Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో నయనాభిఘాతప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो नयनाभिघातप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
19. nayanābhighātapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
అభ్యాహతే తు నయనే బహుధా నరాణాం సంరంభరాగతుములాసు రుజాసు ధీమాన్ | నస్యాస్యలేపపరిషేచనతర్పణాద్యముక్తం పునః క్షతజపిత్తజశూలపథ్యం ||3|| దృష్టిప్రసాదజననం విధిమాశు కుర్యాత్ స్నిగ్ధైర్హిమైశ్చ మధురైశ్చ తథా ప్రయోగైః |4|
View original
अभ्याहते तु नयने बहुधा नराणां संरम्भरागतुमुलासु रुजासु धीमान् | नस्यास्यलेपपरिषेचनतर्पणाद्यमुक्तं पुनः क्षतजपित्तजशूलपथ्यम् ||३|| दृष्टिप्रसादजननं विधिमाशु कुर्यात् स्निग्धैर्हिमैश्च मधुरैश्च तथा प्रयोगैः |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
స్వేదాగ్నిధూమభయశోకరుజాభిఘాతైరభ్యాహతామపి తథైవ భిషక్ చికిత్సేత్ ||4||
View original
स्वेदाग्निधूमभयशोकरुजाभिघातैरभ्याहतामपि तथैव भिषक् चिकित्सेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
సద్యోహతే నయన ఏష విధిస్తదూర్ధ్వం స్యందేరితో భవతి దోషమవేక్ష్య కార్యః |5|
View original
सद्योहते नयन एष विधिस्तदूर्ध्वं स्यन्देरितो भवति दोषमवेक्ष्य कार्यः |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
అభ్యాహతం నయనమీషదథాస్యబాష్పసంస్వేదితం భవతి తన్నిరుజం క్షణేన ||5||
View original
अभ्याहतं नयनमीषदथास्यबाष्पसंस्वेदितं भवति तन्निरुजं क्षणेन ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 7
సాధ్యం క్షతం పటలమేకముభే తు కృచ్ఛ్రే త్రీణి క్షతాని పటలాని వివర్జయేత్తు | స్యాత్ పిచ్చితం చ నయనం హ్యతి చావసన్నం స్రస్తం చ్యుతం చ హతదృక్ చ భవేత్తు యాప్యం ||6|| విస్తీర్ణదృష్టితనురాగమసత్ప్రదర్శి, సాధ్యం యథాస్థితమనావిలదర్శనం చ |7|
View original
साध्यं क्षतं पटलमेकमुभे तु कृच्छ्रे त्रीणि क्षतानि पटलानि विवर्जयेत्तु | स्यात् पिच्चितं च नयनं ह्यति चावसन्नं स्रस्तं च्युतं च हतदृक् च भवेत्तु याप्यम् ||६|| विस्तीर्णदृष्टितनुरागमसत्प्रदर्शि, साध्यं यथास्थितमनाविलदर्शनं च |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
ప్రాణోపరోధవమనక్షుతకంఠరోధైరున్నమ్యమాశు నయనం యదతిప్రవిష్టం ||7||
View original
प्राणोपरोधवमनक्षुतकण्ठरोधैरुन्नम्यमाशु नयनं यदतिप्रविष्टम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
నేత్రే విలంబిని విధిర్విహితః పురస్తాదుచ్ఛింఘనం శిరసి వార్యవసేచనం చ |8|
View original
नेत्रे विलम्बिनि विधिर्विहितः पुरस्तादुच्छिङ्घनं शिरसि वार्यवसेचनं च |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8) · Śloka 9
షట్సప్తతిర్నయనజా య ఇమే ప్రదిష్టా రోగా భవంత్యమహతాం మహతాం చ తేభ్యః ||8|| స్తన్యప్రకోపకఫమారుతపిత్తరక్తైర్బాలాక్షివర్త్మభవ ఏవ కుకూణకోఽన్యః |9|
View original
षट्सप्ततिर्नयनजा य इमे प्रदिष्टा रोगा भवन्त्यमहतां महतां च तेभ्यः ||८|| स्तन्यप्रकोपकफमारुतपित्तरक्तैर्बालाक्षिवर्त्मभव एव कुकूणकोऽन्यः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (9-10) · Śloka 10
మృద్గాతి నేత్రమతికండుమథాక్షికూటం నాసాలలాటమపి తేన శిశుః స నిత్యం ||9|| సూర్యప్రభాం న సహతే స్రవతి ప్రబద్ధం, తస్యాహరేద్రుధిరమాశు వినిర్లిఖేచ్చ | క్షౌద్రాయుతైశ్చ కటుభిః ప్రతిసారయేత్తు మాతుః శిశోరభిహితం చ విధిం విదధ్యాత్ ||10||
View original
मृद्गाति नेत्रमतिकण्डुमथाक्षिकूटं नासाललाटमपि तेन शिशुः स नित्यम् ||९|| सूर्यप्रभां न सहते स्रवति प्रबद्धं, तस्याहरेद्रुधिरमाशु विनिर्लिखेच्च | क्षौद्रायुतैश्च कटुभिः प्रतिसारयेत्तु मातुः शिशोरभिहितं च विधिं विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (11) · Śloka 12
తం వామయేత్తు మధుసైంధవసంప్రయుక్తైః పీతం పయః ఖలు ఫలైః ఖరమంజరీణాం ||11|| స్యాత్పిప్పలీలవణమాక్షికసంయుతైర్వా... |12|
View original
तं वामयेत्तु मधुसैन्धवसम्प्रयुक्तैः पीतं पयः खलु फलैः खरमञ्जरीणाम् ||११|| स्यात्पिप्पलीलवणमाक्षिकसंयुतैर्वा... |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
... నైనం వమంతమపి వామయితుం యతేత |12|
View original
... नैनं वमन्तमपि वामयितुं यतेत |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
దత్త్వా వచామశనదుగ్ధభుజే ప్రయోజ్యమూర్ధ్వం తతః ఫలయుతం వమనం విధిజ్ఞైః ||12||
View original
दत्त्वा वचामशनदुग्धभुजे प्रयोज्यमूर्ध्वं ततः फलयुतं वमनं विधिज्ञैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (13) · Śloka 13
జంబ్వామ్రధాత్ర్యణుదలైః పరిధావనార్థం కార్యం కషాయమవసేచనమేవ చాపి |13|
View original
जम्ब्वाम्रधात्र्यणुदलैः परिधावनार्थं कार्यं कषायमवसेचनमेव चापि |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ఆశ్చ్యోతనే చ హితమత్ర ఘృతం గుడూచీసిద్ధం తథాఽఽహురపి చ త్రిఫలావిపక్వం ||13||
View original
आश्च्योतने च हितमत्र घृतं गुडूचीसिद्धं तथाऽऽहुरपि च त्रिफलाविपक्वम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
నేపాలజామరిచశంఖరసాంజనాని సింధుప్రసూతగుడమాక్షికసంయుతాని | స్యాదంజనం, మధురసామధుకామ్రకైర్వా ... |14|
View original
नेपालजामरिचशङ्खरसाञ्जनानि सिन्धुप्रसूतगुडमाक्षिकसंयुतानि | स्यादञ्जनं, मधुरसामधुकाम्रकैर्वा ... |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (14) · Śloka 14
... కృష్ణాయసం ఘృతపయో మధు వాఽపి దగ్ధం ||14||
View original
... कृष्णायसं घृतपयो मधु वाऽपि दग्धम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
వ్యోషం పలాండు మధుకం లవణోత్తమం చ లాక్షాం చ గౌరికయుతాం గుటికాంజనం వా | నింబచ్ఛదం మధుకదార్వి సతామ్రలోధ్రమిచ్ఛంతి చాత్ర భిషజోఽంజనమంశతుల్యం ||15||
View original
व्योषं पलाण्डु मधुकं लवणोत्तमं च लाक्षां च गौरिकयुतां गुटिकाञ्जनं वा | निम्बच्छदं मधुकदार्वि सताम्रलोध्रमिच्छन्ति चात्र भिषजोऽञ्जनमंशतुल्यम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (16) · Śloka 16
స్రోతోజశంఖదధిసైంధవమర్ధపక్షం శుక్రం శిశోర్నుదతి భావితమంజనేన | స్యందే కఫదభిహితం క్రమమాచరేచ్చ బాలస్య రోగకుశలోఽక్షిగదం జిఘాంసుః ||16||
View original
स्रोतोजशङ्खदधिसैन्धवमर्धपक्षं शुक्रं शिशोर्नुदति भावितमञ्जनेन | स्यन्दे कफदभिहितं क्रममाचरेच्च बालस्य रोगकुशलोऽक्षिगदं जिघांसुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (17-18) · Śloka 18
సముద్ర ఇవ గంభీరం నైవ శక్యం చికిత్సితం | వక్తుం నిరవశేషేణ శ్లోకానామయుతైరపి ||17|| సహస్రైరపి వా, ప్రోక్తమర్థమల్పమతిర్నరః | తర్కగ్రంథార్థరహితో నైవ గృహ్ణాత్యపండితః ||18||
View original
समुद्र इव गम्भीरं नैव शक्यं चिकित्सितम् | वक्तुं निरवशेषेण श्लोकानामयुतैरपि ||१७|| सहस्रैरपि वा, प्रोक्तमर्थमल्पमतिर्नरः | तर्कग्रन्थार्थरहितो नैव गृह्णात्यपण्डितः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (19-20) · Śloka 20
తదిదం బహుగూఢార్థం చికిత్సాబీజమీరితం | కుశలేనాభిపన్నం తద్బహుధాఽభిప్రరోహతి ||19|| తస్మాన్మతిమతా నిత్యం నానాశాస్త్రార్థదర్శినా | సర్వమూహ్యమగాధార్థం శాస్త్రమాగమబుద్ధినా ||20||
View original
तदिदं बहुगूढार्थं चिकित्साबीजमीरितम् | कुशलेनाभिपन्नं तद्बहुधाऽभिप्ररोहति ||१९|| तस्मान्मतिमता नित्यं नानाशास्त्रार्थदर्शिना | सर्वमूह्यमगाधार्थं शास्त्रमागमबुद्धिना ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే నయనాభిఘాతచికిత్సితం నామైకోనవింశోఽధ్యాయః ||19||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे नयनाभिघातचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः ||१९||
🔊 Audio coming soon