దేహ ఏతైస్తు ధార్యతే ||4||
View original
भवति चात्र- नर्ते देहः कफादस्ति न पित्तान्न च मारुतात् | शोणितादपि वा नित्यं देह एतैस्तु धार्यते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్ర ‘వా’ గతిగంధనయోః, ఇతి ధాతుః, ‘తప’ సంతాపే, ‘శ్లిష’ ఆలింగనే, ఏతేషాం కృద్విహితైః ప్రత్యయైర్వాతః పిత్తం శ్లేష్మేతి చ రూపాణి భవంతి ||5||
View original
तत्र ‘वा’ गतिगन्धनयोः, इति धातुः, ‘तप’ सन्तापे, ‘श्लिष’ आलिङ्गने, एतेषां कृद्विहितैः प्रत्ययैर्वातः पित्तं श्लेष्मेति च रूपाणि भवन्ति ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
దోషస్థానాన్యత ఊర్ధ్వం వక్ష్యామః- తత్ర సమాసేన వాతః శ్రోణిగుదసంశ్రయః; తదుపర్యధో నాభేః పక్వాశయః, పక్వామాశయమధ్యం పిత్తస్య; ఆమాశయః శ్లేష్మణః ||6||
View original
दोषस्थानान्यत ऊर्ध्वं वक्ष्यामः- तत्र समासेन वातः श्रोणिगुदसंश्रयः; तदुपर्यधो नाभेः पक्वाशयः, पक्वामाशयमध्यं पित्तस्य; आमाशयः श्लेष्मणः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
అతః పరం పంచధా విభజ్యంతే | తత్ర వాతస్య వాతవ్యాధౌ వక్ష్యామః; పిత్తస్య యకృత్ప్లీహానౌ హృదయం దృష్టిస్త్వక్ పూర్వోక్తం చ; శ్లేష్మణ ఉరః శిరః కంఠో జిహ్వామూలం సంధయ ఇతి పూర్వోక్తం చ; ఏతాని ఖలు దోషాణాం స్థానాన్యవ్యాపన్నానాం ||7||
View original
अतः परं पञ्चधा विभज्यन्ते | तत्र वातस्य वातव्याधौ वक्ष्यामः; पित्तस्य यकृत्प्लीहानौ हृदयं दृष्टिस्त्वक् पूर्वोक्तं च; श्लेष्मण उरः शिरः कण्ठो जिह्वामूलं सन्धय इति पूर्वोक्तं च; एतानि खलु दोषाणां स्थानान्यव्यापन्नानाम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
భవతి చాత్ర- విసర్గోదానవిక్షేపైః సోమసూర్యానిలా యథా | ధారయంతి జగద్దేహం కఫపిత్తానిలాస్తథా ||8||
View original
भवति चात्र- विसर्गोदानविक्षेपैः सोमसूर्यानिला यथा | धारयन्ति जगद्देहं कफपित्तानिलास्तथा ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తత్ర జిజ్ఞాస్యం కిం పిత్తవ్యతిరేకాదన్యోఽగ్నిః? ఆహోస్విత్ పిత్తమేవాగ్నిరితి? | అత్రోచ్యతే- న ఖలు పిత్తవ్యతిరేకాదన్యోఽగ్నిరుపలభ్యతే, ఆగ్నేయత్వాత్ పిత్తే దహనపచనాదిష్వభిప్రవర్తమానేఽగ్నివదుపచారః క్రియతేఽంతరగ్నిరితి; క్షీణే హ్యగ్నిగుణే తత్సమానద్రవ్యోపయోగాత్ , అతివృద్ధే శీతక్రియోపయోగాత్ , ఆగమాచ్చ పశ్యామో న ఖలు పిత్తవ్యతిరేకాదన్యోఽగ్నిరితి ||9||
View original
तत्र जिज्ञास्यं किं पित्तव्यतिरेकादन्योऽग्निः? आहोस्वित् पित्तमेवाग्निरिति? | अत्रोच्यते- न खलु पित्तव्यतिरेकादन्योऽग्निरुपलभ्यते, आग्नेयत्वात् पित्ते दहनपचनादिष्वभिप्रवर्तमानेऽग्निवदुपचारः क्रियतेऽन्तरग्निरिति; क्षीणे ह्यग्निगुणे तत्समानद्रव्योपयोगात् , अतिवृद्धे शीतक्रियोपयोगात् , आगमाच्च पश्यामो न खलु पित्तव्यतिरेकादन्योऽग्निरिति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
తచ్చాదృష్టహేతుకేన విశేషేణ పక్వామాశయమధ్యస్థం పిత్తం చతుర్విధమన్నపానం పచతి, వివేచయతి చ దోషరసమూత్రపురీషాణి; తత్రస్థమేవ చాత్మశక్త్యా శేషాణాం పిత్తస్థానానాం శరీరస్య చాగ్నికర్మణాఽనుగ్రహం కరోతి, తస్మిన్ పిత్తే పాచకోఽగ్నిరితి సంజ్ఞా; యత్తు యకృత్ప్లీహ్నోః పిత్తం తస్మిన్ రంజకోఽగ్నిరితి సంజ్ఞా, స రసస్య రాగకృదుక్తః; యత్ పిత్తం హృదయస్థం తస్మిన్ సాధకోఽగ్నిరితి సంజ్ఞా, సోఽభిప్రార్థితమనోరథసాధనకృదుక్తః; యద్దృష్ట్యాం పిత్తం తస్మిన్నాలోచకోఽగ్నిరితి సంజ్ఞా, స రూపగ్రహణాఽధికృతః; యత్తు త్వచి పిత్తం తస్మిన్ భ్రాజకోఽగ్నిరితి సంజ్ఞా, సోఽభ్యంగపరిషేకావగాహాలేపనాదీనాం క్రియాద్రవ్యాణాం పక్తా ఛాయానాం చ ప్రకాశకః ||10||
View original
तच्चादृष्टहेतुकेन विशेषेण पक्वामाशयमध्यस्थं पित्तं चतुर्विधमन्नपानं पचति, विवेचयति च दोषरसमूत्रपुरीषाणि; तत्रस्थमेव चात्मशक्त्या शेषाणां पित्तस्थानानां शरीरस्य चाग्निकर्मणाऽनुग्रहं करोति, तस्मिन् पित्ते पाचकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा; यत्तु यकृत्प्लीह्नोः पित्तं तस्मिन् रञ्जकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, स रसस्य रागकृदुक्तः; यत् पित्तं हृदयस्थं तस्मिन् साधकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, सोऽभिप्रार्थितमनोरथसाधनकृदुक्तः; यद्दृष्ट्यां पित्तं तस्मिन्नालोचकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, स रूपग्रहणाऽधिकृतः; यत्तु त्वचि पित्तं तस्मिन् भ्राजकोऽग्निरिति सञ्ज्ञा, सोऽभ्यङ्गपरिषेकावगाहालेपनादीनां क्रियाद्रव्याणां पक्ता छायानां च प्रकाशकः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
భవతి చాత్ర- పిత్తం తీక్ష్ణం ద్రవం పూతి నీలం పీతం తథైవ చ | ఉష్ణం కటురసం చైవ విదగ్ధం చామ్లమేవ చ ||11||
View original
भवति चात्र- पित्तं तीक्ष्णं द्रवं पूति नीलं पीतं तथैव च | उष्णं कटुरसं चैव विदग्धं चाम्लमेव च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
అత ఊర్ధ్వం శ్లేష్మస్థానాన్యనువ్యాఖ్యాస్యామః | తత్ర, ఆమాశయః పిత్తాశయస్యోపరిష్టాత్ తత్ప్రత్యనీకత్వాదూర్ధ్వగతిత్వాత్తేజసః, చంద్ర ఇవ ఆదిత్యస్య , చతుర్విధస్యాహారస్యాధారః; స చ తత్రౌదకైర్గుణైరాహారః ప్రక్లిన్నో భిన్నసంఘాతః సుఖజరో భవతి ||12||
View original
अत ऊर्ध्वं श्लेष्मस्थानान्यनुव्याख्यास्यामः | तत्र, आमाशयः पित्ताशयस्योपरिष्टात् तत्प्रत्यनीकत्वादूर्ध्वगतित्वात्तेजसः, चन्द्र इव आदित्यस्य , चतुर्विधस्याहारस्याधारः; स च तत्रौदकैर्गुणैराहारः प्रक्लिन्नो भिन्नसङ्घातः सुखजरो भवति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
మాధుర్యాత్ పిచ్ఛిలత్వాచ్చ ప్రక్లేదిత్వాత్తథైవ చ | ఆమాశయే సంభవతి శ్లేష్మా మధురశీతలః ||13||
View original
माधुर्यात् पिच्छिलत्वाच्च प्रक्लेदित्वात्तथैव च | आमाशये सम्भवति श्लेष्मा मधुरशीतलः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
స తత్రస్థ ఏవ స్వశక్త్యా శేషాణాం శ్లేష్మస్థానానాం శరీరస్య చోదకకర్మణాఽనుగ్రహం కరోతి; ఉరఃస్థస్త్రికసంధారణమాత్మవీర్యేణాన్నరససహితేన హృదయావలంబనం కరోతి; జిహ్వామూలకంఠస్థో జిహ్వేంద్రియస్య సౌమ్యత్వాత్ సమ్యగ్రసజ్ఞానే వర్తతే; శిరఃస్థః స్నేహసంతర్పణాధికృతత్వాదింద్రియాణామాత్మవీర్యేణానుగ్రహం కరోత్; సంధిస్థః శ్లేష్మా సర్వసంధిసంశ్లేషాత్ సర్వసంధ్యనుగ్రహం కరోతి ||14||
View original
स तत्रस्थ एव स्वशक्त्या शेषाणां श्लेष्मस्थानानां शरीरस्य चोदककर्मणाऽनुग्रहं करोति; उरःस्थस्त्रिकसन्धारणमात्मवीर्येणान्नरससहितेन हृदयावलम्बनं करोति; जिह्वामूलकण्ठस्थो जिह्वेन्द्रियस्य सौम्यत्वात् सम्यग्रसज्ञाने वर्तते; शिरःस्थः स्नेहसन्तर्पणाधिकृतत्वादिन्द्रियाणामात्मवीर्येणानुग्रहं करोत्; सन्धिस्थः श्लेष्मा सर्वसन्धिसंश्लेषात् सर्वसन्ध्यनुग्रहं करोति ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
భవతి చాత్ర- శ్లేష్మా శ్వేతో గురుః స్నిగ్ధః పిచ్ఛిలః శీత ఏవ చ | మధురస్త్వవిదగ్ధః స్యాద్విదగ్ధో లవణ స్మృతః ||15||
View original
भवति चात्र- श्लेष्मा श्वेतो गुरुः स्निग्धः पिच्छिलः शीत एव च | मधुरस्त्वविदग्धः स्याद्विदग्धो लवण स्मृतः ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
శోణితస్య స్థానం యకృత్ప్లీహానౌ, తచ్చ ప్రాగభిహితం; తత్రస్థమేవ శేషాణాం శోణితస్థానానామనుగ్రహం కరోతి ||16||
View original
शोणितस्य स्थानं यकृत्प्लीहानौ, तच्च प्रागभिहितं; तत्रस्थमेव शेषाणां शोणितस्थानानामनुग्रहं करोति ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
భవతి చాత్ర- అనుష్ణశీతం మధురం స్నిగ్ధం రక్తం చ వర్ణతః | శోణితం గురు విస్రం స్యాద్విదాహశ్చాస్య పిత్తవత్ ||17||
View original
भवति चात्र- अनुष्णशीतं मधुरं स्निग्धं रक्तं च वर्णतः | शोणितं गुरु विस्रं स्याद्विदाहश्चास्य पित्तवत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ఏతాని ఖలు దోషస్థానాని; ఏషు సంచీయంతే దోషాః | ప్రాక్ సంచయహేతురుక్తః | తత్ర సంచితానాం ఖలు దోషాణాం స్తబ్ధపూర్ణకోష్ఠతా పీతావభాసతా మందోష్మతా చాంగానాం గౌరవమాలస్యం చయకారణవిద్వేషశ్చేతి లింగాని భవంతి | తత్ర ప్రథమః క్రియాకాలః ||18||
View original
एतानि खलु दोषस्थानानि; एषु सञ्चीयन्ते दोषाः | प्राक् सञ्चयहेतुरुक्तः | तत्र सञ्चितानां खलु दोषाणां स्तब्धपूर्णकोष्ठता पीतावभासता मन्दोष्मता चाङ्गानां गौरवमालस्यं चयकारणविद्वेषश्चेति लिङ्गानि भवन्ति | तत्र प्रथमः क्रियाकालः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
అత ఊర్ధ్వం ప్రకోపణాని వక్ష్యామః | తత్ర బలవద్విగ్రహాతివ్యాయామవ్యవాయాధ్యయనప్రపతనప్రధావనప్రపీడనాభిఘాతలంఘనప్లవనతరణరాత్రిజాగరణభారహరణ- గజతురగరథపదాతిచర్యాకటుకషాయతిక్తరూక్షలఘుశీతవీర్యశుష్కశాకవల్లూరవరకోద్దాలకకోరదూషశ్యామాకనీవార- ముద్గమసూరాఢకీహరేణుకలాయనిష్పావానశనవిషమాశనాధ్యశనవాతమూత్రపురీషశుక్రచ్ఛర్దిక్షవథూద్గారబాష్పవేగవిఘాతాదిభిర్విశేషైర్వాయుః ప్రకోపమాపద్యతే ||19||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रकोपणानि वक्ष्यामः | तत्र बलवद्विग्रहातिव्यायामव्यवायाध्ययनप्रपतनप्रधावनप्रपीडनाभिघातलङ्घनप्लवनतरणरात्रिजागरणभारहरण- गजतुरगरथपदातिचर्याकटुकषायतिक्तरूक्षलघुशीतवीर्यशुष्कशाकवल्लूरवरकोद्दालककोरदूषश्यामाकनीवार- मुद्गमसूराढकीहरेणुकलायनिष्पावानशनविषमाशनाध्यशनवातमूत्रपुरीषशुक्रच्छर्दिक्षवथूद्गारबाष्पवेगविघातादिभिर्विशेषैर्वायुः प्रकोपमापद्यते ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
స శీతాభ్రప్రవాతేషు ఘర్మాంతే చ విశేషతః | ప్రత్యూషస్యపరాహ్ణే తు జీర్ణేఽన్నే చ ప్రకుప్యతి ||20||
View original
स शीताभ्रप्रवातेषु घर्मान्ते च विशेषतः | प्रत्यूषस्यपराह्णे तु जीर्णेऽन्ने च प्रकुप्यति ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
క్రోధశోకభయాయాసోపవాసవిదగ్ధమైథునోపగమనకట్వమ్లలవణ- తీక్ష్ణోష్ణలఘువిదాహితిలతైలపిణ్యాకకులత్థసర్షపాతసీహరితకశాక- గోధామత్స్యాజావికమాంసదధితక్రకూర్చికామస్తుసౌవీరకసురావికారామ్లఫలకట్వరప్రభృతిభిః పిత్తం ప్రకోపమాపద్యతే ||21||
View original
क्रोधशोकभयायासोपवासविदग्धमैथुनोपगमनकट्वम्ललवण- तीक्ष्णोष्णलघुविदाहितिलतैलपिण्याककुलत्थसर्षपातसीहरितकशाक- गोधामत्स्याजाविकमांसदधितक्रकूर्चिकामस्तुसौवीरकसुराविकाराम्लफलकट्वरप्रभृतिभिः पित्तं प्रकोपमापद्यते ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 22
తదుష్ణైరుష్ణకాలే చ ఘనాంతే చ విశేషతః | మధ్యాహ్నే చార్ధరాత్రే చ జీర్యత్యన్నే చ కుప్యతి ||22||
View original
तदुष्णैरुष्णकाले च घनान्ते च विशेषतः | मध्याह्ने चार्धरात्रे च जीर्यत्यन्ने च कुप्यति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
దివాస్వప్నావ్యాయామాలస్యమధురామ్లలవణశీతస్నిగ్ధగురుపిచ్ఛిలాభిష్యందిహాయనకయవకనైషధేత్కట- మాషమహామాషగోధూమతిలపిష్టవికృతిదధిదుగ్ధకృశరాపాయసేక్షువికారానూపౌదకమాంసవసాబిసమృణాల- కసేరుకశృంగాటకమధురవల్లీఫలసమశనాధ్యశనప్రభృతిభిః శ్లేష్మా ప్రకోపమాపద్యతే ||23||
View original
दिवास्वप्नाव्यायामालस्यमधुराम्ललवणशीतस्निग्धगुरुपिच्छिलाभिष्यन्दिहायनकयवकनैषधेत्कट- माषमहामाषगोधूमतिलपिष्टविकृतिदधिदुग्धकृशरापायसेक्षुविकारानूपौदकमांसवसाबिसमृणाल- कसेरुकशृङ्गाटकमधुरवल्लीफलसमशनाध्यशनप्रभृतिभिः श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24) · Śloka 24
స శీతైః శీతకాలే చ వసంతే చ విశేషతః | పూర్వాహ్ణే చ ప్రదోషే చ భుక్తమాత్రే ప్రకుప్యతి ||24||
View original
स शीतैः शीतकाले च वसन्ते च विशेषतः | पूर्वाह्णे च प्रदोषे च भुक्तमात्रे प्रकुप्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (25) · Śloka 25
పిత్తప్రకోపణైరేవ చాభీక్ష్ణం ద్రవస్నిగ్ధగురుభిరాహారైర్దివాస్వప్నక్రోధానలాతపశ్రమాభిఘాతాజీర్ణవిరుద్ధాధ్యశనాదిభిర్విశేషైరసృక్ ప్రకోపమాపద్యతే ||25||
View original
पित्तप्रकोपणैरेव चाभीक्ष्णं द्रवस्निग्धगुरुभिराहारैर्दिवास्वप्नक्रोधानलातपश्रमाभिघाताजीर्णविरुद्धाध्यशनादिभिर्विशेषैरसृक् प्रकोपमापद्यते ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (26) · Śloka 26
యస్మాద్రక్తం వినా దోషైర్న కదాచిత్ ప్రకుప్యతి | తస్మాత్తస్య యథాదోషం కాలం విద్యత్ ప్రకోపణే ||26||
View original
यस्माद्रक्तं विना दोषैर्न कदाचित् प्रकुप्यति | तस्मात्तस्य यथादोषं कालं विद्यत् प्रकोपणे ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (27) · Śloka 27
తేషాం ప్రకోపాత్ కోష్ఠతోదసంచరణామ్లీకాపిపాసాపరిదాహాన్నద్వేషహృదయోత్క్లేదాశ్చ జాయంతే | తత్ర ద్వితీయః క్రియాకాలః ||27||
View original
तेषां प्रकोपात् कोष्ठतोदसञ्चरणाम्लीकापिपासापरिदाहान्नद्वेषहृदयोत्क्लेदाश्च जायन्ते | तत्र द्वितीयः क्रियाकालः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (28) · Śloka 28
అత ఊర్ధ్వం ప్రసరం వక్ష్యామః- తేషామేభిరాతంకవిశేషైః ప్రకుపితానాం కిణ్వోదకపిష్టసమవాయ ఇవోద్రిక్తానాం ప్రసరో భవతి | తేషాం వాయుర్గతిమత్త్వాత్ ప్రసరణహేతుః సత్యప్యచైతన్యే | స హి రజోభూయిష్ఠః; రజశ్చ ప్రవర్తకం సర్వభావానాం | యథా- మహానుదకసంచయోఽతివృద్ధః సేతుమవదార్యాపరేణోదకేన వ్యామిశ్రః సర్వతః ప్రధావతి, ఏవం దోషాః కదాచిదేకశో ద్విశః సమస్తాః శోణితసహితా వాఽనేకధా ప్రసరంతి | తద్యథా- వాతః, పిత్తం, శ్లేష్మా, శోణితం, వాతపిత్తే, వాతశ్లేష్మాణౌ, పిత్తశ్లేష్మాణౌ, వాతశోణితే, పిత్తశోణితే, శ్లేష్మశోణితే, వాతపిత్తశోణితాని, వాతశ్లేష్మశోణితాని, పిత్తశ్లేష్మశోణితాని, వాతపిత్తకఫాః, వాతపిత్తకఫశోణితానీతి; ఏవం పంచదశధా ప్రసరంతి ||28||
View original
अत ऊर्ध्वं प्रसरं वक्ष्यामः- तेषामेभिरातङ्कविशेषैः प्रकुपितानां किण्वोदकपिष्टसमवाय इवोद्रिक्तानां प्रसरो भवति | तेषां वायुर्गतिमत्त्वात् प्रसरणहेतुः सत्यप्यचैतन्ये | स हि रजोभूयिष्ठः; रजश्च प्रवर्तकं सर्वभावानाम् | यथा- महानुदकसञ्चयोऽतिवृद्धः सेतुमवदार्यापरेणोदकेन व्यामिश्रः सर्वतः प्रधावति, एवं दोषाः कदाचिदेकशो द्विशः समस्ताः शोणितसहिता वाऽनेकधा प्रसरन्ति | तद्यथा- वातः, पित्तं, श्लेष्मा, शोणितं, वातपित्ते, वातश्लेष्माणौ, पित्तश्लेष्माणौ, वातशोणिते, पित्तशोणिते, श्लेष्मशोणिते, वातपित्तशोणितानि, वातश्लेष्मशोणितानि, पित्तश्लेष्मशोणितानि, वातपित्तकफाः, वातपित्तकफशोणितानीति; एवं पञ्चदशधा प्रसरन्ति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (29-30) · Śloka 30
కృత్స్నేఽర్ధేఽవయవే వాఽపి యత్రాంగే కుపితో భృశం | దోషో వికారం నభసి మేఘవత్తత్ర వర్షతి ||29|| నాత్యర్థం కుపితశ్చాపి లీనో మార్గేషు తిష్ఠతి | నిష్ప్రత్యనీకః కాలేన హేతుమాసాద్య కుప్యతి ||30||
View original
कृत्स्नेऽर्धेऽवयवे वाऽपि यत्राङ्गे कुपितो भृशम् | दोषो विकारं नभसि मेघवत्तत्र वर्षति ||२९|| नात्यर्थं कुपितश्चापि लीनो मार्गेषु तिष्ठति | निष्प्रत्यनीकः कालेन हेतुमासाद्य कुप्यति ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (31) · Śloka 31
తత్ర వాయోః పిత్తస్థానగతస్య పిత్తవత్ ప్రతీకారః, పిత్తస్య చ కఫస్థానగతస్య కఫవత్, కఫస్య చ వాతస్థానగతస్య వాతవత్ ; ఏష క్రియావిభాగః ||31||
View original
तत्र वायोः पित्तस्थानगतस्य पित्तवत् प्रतीकारः, पित्तस्य च कफस्थानगतस्य कफवत्, कफस्य च वातस्थानगतस्य वातवत् ; एष क्रियाविभागः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (32) · Śloka 32
ఏవం ప్రకుపితానాం ప్రసరతాం వాయోర్విమార్గగమనాటోపౌ, ఓషచోషపరిదాహధూమాయనాని పిత్తస్య, అరోచకావిపాకాంగసాదాశ్ఛర్దిశ్చేతి శ్లేష్మణో లింగాని భవంతి; తత్ర తృతీయః క్రియాకాలః ||32||
View original
एवं प्रकुपितानां प्रसरतां वायोर्विमार्गगमनाटोपौ, ओषचोषपरिदाहधूमायनानि पित्तस्य, अरोचकाविपाकाङ्गसादाश्छर्दिश्चेति श्लेष्मणो लिङ्गानि भवन्ति; तत्र तृतीयः क्रियाकालः ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (33) · Śloka 33
అత ఊర్ధ్వం స్థానసంశ్రయం వక్ష్యామః | ఏవం ప్రకుపితాతాంస్తాఞ్ శరీరప్రదేశానాగమ్య తాంస్తాన్ వ్యాధీన్ జనయంతి | తే యదోదరసన్నివేశం కుర్వంతి తదా గుల్మ విద్రధ్యుదరాగ్నిసంగానాహవిసూచికాతిసారప్రభృతీంజనయంతి; బస్తిగతాః ప్రమేహాశ్మరీమూత్రాఘాతమూత్రదోషప్రభృతీన్; మేఢ్రగతా నిరుద్ధప్రకశోపదంశశూకదోషప్రభృతీన్; గుదగతా భగందరార్శఃప్రభృతీన్; వృషణగతా వృద్ధీః; ఊర్ధ్వజత్రుగతాస్తూర్ధ్వజాన్; త్వఙ్మంసశోణితస్థాః క్షుద్రరోగాన్ కుష్ఠాని విసర్పాంశ్చ; మేదోగతా గ్రంథ్యపచ్యర్బుదగలగండాలజీప్రభృతీన్; అస్థిగతా విద్రధ్యనుశయీప్రభృతీన్; పాదగతాః శ్లీపదవాతశోణితవాతకంటకప్రభృతీన్; సర్వాంగగతా జ్వరసర్వాంగరోగప్రభృతీన్; తేషామేవమభిసన్నివిష్టానాం పూర్వరూపప్రాదుర్భావః ; తం ప్రతిరోగం వక్ష్యామః | తత్ర పూర్వరూపగతేషు చతుర్థః క్రియాకాలః ||33||
View original
अत ऊर्ध्वं स्थानसंश्रयं वक्ष्यामः | एवं प्रकुपितातांस्ताञ् शरीरप्रदेशानागम्य तांस्तान् व्याधीन् जनयन्ति | ते यदोदरसन्निवेशं कुर्वन्ति तदा गुल्म विद्रध्युदराग्निसङ्गानाहविसूचिकातिसारप्रभृतीञ्जनयन्ति; बस्तिगताः प्रमेहाश्मरीमूत्राघातमूत्रदोषप्रभृतीन्; मेढ्रगता निरुद्धप्रकशोपदंशशूकदोषप्रभृतीन्; गुदगता भगन्दरार्शःप्रभृतीन्; वृषणगता वृद्धीः; ऊर्ध्वजत्रुगतास्तूर्ध्वजान्; त्वङ्मंसशोणितस्थाः क्षुद्ररोगान् कुष्ठानि विसर्पांश्च; मेदोगता ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डालजीप्रभृतीन्; अस्थिगता विद्रध्यनुशयीप्रभृतीन्; पादगताः श्लीपदवातशोणितवातकण्टकप्रभृतीन्; सर्वाङ्गगता ज्वरसर्वाङ्गरोगप्रभृतीन्; तेषामेवमभिसन्निविष्टानां पूर्वरूपप्रादुर्भावः ; तं प्रतिरोगं वक्ष्यामः | तत्र पूर्वरूपगतेषु चतुर्थः क्रियाकालः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (34) · Śloka 34
అత ఊర్ధ్వం వ్యాధేర్దర్శనం వక్ష్యామః- శోఫార్బుదగ్రంథివిద్రధివిసర్పప్రభృతీనాం ప్రవ్యక్తలక్షణతా జ్వరాతీసారప్రభృతీనాం చ | తత్ర పంచమః క్రియాకాలః ||34||
View original
अत ऊर्ध्वं व्याधेर्दर्शनं वक्ष्यामः- शोफार्बुदग्रन्थिविद्रधिविसर्पप्रभृतीनां प्रव्यक्तलक्षणता ज्वरातीसारप्रभृतीनां च | तत्र पञ्चमः क्रियाकालः ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (35) · Śloka 35
అత ఊర్ధ్వమేతేషామవదీర్ణానాం వ్రణభావమాపన్నానాం షష్ఠః క్రియాకాలః, జ్వరాతిసారప్రభృతీనాం చ దీర్ఘకాలానుబంధః | తత్రాప్రతిక్రియమాణేఽసాధ్యతాముపయాంతి ||35||
View original
अत ऊर्ध्वमेतेषामवदीर्णानां व्रणभावमापन्नानां षष्ठः क्रियाकालः, ज्वरातिसारप्रभृतीनां च दीर्घकालानुबन्धः | तत्राप्रतिक्रियमाणेऽसाध्यतामुपयान्ति ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (36) · Śloka 36
భవంతి చాత్ర- సంచయం చ ప్రకోపం చ ప్రసరం స్థానసంశ్రయం | వ్యక్తిం భేదం చ యో వేత్తి దోషాణాం స భవేద్భిషక్ ||36||
View original
भवन्ति चात्र- सञ्चयं च प्रकोपं च प्रसरं स्थानसंश्रयम् | व्यक्तिं भेदं च यो वेत्ति दोषाणां स भवेद्भिषक् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (37) · Śloka 37
సంచయేఽపహృతా దోషా లభంతే నోత్తరా గతీః | తే తూత్తరాసు గతిషు భవంతి బలవత్తరాః ||37||
View original
सञ्चयेऽपहृता दोषा लभन्ते नोत्तरा गतीः | ते तूत्तरासु गतिषु भवन्ति बलवत्तराः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (38) · Śloka 38
సర్వైర్భావైస్త్రిభిర్వాఽపి ద్వాభ్యామేకేన వా పునః | సంసర్గే కుపితః క్రుద్ధం దోషం దోషోఽనుధావతి ||38||
View original
सर्वैर्भावैस्त्रिभिर्वाऽपि द्वाभ्यामेकेन वा पुनः | संसर्गे कुपितः क्रुद्धं दोषं दोषोऽनुधावति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (39) · Śloka 39
సంసర్గే యో గరీయాన్ స్యాదుపక్రమ్యః స వై భవేత్ | శేషదోషావిరోధేన సన్నిపాతే తథైవ చ ||39||
View original
संसर्गे यो गरीयान् स्यादुपक्रम्यः स वै भवेत् | शेषदोषाविरोधेन सन्निपाते तथैव च ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (40) · Śloka 40
వృణోతి యస్మాద్రూఢేఽపి వ్రణవస్తు న నశ్యతి | ఆదేహధారణాత్తస్మాద్వ్రణ ఇత్యుచ్యతే బుధైః ||40||
View original
वृणोति यस्माद्रूढेऽपि व्रणवस्तु न नश्यति | आदेहधारणात्तस्माद्व्रण इत्युच्यते बुधैः ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 21
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం సూత్రస్థానే వ్రణప్రశ్నాధ్యాయో నామైకవింశోధ్యాయః ||21||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने व्रणप्रश्नाध्यायो नामैकविंशोध्यायः ||२१||
🔊 Audio coming soon