Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō yuktasēnīyamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो युक्तसेनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
34. yuktasēnīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
nr̥patēryuktasēnasya parānabhijigīṣataḥ | bhiṣajā rakṣaṇaṁ kāryaṁ yathā tadupadēkṣyatē ||3|| vijigīṣuḥ sahāmātyairyātrāyuktaḥ prayatnataḥ | rakṣitavyō viśēṣēṇa viṣādēva narādhipaḥ ||4||
View original
नृपतेर्युक्तसेनस्य परानभिजिगीषतः | भिषजा रक्षणं कार्यं यथा तदुपदेक्ष्यते ||३|| विजिगीषुः सहामात्यैर्यात्रायुक्तः प्रयत्नतः | रक्षितव्यो विशेषेण विषादेव नराधिपः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
panthānamudakaṁ chāyāṁ bhaktaṁ yavasamindhanam | dūṣayantyarayastacca jānīyācchōdhayēttathā ||5||
View original
पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम् | दूषयन्त्यरयस्तच्च जानीयाच्छोधयेत्तथा ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
tasya liṅgaṁ cikitsā ca kalpasthānē pravakṣyatē |6|
View original
तस्य लिङ्गं चिकित्सा च कल्पस्थाने प्रवक्ष्यते |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 7
ēkōttaraṁ mr̥tyuśatamatharvāṇaḥ pracakṣatē ||6|| tatraikaḥ kālasaṁyuktaḥ śēṣā āgantavaḥ smr̥tāḥ |7|
View original
एकोत्तरं मृत्युशतमथर्वाणः प्रचक्षते ||६|| तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषा आगन्तवः स्मृताः |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 8
dōṣāgantujamr̥tyubhyō rasamantraviśāradau ||7|| rakṣētāṁ nr̥patiṁ nityaṁ yattau vaidyapurōhitau |8|
View original
दोषागन्तुजमृत्युभ्यो रसमन्त्रविशारदौ ||७|| रक्षेतां नृपतिं नित्यं यत्तौ वैद्यपुरोहितौ |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 9
brahmā vēdāṅgamaṣṭāṅgamāyurvēdamabhāṣata ||8|| purōhitamatē tasmādvartēta bhiṣagātmavān |9|
View original
ब्रह्मा वेदाङ्गमष्टाङ्गमायुर्वेदमभाषत ||८|| पुरोहितमते तस्माद्वर्तेत भिषगात्मवान् |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 10
saṅkaraḥ sarvavarṇānāṁ praṇāśō dharmakarmaṇām ||9|| prajānāmapi cōcchittirnr̥pavyasanahētutaḥ |10|
View original
सङ्करः सर्ववर्णानां प्रणाशो धर्मकर्मणाम् ||९|| प्रजानामपि चोच्छित्तिर्नृपव्यसनहेतुतः |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10-11) · Śloka 12
puruṣāṇāṁ nr̥pāṇāṁ ca kēvalaṁ tulyamūrtitā ||10|| ājñā tyāgaḥ kṣamā dhairyaṁ vikramaścāpyamānuṣaḥ | tasmāddēvamivābhīkṣṇaṁ vāṅmanaḥkarmabhiḥ śubhaiḥ ||11|| cintayēnnr̥patiṁ vaidyaḥ śrēyāṁsīcchan vicakṣaṇaḥ |12|
View original
पुरुषाणां नृपाणां च केवलं तुल्यमूर्तिता ||१०|| आज्ञा त्यागः क्षमा धैर्यं विक्रमश्चाप्यमानुषः | तस्माद्देवमिवाभीक्ष्णं वाङ्मनःकर्मभिः शुभैः ||११|| चिन्तयेन्नृपतिं वैद्यः श्रेयांसीच्छन् विचक्षणः |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12-14) · Śloka 15
skandhāvārē ca mahati rājagēhādanantaram ||12|| bhavētsannihitō vaidyaḥ sarvōpakaraṇānvitaḥ | tatrasthamēnaṁ dhvajavadyaśaḥkhyātisamucchritam ||13|| upasarpantyamōhēna viṣaśalyāmayārditāḥ | svatantrakuśalō'nyēṣu śāstrārthēṣvabahiṣkr̥taḥ ||14|| vaidyō dhvaja ivābhāti nr̥patadvidyapūjitaḥ |15|
View original
स्कन्धावारे च महति राजगेहादनन्तरम् ||१२|| भवेत्सन्निहितो वैद्यः सर्वोपकरणान्वितः | तत्रस्थमेनं ध्वजवद्यशःख्यातिसमुच्छ्रितम् ||१३|| उपसर्पन्त्यमोहेन विषशल्यामयार्दिताः | स्वतन्त्रकुशलोऽन्येषु शास्त्रार्थेष्वबहिष्कृतः ||१४|| वैद्यो ध्वज इवाभाति नृपतद्विद्यपूजितः |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15-16) · Śloka 17
vaidyō vyādhyupasr̥ṣṭaśca bhēṣajaṁ paricārakaḥ ||15|| ētē pādāścikitsāyāḥ karmasādhanahētavaḥ | guṇavadbhistribhiḥ pādaiścaturthō guṇavān bhiṣak ||16|| vyādhimalpēna kālēna mahāntamapi sādhayēt |17|
View original
वैद्यो व्याध्युपसृष्टश्च भेषजं परिचारकः ||१५|| एते पादाश्चिकित्सायाः कर्मसाधनहेतवः | गुणवद्भिस्त्रिभिः पादैश्चतुर्थो गुणवान् भिषक् ||१६|| व्याधिमल्पेन कालेन महान्तमपि साधयेत् |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (17) · Śloka 18
vaidyahīnāstrayaḥ pādā guṇavantō'pyapārthakāḥ ||17|| udgātr̥hōtr̥brahmāṇō yathā'dhvaryuṁ vinā'dhvarē |18|
View original
वैद्यहीनास्त्रयः पादा गुणवन्तोऽप्यपार्थकाः ||१७|| उद्गातृहोतृब्रह्माणो यथाऽध्वर्युं विनाऽध्वरे |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (18) · Śloka 19
vaidyastu guṇavānēkastārayēdāturāṁ sadā ||18|| plavaṁ pratitarairhīnaṁ karṇadhāra ivāmbhasi |19|
View original
वैद्यस्तु गुणवानेकस्तारयेदातुरां सदा ||१८|| प्लवं प्रतितरैर्हीनं कर्णधार इवाम्भसि |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (19-20) · Śloka 21
tattvādhigataśāstrārthō dr̥ṣṭakarmā svayaṅkr̥tī ||19|| laghuhastaḥ śuciḥ śūraḥ sajjōpaskarabhēṣajaḥ | pratyutpannamatirdhīmān vyavasāyī viśāradaḥ ||20|| satyadharmaparō yaśca sa bhiṣak pāda ucyatē |21|
View original
तत्त्वाधिगतशास्त्रार्थो दृष्टकर्मा स्वयङ्कृती ||१९|| लघुहस्तः शुचिः शूरः सज्जोपस्करभेषजः | प्रत्युत्पन्नमतिर्धीमान् व्यवसायी विशारदः ||२०|| सत्यधर्मपरो यश्च स भिषक् पाद उच्यते |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (21) · Śloka 22
āyuṣmān sattvavān sādhyō dravyavānātmavānapi ||21|| āstikō vaidyavākyasthō vyādhitaḥ pāda ucyatē |22|
View original
आयुष्मान् सत्त्ववान् साध्यो द्रव्यवानात्मवानपि ||२१|| आस्तिको वैद्यवाक्यस्थो व्याधितः पाद उच्यते |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (22-23) · Śloka 23
praśastadēśasambhūtaṁ praśastē'hani cōddhr̥tam ||22|| yuktamātraṁ manaskāntaṁ gandhavarṇarasānvitam | dōṣaghnamaglānikaramavikāri viparyayē | samīkṣya dattaṁ kālē ca bhēṣajaṁ pāda ucyatē ||23||
View original
प्रशस्तदेशसम्भूतं प्रशस्तेऽहनि चोद्धृतम् ||२२|| युक्तमात्रं मनस्कान्तं गन्धवर्णरसान्वितम् | दोषघ्नमग्लानिकरमविकारि विपर्यये | समीक्ष्य दत्तं काले च भेषजं पाद उच्यते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24) · Śloka 24
snigdhō'jugupsurbalavān yuktō vyādhitarakṣaṇē | vaidyavākyakr̥daśrāntaḥ pādaḥ paricaraḥ smr̥taḥ ||24||
View original
स्निग्धोऽजुगुप्सुर्बलवान् युक्तो व्याधितरक्षणे | वैद्यवाक्यकृदश्रान्तः पादः परिचरः स्मृतः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 34
iti suśrutasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē yuktasēnīyō nāma catustriṁśattamō'dhyāyaḥ ||34||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां सूत्रस्थाने युक्तसेनीयो नाम चतुस्त्रिंशत्तमोऽध्यायः ||३४||
🔊 Audio coming soon