18. kriyākalpādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ ક્રિયાકલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

સર્વશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વજ્ઞસ્તપોદૃષ્ટિરુદારધીઃ | વૈશ્વામિત્રં શશાસાથ શિષ્યં કાશિપતિર્મુનિઃ ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

તર્પણં પુટપાકશ્ચ સેક આશ્ચ્યોતનાઞ્જને | તત્ર તત્રોપદિષ્ટાનિ તેષાં વ્યાસં નિબોધ મે ||૪||

Adhikarana 4 (5-11) · Śloka 11

સંશુદ્ધદેહશિરસો જીર્ણાન્નસ્ય શુભે દિને | પૂર્વાહ્ણે વાઽપરાહ્ણે વા કાર્યમક્ષ્ણોસ્તુ તર્પણમ્ ||૫|| વાતાતપરજોહીને વેશ્મન્યુત્તાનશાયિનઃ | આધારૌ માષચૂર્ણેન ક્લિન્નેન પરિમણ્ડલૌ ||૬|| સમૌ દૃઢાવસમ્બાધૌ કર્તવ્યૌ નેત્રકોશયોઃ | પૂરયેદ્ઘૃતમણ્ડસ્ય વિલીનસ્ય સુખોદકે ||૭|| આપક્ષ્માગ્રાત્તતઃ સ્થાપ્યં પઞ્ચ તદ્વાક્શતાનિ તુ | સ્વસ્થે, કફે ષટ્, પિત્તેઽષ્ટૌ, દશ વાતે તદુત્તમમ્ ||૮|| રોગસ્થાનવિશેષેણ કેચિત્ કાલં પ્રચક્ષતે | યથાક્રમોપદિષ્ટેષુ ત્રીણ્યેકં પઞ્ચ સપ્ત ચ ||૯|| દશ દૃષ્ટ્યામથાષ્ટૌ ચ વાક્શતાનિ વિભાવયેત્ | તતશ્ચાપાઙ્ગતઃ સ્નેહં સ્રાવયિત્વાઽક્ષિ શોધયેત્ ||૧૦|| સ્વિન્નેન યવપિષ્ટેન, સ્નેહવીર્યેરિતં તતઃ | યથાસ્વં ધૂમપાનેન કફમસ્ય વિશોધયેત્ ||૧૧||

Adhikarana 5 (12) · Śloka 12

એકાહં વા ત્ર્યહં વાઽપિ પઞ્ચાહં ચેષ્યતે પરમ્ |૧૨|

Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13

તર્પણે તૃપ્તિલિઙ્ગાનિ નેત્રસ્યેમાનિ લક્ષયેત્ ||૧૨|| સુખસ્વપ્નાવબોધત્વં વૈશદ્યં વર્ણપાટવમ્ | નિર્વૃતિર્વ્યાધિવિધ્વંસઃ ક્રિયાલાઘવમેવ ચ ||૧૩||

Adhikarana 7 (14) · Śloka 14

ગુર્વાવિલમતિસ્નિગ્ધમશ્રુકણ્ડૂપદેહવત્ | જ્ઞેયં દોષસમુત્ક્લિષ્ટં નેત્રમત્યર્થતર્પિતમ્ ||૧૪||

Adhikarana 8 (15) · Śloka 15

રૂક્ષમાવિલમસ્રાઢ્યમસહં રૂપદર્શને | વ્યાધિવૃદ્ધિશ્ચ તજ્જ્ઞેયં હીનતર્પિતમક્ષિ ચ ||૧૫||

Adhikarana 9 (16) · Śloka 16

અનયોર્દોષબાહુલ્યાત્ પ્રયતેત ચિકિત્સિતે | ધૂમનસ્યાઞ્જનૈઃ સેકૈ રૂક્ષૈઃ સ્નિગ્ધૈશ્ચ યોગવિત્ ||૧૬||

Adhikarana 10 (17) · Śloka 18

તામ્યત્યતિવિશુષ્કં યદ્રૂક્ષં યચ્ચાતિદારુણમ્ | શીર્ણપક્ષ્માવિલં જિહ્મં રોગક્લિષ્ટં ચ યદ્ભૃશમ્ ||૧૭|| તદક્ષિ તર્પણાદેવ લભેતોર્જામસંશયમ્ |૧૮|

Adhikarana 11 (18) · Śloka 19

દુર્દિનાત્યુષ્ણશીતેષુ ચિન્તાયાસભ્રમેષુ ચ ||૧૮|| અશાન્તોપદ્રવે ચાક્ષ્ણિ તર્પણં ન પ્રશસ્યતે |૧૯|

Adhikarana 12 (19) · Śloka 20

પુટપાકસ્તથૈતેષુ, નસ્યં યેષુ ચ ગર્હિતમ્ ||૧૯|| તર્પણાર્હા ન યે પ્રોક્તાઃ સ્નેહપાનાક્ષમાશ્ચ યે |૨૦|

Adhikarana 13 (20-21) · Śloka 21

તતઃ પ્રશાન્તદોષેષુ પુટપાકક્ષમેષુ ચ ||૨૦|| પુટપાકઃ પ્રયોક્તવ્યો નેત્રેષુ ભિષજા ભવેત્ | સ્નેહનો લેખનીયશ્ચ રોપણીયશ્ચ સ ત્રિધા ||૨૧||

Adhikarana 14 (22) · Śloka 22

હિતઃ સ્નિગ્ધોઽતિરૂક્ષસ્ય સ્નિગ્ધસ્યાપિ ચ લેખનઃ | દૃષ્ટેર્બલાર્થમપરઃ પિત્તાસૃગ્વ્રણવાતનુત્ ||૨૨||

Adhikarana 15 (23) · Śloka 23

સ્નેહમાંસવસામજ્જમેદઃસ્વાદ્વૌષધૈઃ કૃતઃ | સ્નેહનઃ પુટપાકસ્તુ ધાર્યો દ્વે વાક્શતે તુ સઃ ||૨૩||

Adhikarana 16 (24-25) · Śloka 25

જાઙ્ગલાનાં યકૃન્માંસૈર્લેખનદ્રવ્યસમ્ભૃતૈઃ | કૃષ્ણલોહરજસ્તામ્રશઙ્ખવિદ્રુમસિન્ધુજૈઃ ||૨૪|| સમુદ્રફેનકાસીસસ્રોતોજદધિમસ્તુભિઃ | લેખનો વાક્શતં તસ્ય પરં ધારણમુચ્યતે ||૨૫||

Adhikarana 17 (26) · Śloka 26

સ્તન્યજાઙ્ગલમધ્વાજ્યતિક્તદ્રવ્યવિપાચિતઃ | લેખનાત્ત્રિગુણં ધાર્યઃ પુટપાકસ્તુ રોપણઃ ||૨૬||

Adhikarana 18 (27) · Śloka 27

વિતરેત્તર્પણોક્તં તુ ધૂમં હિત્વા તુ રોપણમ્ | સ્નેહસ્વેદૌ દ્વયોઃ કાર્યૌ, કાર્યો નૈવ ચ રોપણે ||૨૭||

Adhikarana 19 (28) · Śloka 28

એકાહં વા દ્વ્યહં વાઽપિ ત્ર્યહં વાઽપ્યવચારણમ્ |૨૮|

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

યન્ત્રણા તુ ક્રિયાકાલાદ્દ્વિગુણં કાલમિષ્યતે ||૨૮||

Adhikarana 21 (29) · Śloka 29

તેજાંસ્યનિલમાકાશમાદર્શં ભાસ્વરાણિ ચ | નેક્ષેત તર્પિતે નેત્રે પુટપાકકૃતે તથા ||૨૯||

Adhikarana 22 (30) · Śloka 30

મિથ્યોપચારાદનયોર્યો વ્યાધિરુપજાયતે | અઞ્જનાશ્ચ્યોતનસ્વેદૈર્યથાસ્વં તમુપાચરેત્ ||૩૦||

Adhikarana 23 (31) · Śloka 31

પ્રસન્નવર્ણં વિશદં વાતાતપસહં લઘુ | સુખસ્વપ્નાવબોધ્યક્ષિ પુટપાકગુણાન્વિતમ્ ||૩૧||

Adhikarana 24 (32) · Śloka 32

અતિયોગાદ્રુજઃ શોફઃ પિડકાસ્તિમિરોદ્ગમઃ |૩૨|

Adhikarana 25 (32) · Śloka 32

પાકોઽશ્રુ હર્ષણં ચાપિ હીને દોષોદ્ગમસ્તથા ||૩૨||

Adhikarana 26 (33-38) · Śloka 38

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ પુટપાકપ્રસાધનમ્ | દ્વૌ બિલ્વમાત્રૌ શ્લક્ષ્ણસ્ય પિણ્ડૌ માંસસ્ય પેષિતૌ ||૩૩|| દ્રવ્યાણાં બિલ્વમાત્રં તુ દ્રવાણાં કુડવો મતઃ | તદૈકધ્યં સમાલોડ્ય પત્રૈઃ સુપરિવેષ્ટિતમ્ ||૩૪|| (કાશ્મરીકુમુદૈરણ્ડપદ્મિનીકદલીભવૈઃ ) | મૃદાવલિપ્તમઙ્ગારૈઃ ખાદિરૈરવકૂલયેત્ ||૩૫|| કતકાશ્મન્તકૈરણ્ડપાટલાવૃષબાદરૈઃ | સક્ષીરદ્રુમકાષ્ઠૈર્વા ગોમયૈર્વાઽપિ યુક્તિતઃ ||૩૬|| સ્વિન્નમુદ્ધૃત્ય નિષ્પીડ્ય રસમાદાય તં નૃણામ્ | તર્પણોક્તેન વિધિના યથાવદવચારયેત્ ||૩૭|| કનીનકે નિષેચ્યઃ સ્યાન્નિત્યમુત્તાનશાયિનઃ | રક્તે પિત્તે ચ તૌ શીતૌ કોષ્ણૌ વાતકફાપહૌ ||૩૮||

Adhikarana 27 (39-40) · Śloka 40

અત્યુષ્ણતીક્ષ્ણૌ સતતં દાહપાકકરૌ સ્મૃતૌ | અપ્લુતૌ શીતલૌ ચાશ્રુસ્તમ્ભરુગ્ઘર્ષકારકૌ ||૩૯|| અતિમાત્રૌ કષાયત્વસઙ્કોચસ્ફુરણાવહૌ | હીનપ્રમાણૌ દોષાણામુત્ક્લેશજનનૌ ભૃશમ્ ||૪૦||

Adhikarana 28 (41) · Śloka 42

યુક્તૌ કૃતૌ દાહશોફરુગ્ધર્ષસ્રાવનાશનૌ | કણ્ડૂપદેહદૂષીકારક્તરાજિવિનાશનૌ ||૪૧|| તસ્માત્ પરિહરન્ દોષાન્ વિદધ્યાત્તૌ સુખાવહૌ |૪૨|

Adhikarana 29 (42) · Śloka 42

વ્યાપદશ્ચ યથાદોષં નસ્યધૂમાઞ્જનૈર્જયેત્ ||૪૨||

Adhikarana 30 (43) · Śloka 43

આદ્યન્તયોશ્ચાપ્યનયોઃ સ્વેદ ઉષ્ણામ્બુચૈલિકઃ | તથા હિતોઽવસાને ચ ધૂમઃ શ્લેષ્મસમુચ્છ્રિતૌ ||૪૩||

Adhikarana 31 (44) · Śloka 44

યથાદોષોપયુક્તં તુ નાતિપ્રબલમોજસા | રોગમાશ્ચ્યોતનં હન્તિ સેકસ્તુ બલવત્તરમ્ ||૪૪||

Adhikarana 32 (45) · Śloka 45

તૌ ત્રિધૈવોપયુજ્યેતે રોગેષુ પુટપાકવત્ |૪૫|

Adhikarana 33 (45) · Śloka 46

લેખને સપ્ત ચાષ્ટૌ વા બિન્દવઃ સ્નૈહિકે દશ ||૪૫|| આશ્ચ્યોતને પ્રયોક્તવ્યા દ્વાદશૈવ તુ રોપણે |૪૬|

Adhikarana 34 (46) · Śloka 46

સેકસ્ય દ્વિગુણઃ કાલઃ પુટપાકાત્ પરો મતઃ ||૪૬||

Adhikarana 35 (47) · Śloka 47

અથવા કાર્યનિર્વૃત્તેરુપયોગો યથાક્રમમ્ |૪૭|

Adhikarana 36 (47) · Śloka 47

પૂર્વાપરાહ્ણે મધ્યાહ્ને રુજાકાલેષુ ચોભયોઃ ||૪૭||

Adhikarana 37 (48) · Śloka 48

યોગાયોગાત્ સ્નેહસેકે તર્પણોક્તાન્ પ્રચક્ષતે |૪૮|

Adhikarana 38 (47-50) · Śloka 51

રોગાઞ્છિરસિ સમ્ભૂતાન્ હત્વાઽતિપ્રબલાન્ ગુણાન્ ||૪૮|| કરોતિ શિરસો બસ્તિરુક્તા યે મૂર્ધતૈલિકાઃ | શુદ્ધદેહસ્ય સાયાહ્ને યથાવ્યાધ્યશિતસ્ય તુ ||૪૯|| ઋજ્વાસીનસ્ય બધ્નીયાદ્વસ્તિકોશં તતો દૃઢમ્ | યથાવ્યાધિશૃતસ્નેહપૂર્ણં સંયમ્ય ધારયેત્ ||૫૦|| તર્પણોક્તં દશગુણં યથાદોષં વિધાનવિત્ |૫૧|

Adhikarana 39 (51-52) · Śloka 52

વ્યક્તરૂપેષુ દોષેષુ શુદ્ધકાયસ્ય કેવલે ||૫૧|| નેત્ર એવ સ્થિતે દોષે પ્રાપ્તમઞ્જનમાચરેત્ | લેખનં રોપણં ચાપિ પ્રસાદનમથાપિ વા ||૫૨||

Adhikarana 40 (53) · Śloka 53

તત્ર પઞ્ચ રસાન્ વ્યસ્તાનાદ્યૈકરસવર્જિતાન્ | પઞ્ચધા લેખનં યુઞ્જ્યાદ્યથાદોષમતન્દ્રિતઃ ||૫૩||

Adhikarana 41 (54) · Śloka 54

નેત્રવર્ત્મસિરાકોશસ્રોતઃશૃઙ્ગાટકાશ્રિતમ્ | મુખનાસાક્ષિભિર્દોષમોજસા સ્રાવયેત્તુ તત્ ||૫૪||

Adhikarana 42 (55) · Śloka 55

કષાયં તિક્તકં વાઽપિ સસ્નેહં રોપણં મતમ્ | તત્સ્નેહશૈત્યાદ્વર્ણ્યં સ્યાદ્દૃષ્ટેશ્ચ બલવર્ધનમ્ ||૫૫||

Adhikarana 43 (56) · Śloka 56

મધુરં સ્નેહસમ્પન્નમઞ્જનં તુ પ્રસાદનમ્ | દૃષ્ટિદોષપ્રસાદાર્થં સ્નેહનાર્થં ચ તદ્ધિતમ્ ||૫૬||

Adhikarana 44 (57) · Śloka 57

યથાદોષં પ્રયોજ્યાનિ તાનિ રોગવિશારદૈઃ | અઞ્જનાનિ યથોક્તાનિ પ્રાહ્ણસાયાહ્નરાત્રિષુ ||૫૭||

Adhikarana 45 (58) · Śloka 58

ગુટિકારસચૂર્ણાનિ ત્રિવિધાન્યઞ્જનાનિ તુ | યથાપૂર્વં બલં તેષાં શ્રેષ્ઠમાહુર્મનીષિણઃ ||૫૮||

Adhikarana 46 (59) · Śloka 59

હરેણુમાત્રા વર્તિઃ સ્યાલ્લેખનસ્ય પ્રમાણતઃ | પ્રસાદનસ્ય ચાધ્યર્ધા દ્વિગુણા રોપણસ્ય ચ ||૫૯||

Adhikarana 47 (60) · Śloka 60

રસાઞ્જનસ્ય માત્રા તુ યથાવર્તિમિતા મતા |૬૦|

Adhikarana 48 (60) · Śloka 60

દ્વિત્રિચતુઃશલાકાશ્ચ ચૂર્ણસ્યાપ્યનુપૂર્વશઃ ||૬૦||

Adhikarana 49 (61) · Śloka 62

તેષાં તુલ્યગુણાન્યેવ વિદધ્યાદ્ભાજનાન્યપિ | સૌવર્ણં રાજતં શાર્ઙ્ગં તામ્રં વૈદૂર્યકાંસ્યજમ્ ||૬૧|| આયસાનિ ચ યોજ્યાનિ શલાકાશ્ચ યથાક્રમમ્ |૬૨|

Adhikarana 50 (62) · Śloka 63

વક્ત્રયોર્મુકુલાકારા કલાયપરિમણ્ડલા ||૬૨|| અષ્ટાઙ્ગુલા તનુર્મધ્યે સુકૃતા સાધુનિગ્રહા |૬૩|

Adhikarana 51 (63) · Śloka 63

ઔદુમ્બર્યશ્મજા વાઽપિ શારીરી વા હિતા ભવેત્ ||૬૩||

Adhikarana 52 (64-65) · Śloka 65

વામેનાક્ષિ વિનિર્ભુજ્ય હસ્તેન સુસમાહિતઃ | શલાકયા દક્ષિણેન ક્ષિપેત્ કાનીનમઞ્જનમ્ ||૬૪|| આપાઙ્ગ્યં વા યથાયોગં કુર્યાચ્ચાપિ ગતાગતમ્ | વર્ત્મોપલેપિ વા યત્તદઙ્ગુલ્યૈવ પ્રયોજયેત્ ||૬૫||

Adhikarana 53 (66) · Śloka 66

અક્ષિ નાત્યન્તયોરઞ્જ્યાદ્બાધમાનોઽપિ વા ભિષક્ |૬૬|

Adhikarana 54 (66) · Śloka 67

ન ચાનિર્વાન્તદોષેઽક્ષ્ણિ ધાવનં સમ્પ્રયોજયેત્ ||૬૬|| દોષઃ પ્રતિનિવૃત્તઃ સન્ હન્યાદ્ દૃષ્ટેર્બલં તથા |૬૭|

Adhikarana 55 (67) · Śloka 68

ગતદોષમપેતાશ્રુ પશ્યેદ્યત્ સમ્યગમ્ભસા ||૬૭|| પ્રક્ષાલ્યાક્ષિ યથાદોષં કાર્યં પ્રત્યઞ્જનં તતઃ |૬૮|

Adhikarana 56 (68-69) · Śloka 69

શ્રમોદાવર્તરુદિતમદ્યક્રોધભયજ્વરૈઃ ||૬૮|| વેગાઘાતશિરોદોષૈશ્ચાર્તાનાં નેષ્યતેઽઞ્જનમ્ | રાગરુક્તિમિરાસ્રાવશૂલસંરમ્ભસમ્ભવાત્ ||૬૯||

Adhikarana 57 (70-73) · Śloka 73

નિદ્રાક્ષયે ક્રિયાશક્તિં, પ્રવાતે દૃગ્બલક્ષયમ્ | રજોધૂમહતે રાગસ્રાવાધીમન્થસમ્ભવમ્ ||૭૦|| સંરમ્ભશૂલૌ નસ્યાન્તે, શિરોરુજિ શિરોરુજમ્ | શિરઃસ્નાતેઽતિશીતે ચ રવાવનુદિતેઽપિ ચ ||૭૧|| દોષસ્થૈર્યાદપાર્થં સ્યાદ્દોષોત્ક્લેશં કરોતિ ચ | અજીર્ણેઽપ્યેવમેવ સ્યાત્ સ્રોતોમાર્ગાવરોધનાત્ ||૭૨|| દોષવેગોદયે દત્તં કુર્યાત્તાંસ્તાનુપદ્રવાન્ | તસ્માત્ પરિહરન્ દોષાનઞ્જનં સાધુ યોજયેત્ ||૭૩||

Adhikarana 58 (74) · Śloka 74

લેખનસ્ય વિશેષેણ કાલ એષ પ્રકીર્તિતઃ |૭૪|

Adhikarana 59 (74) · Śloka 75

વ્યાપદશ્ચ જયેદેતાઃ સેકાશ્ચ્યોતનલેપનૈઃ ||૭૪|| યથાસ્વં ધૂમકવલૈર્નસ્યૈશ્ચાપિ સમુત્થિતાઃ |૭૫|

Adhikarana 60 (75) · Śloka 76

વિશદં લઘ્વનાસ્રાવિ ક્રિયાપટુ સુનિર્મલમ્ ||૭૫|| સંશાન્તોપદ્રવં નેત્રં વિરિક્તં સમ્યગાદિશેત્ |૭૬|

Adhikarana 61 (76) · Śloka 77

જિહ્મં દારુણદુર્વર્ણં સ્રસ્તં રૂક્ષમતીવ ચ ||૭૬|| નેત્રં વિરેકાતિયોગે સ્યન્દતે ચાતિમાત્રશઃ |૭૭|

Adhikarana 62 (77) · Śloka 77

તત્ર સન્તર્પણં કાર્યં વિધાનં ચાનિલાપહમ્ ||૭૭||

Adhikarana 63 (78) · Śloka 78

અક્ષિ મન્દવિરિક્તં સ્યાદુદગ્રતરદોષવત્ |૭૮|

Adhikarana 64 (78) · Śloka 78

ધૂમનસ્યાઞ્જનૈસ્તત્ર હિતં દોષાવસેચનમ્ ||૭૮||

Adhikarana 65 (79) · Śloka 79

સ્નેહવર્ણબલોપેતં પ્રસન્નં દોષવર્જિતમ્ | જ્ઞેયં પ્રસાદને સમ્યગુપયુક્તેઽક્ષિ નિર્વૃતમ્ ||૭૯||

Adhikarana 66 (80) · Śloka 80

કિઞ્જિદ્ધીનવિકારં સ્યાત્તર્પણાદ્ધિ કૃતાદતિ |૮૦|

Adhikarana 67 (80) · Śloka 80

તત્ર દોષહરં રૂક્ષં ભેષજં શસ્યતે મૃદુ ||૮૦||

Adhikarana 68 (81) · Śloka 81

સાધારણમપિ જ્ઞેયમેવં રોપણલક્ષણમ્ | પ્રસાદનવદાચષ્ટે તસ્મિન્ યુક્તેઽતિભેષજમ્ ||૮૧||

Adhikarana 69 (82) · Śloka 82

સ્નેહનં રોપણં વાઽપિ હીનયુક્તમપાર્થકમ્ |૮૨|

Adhikarana 70 (82) · Śloka 82

કર્તવ્યં માત્રયા તસ્માદઞ્જનં સિદ્ધિમિચ્છતા ||૮૨||

Adhikarana 71 (83) · Śloka 83

પુટપાકક્રિયદ્યાસુ ક્રિયાસ્વેષૈ(કૈ)વ કલ્પના | સહસ્રશશ્ચાઞ્જનેષુ બીજેનોક્તેન પૂજિતાઃ ||૮૩||

Adhikarana 72 (84) · Śloka 84

દૃષ્ટેર્બલવિવૃદ્ધ્યર્થં યાપ્યરોગક્ષયાય ચ | રાજાર્હાન્યઞ્જનાગ્ર્યાણિ નિબોધેમાન્યતઃ પરમ્ ||૮૪||

Adhikarana 73 (85-93) · Śloka 93

અષ્ટૌ ભાગાનઞ્જનસ્ય નીલોત્પલસમત્વિષઃ | ઔદુમ્બરં શાતકુમ્ભં રાજતં ચ સમાસતઃ ||૮૫|| એકાદશૈતાન્ ભાગાંસ્તુ યોજયેત્ કુશલો ભિષક્ | મૂષાક્ષિપ્તં તદાધ્માતમાવૃતં જાતવેદસિ ||૮૬|| ખદિરાશ્મન્તકાઙ્ગારૈર્ગોશકૃદ્ભિરથાપિ વા | ગવાં શકૃદ્રસે મૂત્રે દધ્નિ સર્પિષિ માક્ષિકે ||૮૭|| તૈલમદ્યવસામજ્જસર્વગન્ધોદકેષુ ચ | દ્રાક્ષારસેક્ષુત્રિફલારસેષુ સુહિમેષુ ચ ||૮૮|| સારિવાદિકષાયે ચ કષાયે ચોત્પલાદિકે | નિષેચયેત્ પૃથક્ ચૈનં ધ્માતં ધ્માતં પુનઃ પુનઃ ||૮૯|| તતોઽન્તરીક્ષે સપ્તાહં પ્લોતબદ્ધં સ્થિતં જલે | વિશોષ્ય ચૂર્ણયેન્મુક્તાં સ્ફટિકં વિદ્રુમં તથા ||૯૦|| કાલાનુસારિવાં ચાપિ શુચિરાવાપ્ય યોગતઃ | એતચ્ચૂર્ણાઞ્જનં શ્રેષ્ઠં નિહિતં ભાજને શુભે ||૯૧|| દન્તસ્ફટિકવૈદૂર્યશઙ્ખશૈલાસનોદ્ભવે | શાતકુમ્ભેઽથ શાર્ઙ્ગે વા રાજતે વા સુસંસ્કૃતે | સહસ્રપાકવત્ પૂજાં કૃત્વા રાજ્ઞઃ પ્રયોજયેત્ ||૯૨|| તેનાઞ્જિતાક્ષો નૃપતિર્ભવેત્ સર્વજનપ્રિયઃ | અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનાં દૃષ્ટિરોગવિવર્જિતઃ ||૯૩||

Adhikarana 74 (94-97) · Śloka 97

કુષ્ઠં ચન્દનમેલાશ્ચ પત્રં મધુકમઞ્જનમ્ | મેષશૃઙ્ગસ્ય પુષ્પાણિ વક્રં રત્નાનિ સપ્ત ચ ||૯૪|| ઉત્પલસ્ય બૃહત્યોશ્ચ પદ્મસ્યાપિ ચ કેશરમ્ | નાગપુષ્પમુશીરાણિ પિપ્પલી તુત્થમુત્તમમ્ ||૯૫|| કુક્કુટાણ્ડકપાલાનિ દાર્વીં પથ્યાં સરોચનામ્ | મરિચાન્યક્ષમજ્જાનં તુલ્યાં ચ ગૃહગોપિકામ્ ||૯૬|| કૃત્વા સૂક્ષ્મં તતશ્ચૂર્ણં ન્યસેદભ્યર્ચ્ય પૂર્વવત્ | એતદ્ભદ્રોદયં નામ સદૈવાર્હતિ ભૂમિપઃ ||૯૭||

Adhikarana 75 (98-99) · Śloka 99

વક્રં સમરિચં ચૈવ માંસીં શૈલેયમેવ ચ | તુલ્યાંશાનિ સમાનૈસ્તૈઃ સમગ્રૈશ્ચ મનઃશિલા ||૯૮|| પત્રસ્ય ભાગાશ્ચત્વારો દ્વિગુણં સર્વતોઽઞ્જનમ્ | તાવચ્ચ યષ્ટીમધુકં પૂર્વવચ્ચૈતદઞ્જનમ્ ||૯૯||

Adhikarana 76 (100-102) · Śloka 102

મનઃશિલાં દેવકાષ્ઠં રજન્યૌ ત્રિફલોષણમ્ | લાક્ષાલશુનમઞ્જિષ્ઠાસૈન્ધવૈલાઃ સમાક્ષિકાઃ ||૧૦૦|| રોધ્રં સાવરકં ચૂર્ણમાયસં તામ્રમેવ ચ | કાલાનુસારિવાં ચૈવ કુક્કુટાણ્ડદલાનિ ચ ||૧૦૧|| તુલ્યાનિ પયસા પિષ્ટ્વા ગુટિકાં કારયેદ્બુધઃ | કણ્ડૂતિમિરશુક્લાર્મરક્તરાજ્યુપશાન્તયે ||૧૦૨||

Adhikarana 77 (103-104) · Śloka 104

કાંસ્યાપમાર્જનમસી મધુકં સૈન્ધવં તથા | એરણ્ડમૂલં ચ સમં બૃહત્યંશદ્વયાન્વિતમ્ ||૧૦૩|| આજેન પયસા પિષ્ટ્વા તામ્રપાત્રં પ્રલેપયેત્ | સપ્તકૃત્વસ્તુ તા વર્ત્યશ્છાયાશુષ્કા રુજાપહાઃ ||૧૦૪||

Adhikarana 78 (105) · Śloka 105

પથ્યાતુત્થકયષ્ટ્યાહ્વૈસ્તુલ્યૈર્મરિચષોડશા | પથ્યા સર્વવિકારેષુ વર્તિઃ શીતામ્બુપેષિતા ||૧૦૫||

Adhikarana 79 (106) · Śloka 106

રસક્રિયાવિધાનેન યથોક્તવિધિકોવિદઃ | પિણ્ડાઞ્જનાનિ કુર્વીત યથાયોગમતન્દ્રિતઃ ||૧૦૬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 18

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે ક્રિયાકલ્પો નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ ||૧૮||