Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

49. chardipratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஶ்சர்திப்ரதிஷேதமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ ||௧|| யதோவாச பகவாந் தந்வந்தரிஃ ||௨||

View original

अथातश्छर्दिप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5

அதித்ரவைரதிஸ்நிக்தைரஹத்யைர்லவணைரதி | அகாலே சாதிமாத்ரைஶ்ச ததாऽஸாத்ம்யைஶ்ச போஜநைஃ ||௩|| ஶ்ரமாத் க்ஷயாத்ததோத்வேகாதஜீர்ணாத் கமிதோஷதஃ | நார்யாஶ்சாபந்நஸத்த்வாயாஸ்ததாऽதித்ருதமஶ்நதஃ ||௪|| அத்யந்தாமபரீதஸ்ய சர்தேர்வை ஸம்பவோ த்ருவம் | (பீபத்ஸைர்ஹேதுபிஶ்சாந்யைர்த்ருதமுத்க்லேஶிதோ பலாத் ) ||௫||

View original

अतिद्रवैरतिस्निग्धैरहृद्यैर्लवणैरति | अकाले चातिमात्रैश्च तथाऽसात्म्यैश्च भोजनैः ||३|| श्रमात् क्षयात्तथोद्वेगादजीर्णात् कृमिदोषतः | नार्याश्चापन्नसत्त्वायास्तथाऽतिद्रुतमश्नतः ||४|| अत्यन्तामपरीतस्य छर्देर्वै सम्भवो ध्रुवम् | (बीभत्सैर्हेतुभिश्चान्यैर्द्रुतमुत्क्लेशितो बलात् ) ||५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 (6) · Śloka 6

சாதயந்நாநநஂ வேகைரர்தயந்நங்கபஞ்ஜநைஃ | நிருச்யதே சர்திரிதி தோஷோ வக்த்ராத்விநிஶ்சரந் ||௬||

View original

छादयन्नाननं वेगैरर्दयन्नङ्गभञ्जनैः | निरुच्यते छर्दिरिति दोषो वक्त्राद्विनिश्चरन् ||६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

தோஷாநுதீரயந் வத்தாநுதாநோ வ்யாநஸங்கதஃ | ஊர்த்வமாகச்சதி பஶஂ விருத்தாஹாரஸேவநாத் ||௭||

View original

दोषानुदीरयन् वृद्धानुदानो व्यानसङ्गतः | ऊर्ध्वमागच्छति भृशं विरुद्धाहारसेवनात् ||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

ப்ரஸேகோ ஹதயோத்க்லேஶோ பக்தஸ்யாநபிநந்தநம் | பூர்வரூபஂ மதஂ சர்த்யா... |௮|

View original

प्रसेको हृदयोत्क्लेशो भक्तस्यानभिनन्दनम् | पूर्वरूपं मतं छर्द्या... |८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 (8) · Śloka 8

... யதாஸ்வஂ ச விபாவயேத் ||௮||

View original

... यथास्वं च विभावयेत् ||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 (9) · Śloka 9

ப்ரச்சர்தயேத் பேநிலமல்பமல்பஂ ஶூலார்திதோऽப்யர்திதபார்ஶ்வபஷ்டஃ | ஶ்ராந்தஃ ஸகோஷஂ பஹுஶஃ கஷாயஂ ஜீர்ணேऽதிகஂ ஸாऽநிலஜா வமிஸ்து ||௯||

View original

प्रच्छर्दयेत् फेनिलमल्पमल्पं शूलार्दितोऽभ्यर्दितपार्श्वपृष्ठः | श्रान्तः सघोषं बहुशः कषायं जीर्णेऽधिकं साऽनिलजा वमिस्तु ||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 (10) · Śloka 10

யோऽம்லஂ பஶஂ வா கடுதிக்தவக்த்ரஃ பீதஂ ஸரக்தஂ ஹரிதஂ வமேத்வா | ஸதாஹசோஷஜ்வரவக்த்ரஶோஷோ மூர்ச்சாந்விதஃ பித்தநிமித்தஜா ஸா ||௧௦||

View original

योऽम्लं भृशं वा कटुतिक्तवक्त्रः पीतं सरक्तं हरितं वमेद्वा | सदाहचोषज्वरवक्त्रशोषो मूर्च्छान्वितः पित्तनिमित्तजा सा ||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 (11) · Śloka 11

யோ ஹஷ்டரோமா மதுரஂ ப்ரபூதஂ ஶுக்லஂ ஹிமஂ ஸாந்த்ரகபாநுவித்தம் | அபக்தருக்கௌரவஸாதயுக்தோ வமேத்வமீ ஸா கபகோபஜா ஸ்யாத் ||௧௧||

View original

यो हृष्टरोमा मधुरं प्रभूतं शुक्लं हिमं सान्द्रकफानुविद्धम् | अभक्तरुग्गौरवसादयुक्तो वमेद्वमी सा कफकोपजा स्यात् ||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 10 (12) · Śloka 12

ஸர்வாணி ரூபாணி பவந்தி யஸ்யாஂ ஸா ஸர்வதோஷப்ரபவா மதா து |௧௨|

View original

सर्वाणि रूपाणि भवन्ति यस्यां सा सर्वदोषप्रभवा मता तु |१२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 11 (12) · Śloka 12

பீபத்ஸஜா தௌஹதஜாऽऽமஜா ச ஸாத்ம்யப்ரகோபாத் கமிஜா ச யா ஹி | ஸா பஞ்சமீ தாஂ ச விபாவயேத்து தோஷோச்ச்ரயேணைவ யதோக்தமாதௌ ||௧௨||

View original

बीभत्सजा दौहृदजाऽऽमजा च सात्म्यप्रकोपात् कृमिजा च या हि | सा पञ्चमी तां च विभावयेत्तु दोषोच्छ्रयेणैव यथोक्तमादौ ||१२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 12 (13) · Śloka 13

ஶூலஹல்லாஸபஹுலா கமிஜா ச விஶேஷதஃ | கமிஹத்ரோகதுல்யேந லக்ஷணேந ச லக்ஷிதா ||௧௩||

View original

शूलहृल्लासबहुला कृमिजा च विशेषतः | कृमिहृद्रोगतुल्येन लक्षणेन च लक्षिता ||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 13 (14) · Śloka 14

க்ஷீணஸ்யோபத்ரவைர்யுக்தாஂ ஸாஸக்பூயாஂ ஸசந்த்ரிகாம் | சர்தி ப்ரஸக்தாஂ குஶலோ நாரபேத சிகித்ஸிதும் ||௧௪||

View original

क्षीणस्योपद्रवैर्युक्तां सासृक्पूयां सचन्द्रिकाम् | छर्दि प्रसक्तां कुशलो नारभेत चिकित्सितुम् ||१४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 14 (15) · Śloka 15

ஆமாஶயோத்க்லேஶபவா ஹி ஸர்வாஸ்தஸ்மாத்திதஂ லங்கநமேவ தாஸு ||௧௫||

View original

आमाशयोत्क्लेशभवा हि सर्वास्तस्माद्धितं लङ्घनमेव तासु ||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 15 (16) · Śloka 16

வமீஷு பஹுதோஷாஸு சர்தநஂ ஹிதமுச்யதே | விரேசநஂ வா குர்வீத யதாதோஷோச்ச்ரயஂ பிஷக் ||௧௬||

View original

वमीषु बहुदोषासु छर्दनं हितमुच्यते | विरेचनं वा कुर्वीत यथादोषोच्छ्रयं भिषक् ||१६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 16 (17) · Śloka 17

ஸஂஸர்கஶ்சாநுபூர்வேண யதாஸ்வஂ பேஷஜாயுதஃ |௧௭|

View original

संसर्गश्चानुपूर्वेण यथास्वं भेषजायुतः |१७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 17 (17) · Śloka 17

லகூநி பரிஶுஷ்காணி ஸாத்ம்யாந்யந்நாநி சாசரேத் ||௧௭||

View original

लघूनि परिशुष्काणि सात्म्यान्यन्नानि चाचरेत् ||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 18 (18) · Śloka 18

யதாஸ்வஂ ச கஷாயாணி ஜ்வரக்நாநி ப்ரயோஜயேத் |௧௮|

View original

यथास्वं च कषायाणि ज्वरघ्नानि प्रयोजयेत् |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 19 (18-20) · Śloka 20

ஹந்யாத் க்ஷீரகதஂ பீதஂ சர்திஂ பவநஸம்பவாம் ||௧௮|| ஸஸைந்தவஂ பிபேத் ஸர்பிர்வாதச்சர்திநிவாரணம் | முத்காமலகயூஷோ வா ஸஸர்பிஷ்கஃ ஸஸைந்தவஃ | யவாகூஂ மதுமிஶ்ராஂ வா பஞ்சமூலீகதாஂ பிபேத் ||௧௯|| பிபேத்வா வ்யக்தஸிந்தூத்தஂ பலாம்லஂ வைஷ்கிரஂ ரஸம் | ஸுகோஷ்ணலவணஂ சாத்ர ஹிதஂ ஸ்நேஹவிரேசநம் ||௨௦||

View original

हन्यात् क्षीरघृतं पीतं छर्दिं पवनसम्भवाम् ||१८|| ससैन्धवं पिबेत् सर्पिर्वातच्छर्दिनिवारणम् | मुद्गामलकयूषो वा ससर्पिष्कः ससैन्धवः | यवागूं मधुमिश्रां वा पञ्चमूलीकृतां पिबेत् ||१९|| पिबेद्वा व्यक्तसिन्धूत्थं फलाम्लं वैष्किरं रसम् | सुखोष्णलवणं चात्र हितं स्नेहविरेचनम् ||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 20 (21-22) · Śloka 22

பித்தோபஶமநீயாநி பாக்யாநி ஶிஶிராணி ச | கஷாயாண்யுபயுக்தாநி க்நந்தி பித்தகதாஂ வமீம் ||௨௧|| ஶோதநஂ மதுரைஶ்சாத்ர த்ராக்ஷாரஸஸமாயுதைஃ | பலவத்யாஂ ப்ரஶஂஸந்தி ஸர்பிஸ்தைல்வகமேவ ச ||௨௨||

View original

पित्तोपशमनीयानि पाक्यानि शिशिराणि च | कषायाण्युपयुक्तानि घ्नन्ति पित्तकृतां वमीम् ||२१|| शोधनं मधुरैश्चात्र द्राक्षारससमायुतैः | बलवत्यां प्रशंसन्ति सर्पिस्तैल्वकमेव च ||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 21 (23) · Śloka 23

ஆரக்வதாதிநிர்யூஹஂ தஶாங்கயோகமேவ வா | பாயயேதாத ஸக்ஷௌத்ரஂ கபஜாயாஂ சிகித்ஸகஃ ||௨௩||

View original

आरग्वधादिनिर्यूहं दशाङ्गयोगमेव वा | पाययेताथ सक्षौद्रं कफजायां चिकित्सकः ||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 22 (24) · Śloka 24

கதஂ குடூச்யா விதிவத் கஷாயஂ ஹிமஸஞ்ஜ்ஞிதம் | திஸஷ்வபி பவேத் பத்யஂ மாக்ஷிகேண ஸமந்விதம் ||௨௪||

View original

कृतं गुडूच्या विधिवत् कषायं हिमसञ्ज्ञितम् | तिसृष्वपि भवेत् पथ्यं माक्षिकेण समन्वितम् ||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 23 (25) · Śloka 26

பீபத்ஸஜாஂ ஹத்யதமைர்தௌஹதீஂ காங்க்ஷிதைஃ பலைஃ | லங்கநைர்வமநைஶ்சாமாஂ ஸாத்ம்யைஃ ஸாத்ம்யப்ரகோபஜாம் ||௨௫|| கமிஹத்ரோகவச்சாபி கமிஜாஂ ஸாதயேத்வமீம் |௨௬|

View original

बीभत्सजां हृद्यतमैर्दौहृदीं काङ्क्षितैः फलैः | लङ्घनैर्वमनैश्चामां सात्म्यैः सात्म्यप्रकोपजाम् ||२५|| कृमिहृद्रोगवच्चापि कृमिजां साधयेद्वमीम् |२६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 24 (26) · Śloka 26

விதரேச்ச யதாதோஷஂ ஶஸ்தஂ விதிமநந்தரம் ||௨௬||

View original

वितरेच्च यथादोषं शस्तं विधिमनन्तरम् ||२६||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 25 (27-35) · Śloka 35

ததித்தரஸஸஂஸக்தாஂ பிப்பலீஂ மாக்ஷிகாந்விதாம் | முஹுர்முஹுர்நரோ லீட்வா சர்திப்யஃ ப்ரவி(தி)முச்யதே ||௨௭|| ஸமாக்ஷிகா மதுரஸா பீதா வா தண்டுலாம்புநா | தர்பணஂ வா மதுயுதஂ திஸணாமபி பேஷஜம் ||௨௮|| ஸ்வயங்குப்தாஂ ஸயஷ்ட்யாஹ்வாஂ தண்டுலாம்புமதுத்ரவாம் | பிபேத்யவாகூமதவா ஸித்தாஂ பத்ரைஃ கரஞ்ஜஜைஃ ||௨௯|| யுக்தாம்லலவணாஃ பிஷ்டாஃ குஸ்தும்புர்யோऽதவா ஹிதாஃ | தண்டுலாம்புயுதஂ காதேத் கபித்தஂ த்ர்யூஷணேந வா ||௩௦|| ஸிதாசந்தநமத்வாக்தஂ லிஹ்யாத்வா மக்ஷிகாஶகத் | பிபேத் பயோऽக்நிதப்தஂ ச நிர்வாப்ய கஹகோதிகாம் ||௩௧|| ஸர்பிஃக்ஷௌத்ரயுதாந் வாऽபி லாஜஶக்தூந் பிபேத்ததா | ஸர்பிஃக்ஷௌத்ரஸிதோபேதாஂ மாகதீஂ வா லிஹேத்ததா ||௩௨|| தாத்ரீரஸே சந்தநஂ வா கஷ்டஂ முத்கதலாம்புநா | கோலாமலகமஜ்ஜாநஂ லிஹ்யாத்வா த்ரிஸுகந்திகம் ||௩௩|| ஸக்ஷௌத்ராஂ ஶாலிலாஜாநாஂ யவாகூஂ வா பிபேந்நரஃ | க்ரேயாண்யுபஹரேச்சாபி மநோக்ராணஸுகாநி ச ||௩௪|| ஜாங்கலாநி ச மாஂஸாநி ஶுபாநி பாநகாநி ச | போஜநாநி விசித்ராணி குர்யாத்ஸர்வாஸ்வதந்த்ரிதஃ ||௩௫||

View original

दधित्थरससंसक्तां पिप्पलीं माक्षिकान्विताम् | मुहुर्मुहुर्नरो लीढ्वा छर्दिभ्यः प्रवि(ति)मुच्यते ||२७|| समाक्षिका मधुरसा पीता वा तण्डुलाम्बुना | तर्पणं वा मधुयुतं तिसृणामपि भेषजम् ||२८|| स्वयङ्गुप्तां सयष्ट्याह्वां तण्डुलाम्बुमधुद्रवाम् | पिबेद्यवागूमथवा सिद्धां पत्रैः करञ्जजैः ||२९|| युक्ताम्ललवणाः पिष्टाः कुस्तुम्बुर्योऽथवा हिताः | तण्डुलाम्बुयुतं खादेत् कपित्थं त्र्यूषणेन वा ||३०|| सिताचन्दनमध्वाक्तं लिह्याद्वा मक्षिकाशकृत् | पिबेत् पयोऽग्नितप्तं च निर्वाप्य गृहगोधिकाम् ||३१|| सर्पिःक्षौद्रयुतान् वाऽपि लाजशक्तून् पिबेत्तथा | सर्पिःक्षौद्रसितोपेतां मागधीं वा लिहेत्तथा ||३२|| धात्रीरसे चन्दनं वा घृष्टं मुद्गदलाम्बुना | कोलामलकमज्जानं लिह्याद्वा त्रिसुगन्धिकम् ||३३|| सक्षौद्रां शालिलाजानां यवागूं वा पिबेन्नरः | घ्रेयाण्युपहरेच्चापि मनोघ्राणसुखानि च ||३४|| जाङ्गलानि च मांसानि शुभानि पानकानि च | भोजनानि विचित्राणि कुर्यात्सर्वास्वतन्द्रितः ||३५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 49

இதி ஸுஶ்ருதஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ராந்தர்கதே காயசிகித்ஸாதந்த்ரே சர்திப்ரதிஷேதோ நாம (ஏகாதஶோऽத்யாயஃ, ஆதிதஃ) ஏகோநபஞ்சாஶத்தமோऽத்யாயஃ ||௪௯||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे छर्दिप्रतिषेधो नाम (एकादशोऽध्यायः, आदितः) एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||४९||

🔊 Audio coming soon