18. kriyākalpādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ ക്രിയാകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

സര്വശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വജ്ഞസ്തപോദൃഷ്ടിരുദാരധീഃ | വൈശ്വാമിത്രം ശശാസാഥ ശിഷ്യം കാശിപതിര്മുനിഃ ||൩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

തര്പണം പുടപാകശ്ച സേക ആശ്ച്യോതനാഞ്ജനേ | തത്ര തത്രോപദിഷ്ടാനി തേഷാം വ്യാസം നിബോധ മേ ||൪||

Adhikarana 4 (5-11) · Śloka 11

സംശുദ്ധദേഹശിരസോ ജീര്ണാന്നസ്യ ശുഭേ ദിനേ | പൂര്വാഹ്ണേ വാऽപരാഹ്ണേ വാ കാര്യമക്ഷ്ണോസ്തു തര്പണമ് ||൫|| വാതാതപരജോഹീനേ വേശ്മന്യുത്താനശായിനഃ | ആധാരൌ മാഷചൂര്ണേന ക്ലിന്നേന പരിമണ്ഡലൌ ||൬|| സമൌ ദൃഢാവസമ്ബാധൌ കര്തവ്യൌ നേത്രകോശയോഃ | പൂരയേദ്ഘൃതമണ്ഡസ്യ വിലീനസ്യ സുഖോദകേ ||൭|| ആപക്ഷ്മാഗ്രാത്തതഃ സ്ഥാപ്യം പഞ്ച തദ്വാക്ശതാനി തു | സ്വസ്ഥേ, കഫേ ഷട്, പിത്തേऽഷ്ടൌ, ദശ വാതേ തദുത്തമമ് ||൮|| രോഗസ്ഥാനവിശേഷേണ കേചിത് കാലം പ്രചക്ഷതേ | യഥാക്രമോപദിഷ്ടേഷു ത്രീണ്യേകം പഞ്ച സപ്ത ച ||൯|| ദശ ദൃഷ്ട്യാമഥാഷ്ടൌ ച വാക്ശതാനി വിഭാവയേത് | തതശ്ചാപാങ്ഗതഃ സ്നേഹം സ്രാവയിത്വാऽക്ഷി ശോധയേത് ||൧൦|| സ്വിന്നേന യവപിഷ്ടേന, സ്നേഹവീര്യേരിതം തതഃ | യഥാസ്വം ധൂമപാനേന കഫമസ്യ വിശോധയേത് ||൧൧||

Adhikarana 5 (12) · Śloka 12

ഏകാഹം വാ ത്ര്യഹം വാऽപി പഞ്ചാഹം ചേഷ്യതേ പരമ് |൧൨|

Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13

തര്പണേ തൃപ്തിലിങ്ഗാനി നേത്രസ്യേമാനി ലക്ഷയേത് ||൧൨|| സുഖസ്വപ്നാവബോധത്വം വൈശദ്യം വര്ണപാടവമ് | നിര്വൃതിര്വ്യാധിവിധ്വംസഃ ക്രിയാലാഘവമേവ ച ||൧൩||

Adhikarana 7 (14) · Śloka 14

ഗുര്വാവിലമതിസ്നിഗ്ധമശ്രുകണ്ഡൂപദേഹവത് | ജ്ഞേയം ദോഷസമുത്ക്ലിഷ്ടം നേത്രമത്യര്ഥതര്പിതമ് ||൧൪||

Adhikarana 8 (15) · Śloka 15

രൂക്ഷമാവിലമസ്രാഢ്യമസഹം രൂപദര്ശനേ | വ്യാധിവൃദ്ധിശ്ച തജ്ജ്ഞേയം ഹീനതര്പിതമക്ഷി ച ||൧൫||

Adhikarana 9 (16) · Śloka 16

അനയോര്ദോഷബാഹുല്യാത് പ്രയതേത ചികിത്സിതേ | ധൂമനസ്യാഞ്ജനൈഃ സേകൈ രൂക്ഷൈഃ സ്നിഗ്ധൈശ്ച യോഗവിത് ||൧൬||

Adhikarana 10 (17) · Śloka 18

താമ്യത്യതിവിശുഷ്കം യദ്രൂക്ഷം യച്ചാതിദാരുണമ് | ശീര്ണപക്ഷ്മാവിലം ജിഹ്മം രോഗക്ലിഷ്ടം ച യദ്ഭൃശമ് ||൧൭|| തദക്ഷി തര്പണാദേവ ലഭേതോര്ജാമസംശയമ് |൧൮|

Adhikarana 11 (18) · Śloka 19

ദുര്ദിനാത്യുഷ്ണശീതേഷു ചിന്തായാസഭ്രമേഷു ച ||൧൮|| അശാന്തോപദ്രവേ ചാക്ഷ്ണി തര്പണം ന പ്രശസ്യതേ |൧൯|

Adhikarana 12 (19) · Śloka 20

പുടപാകസ്തഥൈതേഷു, നസ്യം യേഷു ച ഗര്ഹിതമ് ||൧൯|| തര്പണാര്ഹാ ന യേ പ്രോക്താഃ സ്നേഹപാനാക്ഷമാശ്ച യേ |൨൦|

Adhikarana 13 (20-21) · Śloka 21

തതഃ പ്രശാന്തദോഷേഷു പുടപാകക്ഷമേഷു ച ||൨൦|| പുടപാകഃ പ്രയോക്തവ്യോ നേത്രേഷു ഭിഷജാ ഭവേത് | സ്നേഹനോ ലേഖനീയശ്ച രോപണീയശ്ച സ ത്രിധാ ||൨൧||

Adhikarana 14 (22) · Śloka 22

ഹിതഃ സ്നിഗ്ധോऽതിരൂക്ഷസ്യ സ്നിഗ്ധസ്യാപി ച ലേഖനഃ | ദൃഷ്ടേര്ബലാര്ഥമപരഃ പിത്താസൃഗ്വ്രണവാതനുത് ||൨൨||

Adhikarana 15 (23) · Śloka 23

സ്നേഹമാംസവസാമജ്ജമേദഃസ്വാദ്വൌഷധൈഃ കൃതഃ | സ്നേഹനഃ പുടപാകസ്തു ധാര്യോ ദ്വേ വാക്ശതേ തു സഃ ||൨൩||

Adhikarana 16 (24-25) · Śloka 25

ജാങ്ഗലാനാം യകൃന്മാംസൈര്ലേഖനദ്രവ്യസമ്ഭൃതൈഃ | കൃഷ്ണലോഹരജസ്താമ്രശങ്ഖവിദ്രുമസിന്ധുജൈഃ ||൨൪|| സമുദ്രഫേനകാസീസസ്രോതോജദധിമസ്തുഭിഃ | ലേഖനോ വാക്ശതം തസ്യ പരം ധാരണമുച്യതേ ||൨൫||

Adhikarana 17 (26) · Śloka 26

സ്തന്യജാങ്ഗലമധ്വാജ്യതിക്തദ്രവ്യവിപാചിതഃ | ലേഖനാത്ത്രിഗുണം ധാര്യഃ പുടപാകസ്തു രോപണഃ ||൨൬||

Adhikarana 18 (27) · Śloka 27

വിതരേത്തര്പണോക്തം തു ധൂമം ഹിത്വാ തു രോപണമ് | സ്നേഹസ്വേദൌ ദ്വയോഃ കാര്യൌ, കാര്യോ നൈവ ച രോപണേ ||൨൭||

Adhikarana 19 (28) · Śloka 28

ഏകാഹം വാ ദ്വ്യഹം വാऽപി ത്ര്യഹം വാऽപ്യവചാരണമ് |൨൮|

Adhikarana 20 (28) · Śloka 28

യന്ത്രണാ തു ക്രിയാകാലാദ്ദ്വിഗുണം കാലമിഷ്യതേ ||൨൮||

Adhikarana 21 (29) · Śloka 29

തേജാംസ്യനിലമാകാശമാദര്ശം ഭാസ്വരാണി ച | നേക്ഷേത തര്പിതേ നേത്രേ പുടപാകകൃതേ തഥാ ||൨൯||

Adhikarana 22 (30) · Śloka 30

മിഥ്യോപചാരാദനയോര്യോ വ്യാധിരുപജായതേ | അഞ്ജനാശ്ച്യോതനസ്വേദൈര്യഥാസ്വം തമുപാചരേത് ||൩൦||

Adhikarana 23 (31) · Śloka 31

പ്രസന്നവര്ണം വിശദം വാതാതപസഹം ലഘു | സുഖസ്വപ്നാവബോധ്യക്ഷി പുടപാകഗുണാന്വിതമ് ||൩൧||

Adhikarana 24 (32) · Śloka 32

അതിയോഗാദ്രുജഃ ശോഫഃ പിഡകാസ്തിമിരോദ്ഗമഃ |൩൨|

Adhikarana 25 (32) · Śloka 32

പാകോऽശ്രു ഹര്ഷണം ചാപി ഹീനേ ദോഷോദ്ഗമസ്തഥാ ||൩൨||

Adhikarana 26 (33-38) · Śloka 38

അത ഊര്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി പുടപാകപ്രസാധനമ് | ദ്വൌ ബില്വമാത്രൌ ശ്ലക്ഷ്ണസ്യ പിണ്ഡൌ മാംസസ്യ പേഷിതൌ ||൩൩|| ദ്രവ്യാണാം ബില്വമാത്രം തു ദ്രവാണാം കുഡവോ മതഃ | തദൈകധ്യം സമാലോഡ്യ പത്രൈഃ സുപരിവേഷ്ടിതമ് ||൩൪|| (കാശ്മരീകുമുദൈരണ്ഡപദ്മിനീകദലീഭവൈഃ ) | മൃദാവലിപ്തമങ്ഗാരൈഃ ഖാദിരൈരവകൂലയേത് ||൩൫|| കതകാശ്മന്തകൈരണ്ഡപാടലാവൃഷബാദരൈഃ | സക്ഷീരദ്രുമകാഷ്ഠൈര്വാ ഗോമയൈര്വാऽപി യുക്തിതഃ ||൩൬|| സ്വിന്നമുദ്ധൃത്യ നിഷ്പീഡ്യ രസമാദായ തം നൃണാമ് | തര്പണോക്തേന വിധിനാ യഥാവദവചാരയേത് ||൩൭|| കനീനകേ നിഷേച്യഃ സ്യാന്നിത്യമുത്താനശായിനഃ | രക്തേ പിത്തേ ച തൌ ശീതൌ കോഷ്ണൌ വാതകഫാപഹൌ ||൩൮||

Adhikarana 27 (39-40) · Śloka 40

അത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണൌ സതതം ദാഹപാകകരൌ സ്മൃതൌ | അപ്ലുതൌ ശീതലൌ ചാശ്രുസ്തമ്ഭരുഗ്ഘര്ഷകാരകൌ ||൩൯|| അതിമാത്രൌ കഷായത്വസങ്കോചസ്ഫുരണാവഹൌ | ഹീനപ്രമാണൌ ദോഷാണാമുത്ക്ലേശജനനൌ ഭൃശമ് ||൪൦||

Adhikarana 28 (41) · Śloka 42

യുക്തൌ കൃതൌ ദാഹശോഫരുഗ്ധര്ഷസ്രാവനാശനൌ | കണ്ഡൂപദേഹദൂഷീകാരക്തരാജിവിനാശനൌ ||൪൧|| തസ്മാത് പരിഹരന് ദോഷാന് വിദധ്യാത്തൌ സുഖാവഹൌ |൪൨|

Adhikarana 29 (42) · Śloka 42

വ്യാപദശ്ച യഥാദോഷം നസ്യധൂമാഞ്ജനൈര്ജയേത് ||൪൨||

Adhikarana 30 (43) · Śloka 43

ആദ്യന്തയോശ്ചാപ്യനയോഃ സ്വേദ ഉഷ്ണാമ്ബുചൈലികഃ | തഥാ ഹിതോऽവസാനേ ച ധൂമഃ ശ്ലേഷ്മസമുച്ഛ്രിതൌ ||൪൩||

Adhikarana 31 (44) · Śloka 44

യഥാദോഷോപയുക്തം തു നാതിപ്രബലമോജസാ | രോഗമാശ്ച്യോതനം ഹന്തി സേകസ്തു ബലവത്തരമ് ||൪൪||

Adhikarana 32 (45) · Śloka 45

തൌ ത്രിധൈവോപയുജ്യേതേ രോഗേഷു പുടപാകവത് |൪൫|

Adhikarana 33 (45) · Śloka 46

ലേഖനേ സപ്ത ചാഷ്ടൌ വാ ബിന്ദവഃ സ്നൈഹികേ ദശ ||൪൫|| ആശ്ച്യോതനേ പ്രയോക്തവ്യാ ദ്വാദശൈവ തു രോപണേ |൪൬|

Adhikarana 34 (46) · Śloka 46

സേകസ്യ ദ്വിഗുണഃ കാലഃ പുടപാകാത് പരോ മതഃ ||൪൬||

Adhikarana 35 (47) · Śloka 47

അഥവാ കാര്യനിര്വൃത്തേരുപയോഗോ യഥാക്രമമ് |൪൭|

Adhikarana 36 (47) · Śloka 47

പൂര്വാപരാഹ്ണേ മധ്യാഹ്നേ രുജാകാലേഷു ചോഭയോഃ ||൪൭||

Adhikarana 37 (48) · Śloka 48

യോഗായോഗാത് സ്നേഹസേകേ തര്പണോക്താന് പ്രചക്ഷതേ |൪൮|

Adhikarana 38 (47-50) · Śloka 51

രോഗാഞ്ഛിരസി സമ്ഭൂതാന് ഹത്വാऽതിപ്രബലാന് ഗുണാന് ||൪൮|| കരോതി ശിരസോ ബസ്തിരുക്താ യേ മൂര്ധതൈലികാഃ | ശുദ്ധദേഹസ്യ സായാഹ്നേ യഥാവ്യാധ്യശിതസ്യ തു ||൪൯|| ഋജ്വാസീനസ്യ ബധ്നീയാദ്വസ്തികോശം തതോ ദൃഢമ് | യഥാവ്യാധിശൃതസ്നേഹപൂര്ണം സംയമ്യ ധാരയേത് ||൫൦|| തര്പണോക്തം ദശഗുണം യഥാദോഷം വിധാനവിത് |൫൧|

Adhikarana 39 (51-52) · Śloka 52

വ്യക്തരൂപേഷു ദോഷേഷു ശുദ്ധകായസ്യ കേവലേ ||൫൧|| നേത്ര ഏവ സ്ഥിതേ ദോഷേ പ്രാപ്തമഞ്ജനമാചരേത് | ലേഖനം രോപണം ചാപി പ്രസാദനമഥാപി വാ ||൫൨||

Adhikarana 40 (53) · Śloka 53

തത്ര പഞ്ച രസാന് വ്യസ്താനാദ്യൈകരസവര്ജിതാന് | പഞ്ചധാ ലേഖനം യുഞ്ജ്യാദ്യഥാദോഷമതന്ദ്രിതഃ ||൫൩||

Adhikarana 41 (54) · Śloka 54

നേത്രവര്ത്മസിരാകോശസ്രോതഃശൃങ്ഗാടകാശ്രിതമ് | മുഖനാസാക്ഷിഭിര്ദോഷമോജസാ സ്രാവയേത്തു തത് ||൫൪||

Adhikarana 42 (55) · Śloka 55

കഷായം തിക്തകം വാऽപി സസ്നേഹം രോപണം മതമ് | തത്സ്നേഹശൈത്യാദ്വര്ണ്യം സ്യാദ്ദൃഷ്ടേശ്ച ബലവര്ധനമ് ||൫൫||

Adhikarana 43 (56) · Śloka 56

മധുരം സ്നേഹസമ്പന്നമഞ്ജനം തു പ്രസാദനമ് | ദൃഷ്ടിദോഷപ്രസാദാര്ഥം സ്നേഹനാര്ഥം ച തദ്ധിതമ് ||൫൬||

Adhikarana 44 (57) · Śloka 57

യഥാദോഷം പ്രയോജ്യാനി താനി രോഗവിശാരദൈഃ | അഞ്ജനാനി യഥോക്താനി പ്രാഹ്ണസായാഹ്നരാത്രിഷു ||൫൭||

Adhikarana 45 (58) · Śloka 58

ഗുടികാരസചൂര്ണാനി ത്രിവിധാന്യഞ്ജനാനി തു | യഥാപൂര്വം ബലം തേഷാം ശ്രേഷ്ഠമാഹുര്മനീഷിണഃ ||൫൮||

Adhikarana 46 (59) · Śloka 59

ഹരേണുമാത്രാ വര്തിഃ സ്യാല്ലേഖനസ്യ പ്രമാണതഃ | പ്രസാദനസ്യ ചാധ്യര്ധാ ദ്വിഗുണാ രോപണസ്യ ച ||൫൯||

Adhikarana 47 (60) · Śloka 60

രസാഞ്ജനസ്യ മാത്രാ തു യഥാവര്തിമിതാ മതാ |൬൦|

Adhikarana 48 (60) · Śloka 60

ദ്വിത്രിചതുഃശലാകാശ്ച ചൂര്ണസ്യാപ്യനുപൂര്വശഃ ||൬൦||

Adhikarana 49 (61) · Śloka 62

തേഷാം തുല്യഗുണാന്യേവ വിദധ്യാദ്ഭാജനാന്യപി | സൌവര്ണം രാജതം ശാര്ങ്ഗം താമ്രം വൈദൂര്യകാംസ്യജമ് ||൬൧|| ആയസാനി ച യോജ്യാനി ശലാകാശ്ച യഥാക്രമമ് |൬൨|

Adhikarana 50 (62) · Śloka 63

വക്ത്രയോര്മുകുലാകാരാ കലായപരിമണ്ഡലാ ||൬൨|| അഷ്ടാങ്ഗുലാ തനുര്മധ്യേ സുകൃതാ സാധുനിഗ്രഹാ |൬൩|

Adhikarana 51 (63) · Śloka 63

ഔദുമ്ബര്യശ്മജാ വാऽപി ശാരീരീ വാ ഹിതാ ഭവേത് ||൬൩||

Adhikarana 52 (64-65) · Śloka 65

വാമേനാക്ഷി വിനിര്ഭുജ്യ ഹസ്തേന സുസമാഹിതഃ | ശലാകയാ ദക്ഷിണേന ക്ഷിപേത് കാനീനമഞ്ജനമ് ||൬൪|| ആപാങ്ഗ്യം വാ യഥായോഗം കുര്യാച്ചാപി ഗതാഗതമ് | വര്ത്മോപലേപി വാ യത്തദങ്ഗുല്യൈവ പ്രയോജയേത് ||൬൫||

Adhikarana 53 (66) · Śloka 66

അക്ഷി നാത്യന്തയോരഞ്ജ്യാദ്ബാധമാനോऽപി വാ ഭിഷക് |൬൬|

Adhikarana 54 (66) · Śloka 67

ന ചാനിര്വാന്തദോഷേऽക്ഷ്ണി ധാവനം സമ്പ്രയോജയേത് ||൬൬|| ദോഷഃ പ്രതിനിവൃത്തഃ സന് ഹന്യാദ് ദൃഷ്ടേര്ബലം തഥാ |൬൭|

Adhikarana 55 (67) · Śloka 68

ഗതദോഷമപേതാശ്രു പശ്യേദ്യത് സമ്യഗമ്ഭസാ ||൬൭|| പ്രക്ഷാല്യാക്ഷി യഥാദോഷം കാര്യം പ്രത്യഞ്ജനം തതഃ |൬൮|

Adhikarana 56 (68-69) · Śloka 69

ശ്രമോദാവര്തരുദിതമദ്യക്രോധഭയജ്വരൈഃ ||൬൮|| വേഗാഘാതശിരോദോഷൈശ്ചാര്താനാം നേഷ്യതേऽഞ്ജനമ് | രാഗരുക്തിമിരാസ്രാവശൂലസംരമ്ഭസമ്ഭവാത് ||൬൯||

Adhikarana 57 (70-73) · Śloka 73

നിദ്രാക്ഷയേ ക്രിയാശക്തിം, പ്രവാതേ ദൃഗ്ബലക്ഷയമ് | രജോധൂമഹതേ രാഗസ്രാവാധീമന്ഥസമ്ഭവമ് ||൭൦|| സംരമ്ഭശൂലൌ നസ്യാന്തേ, ശിരോരുജി ശിരോരുജമ് | ശിരഃസ്നാതേऽതിശീതേ ച രവാവനുദിതേऽപി ച ||൭൧|| ദോഷസ്ഥൈര്യാദപാര്ഥം സ്യാദ്ദോഷോത്ക്ലേശം കരോതി ച | അജീര്ണേऽപ്യേവമേവ സ്യാത് സ്രോതോമാര്ഗാവരോധനാത് ||൭൨|| ദോഷവേഗോദയേ ദത്തം കുര്യാത്താംസ്താനുപദ്രവാന് | തസ്മാത് പരിഹരന് ദോഷാനഞ്ജനം സാധു യോജയേത് ||൭൩||

Adhikarana 58 (74) · Śloka 74

ലേഖനസ്യ വിശേഷേണ കാല ഏഷ പ്രകീര്തിതഃ |൭൪|

Adhikarana 59 (74) · Śloka 75

വ്യാപദശ്ച ജയേദേതാഃ സേകാശ്ച്യോതനലേപനൈഃ ||൭൪|| യഥാസ്വം ധൂമകവലൈര്നസ്യൈശ്ചാപി സമുത്ഥിതാഃ |൭൫|

Adhikarana 60 (75) · Śloka 76

വിശദം ലഘ്വനാസ്രാവി ക്രിയാപടു സുനിര്മലമ് ||൭൫|| സംശാന്തോപദ്രവം നേത്രം വിരിക്തം സമ്യഗാദിശേത് |൭൬|

Adhikarana 61 (76) · Śloka 77

ജിഹ്മം ദാരുണദുര്വര്ണം സ്രസ്തം രൂക്ഷമതീവ ച ||൭൬|| നേത്രം വിരേകാതിയോഗേ സ്യന്ദതേ ചാതിമാത്രശഃ |൭൭|

Adhikarana 62 (77) · Śloka 77

തത്ര സന്തര്പണം കാര്യം വിധാനം ചാനിലാപഹമ് ||൭൭||

Adhikarana 63 (78) · Śloka 78

അക്ഷി മന്ദവിരിക്തം സ്യാദുദഗ്രതരദോഷവത് |൭൮|

Adhikarana 64 (78) · Śloka 78

ധൂമനസ്യാഞ്ജനൈസ്തത്ര ഹിതം ദോഷാവസേചനമ് ||൭൮||

Adhikarana 65 (79) · Śloka 79

സ്നേഹവര്ണബലോപേതം പ്രസന്നം ദോഷവര്ജിതമ് | ജ്ഞേയം പ്രസാദനേ സമ്യഗുപയുക്തേऽക്ഷി നിര്വൃതമ് ||൭൯||

Adhikarana 66 (80) · Śloka 80

കിഞ്ജിദ്ധീനവികാരം സ്യാത്തര്പണാദ്ധി കൃതാദതി |൮൦|

Adhikarana 67 (80) · Śloka 80

തത്ര ദോഷഹരം രൂക്ഷം ഭേഷജം ശസ്യതേ മൃദു ||൮൦||

Adhikarana 68 (81) · Śloka 81

സാധാരണമപി ജ്ഞേയമേവം രോപണലക്ഷണമ് | പ്രസാദനവദാചഷ്ടേ തസ്മിന് യുക്തേऽതിഭേഷജമ് ||൮൧||

Adhikarana 69 (82) · Śloka 82

സ്നേഹനം രോപണം വാऽപി ഹീനയുക്തമപാര്ഥകമ് |൮൨|

Adhikarana 70 (82) · Śloka 82

കര്തവ്യം മാത്രയാ തസ്മാദഞ്ജനം സിദ്ധിമിച്ഛതാ ||൮൨||

Adhikarana 71 (83) · Śloka 83

പുടപാകക്രിയദ്യാസു ക്രിയാസ്വേഷൈ(കൈ)വ കല്പനാ | സഹസ്രശശ്ചാഞ്ജനേഷു ബീജേനോക്തേന പൂജിതാഃ ||൮൩||

Adhikarana 72 (84) · Śloka 84

ദൃഷ്ടേര്ബലവിവൃദ്ധ്യര്ഥം യാപ്യരോഗക്ഷയായ ച | രാജാര്ഹാന്യഞ്ജനാഗ്ര്യാണി നിബോധേമാന്യതഃ പരമ് ||൮൪||

Adhikarana 73 (85-93) · Śloka 93

അഷ്ടൌ ഭാഗാനഞ്ജനസ്യ നീലോത്പലസമത്വിഷഃ | ഔദുമ്ബരം ശാതകുമ്ഭം രാജതം ച സമാസതഃ ||൮൫|| ഏകാദശൈതാന് ഭാഗാംസ്തു യോജയേത് കുശലോ ഭിഷക് | മൂഷാക്ഷിപ്തം തദാധ്മാതമാവൃതം ജാതവേദസി ||൮൬|| ഖദിരാശ്മന്തകാങ്ഗാരൈര്ഗോശകൃദ്ഭിരഥാപി വാ | ഗവാം ശകൃദ്രസേ മൂത്രേ ദധ്നി സര്പിഷി മാക്ഷികേ ||൮൭|| തൈലമദ്യവസാമജ്ജസര്വഗന്ധോദകേഷു ച | ദ്രാക്ഷാരസേക്ഷുത്രിഫലാരസേഷു സുഹിമേഷു ച ||൮൮|| സാരിവാദികഷായേ ച കഷായേ ചോത്പലാദികേ | നിഷേചയേത് പൃഥക് ചൈനം ധ്മാതം ധ്മാതം പുനഃ പുനഃ ||൮൯|| തതോऽന്തരീക്ഷേ സപ്താഹം പ്ലോതബദ്ധം സ്ഥിതം ജലേ | വിശോഷ്യ ചൂര്ണയേന്മുക്താം സ്ഫടികം വിദ്രുമം തഥാ ||൯൦|| കാലാനുസാരിവാം ചാപി ശുചിരാവാപ്യ യോഗതഃ | ഏതച്ചൂര്ണാഞ്ജനം ശ്രേഷ്ഠം നിഹിതം ഭാജനേ ശുഭേ ||൯൧|| ദന്തസ്ഫടികവൈദൂര്യശങ്ഖശൈലാസനോദ്ഭവേ | ശാതകുമ്ഭേऽഥ ശാര്ങ്ഗേ വാ രാജതേ വാ സുസംസ്കൃതേ | സഹസ്രപാകവത് പൂജാം കൃത്വാ രാജ്ഞഃ പ്രയോജയേത് ||൯൨|| തേനാഞ്ജിതാക്ഷോ നൃപതിര്ഭവേത് സര്വജനപ്രിയഃ | അധൃഷ്യഃ സര്വഭൂതാനാം ദൃഷ്ടിരോഗവിവര്ജിതഃ ||൯൩||

Adhikarana 74 (94-97) · Śloka 97

കുഷ്ഠം ചന്ദനമേലാശ്ച പത്രം മധുകമഞ്ജനമ് | മേഷശൃങ്ഗസ്യ പുഷ്പാണി വക്രം രത്നാനി സപ്ത ച ||൯൪|| ഉത്പലസ്യ ബൃഹത്യോശ്ച പദ്മസ്യാപി ച കേശരമ് | നാഗപുഷ്പമുശീരാണി പിപ്പലീ തുത്ഥമുത്തമമ് ||൯൫|| കുക്കുടാണ്ഡകപാലാനി ദാര്വീം പഥ്യാം സരോചനാമ് | മരിചാന്യക്ഷമജ്ജാനം തുല്യാം ച ഗൃഹഗോപികാമ് ||൯൬|| കൃത്വാ സൂക്ഷ്മം തതശ്ചൂര്ണം ന്യസേദഭ്യര്ച്യ പൂര്വവത് | ഏതദ്ഭദ്രോദയം നാമ സദൈവാര്ഹതി ഭൂമിപഃ ||൯൭||

Adhikarana 75 (98-99) · Śloka 99

വക്രം സമരിചം ചൈവ മാംസീം ശൈലേയമേവ ച | തുല്യാംശാനി സമാനൈസ്തൈഃ സമഗ്രൈശ്ച മനഃശിലാ ||൯൮|| പത്രസ്യ ഭാഗാശ്ചത്വാരോ ദ്വിഗുണം സര്വതോऽഞ്ജനമ് | താവച്ച യഷ്ടീമധുകം പൂര്വവച്ചൈതദഞ്ജനമ് ||൯൯||

Adhikarana 76 (100-102) · Śloka 102

മനഃശിലാം ദേവകാഷ്ഠം രജന്യൌ ത്രിഫലോഷണമ് | ലാക്ഷാലശുനമഞ്ജിഷ്ഠാസൈന്ധവൈലാഃ സമാക്ഷികാഃ ||൧൦൦|| രോധ്രം സാവരകം ചൂര്ണമായസം താമ്രമേവ ച | കാലാനുസാരിവാം ചൈവ കുക്കുടാണ്ഡദലാനി ച ||൧൦൧|| തുല്യാനി പയസാ പിഷ്ട്വാ ഗുടികാം കാരയേദ്ബുധഃ | കണ്ഡൂതിമിരശുക്ലാര്മരക്തരാജ്യുപശാന്തയേ ||൧൦൨||

Adhikarana 77 (103-104) · Śloka 104

കാംസ്യാപമാര്ജനമസീ മധുകം സൈന്ധവം തഥാ | ഏരണ്ഡമൂലം ച സമം ബൃഹത്യംശദ്വയാന്വിതമ് ||൧൦൩|| ആജേന പയസാ പിഷ്ട്വാ താമ്രപാത്രം പ്രലേപയേത് | സപ്തകൃത്വസ്തു താ വര്ത്യശ്ഛായാശുഷ്കാ രുജാപഹാഃ ||൧൦൪||

Adhikarana 78 (105) · Śloka 105

പഥ്യാതുത്ഥകയഷ്ട്യാഹ്വൈസ്തുല്യൈര്മരിചഷോഡശാ | പഥ്യാ സര്വവികാരേഷു വര്തിഃ ശീതാമ്ബുപേഷിതാ ||൧൦൫||

Adhikarana 79 (106) · Śloka 106

രസക്രിയാവിധാനേന യഥോക്തവിധികോവിദഃ | പിണ്ഡാഞ്ജനാനി കുര്വീത യഥായോഗമതന്ദ്രിതഃ ||൧൦൬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 18

ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രാന്തര്ഗതേ ശാലാക്യതന്ത്രേ ക്രിയാകല്പോ നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ ||൧൮||