Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātō nayanābhighātapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातो नयनाभिघातप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
19. nayanābhighātapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
abhyāhatē tu nayanē bahudhā narāṇāṁ saṁrambharāgatumulāsu rujāsu dhīmān | nasyāsyalēpapariṣēcanatarpaṇādyamuktaṁ punaḥ kṣatajapittajaśūlapathyam ||3|| dr̥ṣṭiprasādajananaṁ vidhimāśu kuryāt snigdhairhimaiśca madhuraiśca tathā prayōgaiḥ |4|
View original
अभ्याहते तु नयने बहुधा नराणां संरम्भरागतुमुलासु रुजासु धीमान् | नस्यास्यलेपपरिषेचनतर्पणाद्यमुक्तं पुनः क्षतजपित्तजशूलपथ्यम् ||३|| दृष्टिप्रसादजननं विधिमाशु कुर्यात् स्निग्धैर्हिमैश्च मधुरैश्च तथा प्रयोगैः |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
svēdāgnidhūmabhayaśōkarujābhighātairabhyāhatāmapi tathaiva bhiṣak cikitsēt ||4||
View original
स्वेदाग्निधूमभयशोकरुजाभिघातैरभ्याहतामपि तथैव भिषक् चिकित्सेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
sadyōhatē nayana ēṣa vidhistadūrdhvaṁ syandēritō bhavati dōṣamavēkṣya kāryaḥ |5|
View original
सद्योहते नयन एष विधिस्तदूर्ध्वं स्यन्देरितो भवति दोषमवेक्ष्य कार्यः |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
abhyāhataṁ nayanamīṣadathāsyabāṣpasaṁsvēditaṁ bhavati tannirujaṁ kṣaṇēna ||5||
View original
अभ्याहतं नयनमीषदथास्यबाष्पसंस्वेदितं भवति तन्निरुजं क्षणेन ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 7
sādhyaṁ kṣataṁ paṭalamēkamubhē tu kr̥cchrē trīṇi kṣatāni paṭalāni vivarjayēttu | syāt piccitaṁ ca nayanaṁ hyati cāvasannaṁ srastaṁ cyutaṁ ca hatadr̥k ca bhavēttu yāpyam ||6|| vistīrṇadr̥ṣṭitanurāgamasatpradarśi, sādhyaṁ yathāsthitamanāviladarśanaṁ ca |7|
View original
साध्यं क्षतं पटलमेकमुभे तु कृच्छ्रे त्रीणि क्षतानि पटलानि विवर्जयेत्तु | स्यात् पिच्चितं च नयनं ह्यति चावसन्नं स्रस्तं च्युतं च हतदृक् च भवेत्तु याप्यम् ||६|| विस्तीर्णदृष्टितनुरागमसत्प्रदर्शि, साध्यं यथास्थितमनाविलदर्शनं च |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
prāṇōparōdhavamanakṣutakaṇṭharōdhairunnamyamāśu nayanaṁ yadatipraviṣṭam ||7||
View original
प्राणोपरोधवमनक्षुतकण्ठरोधैरुन्नम्यमाशु नयनं यदतिप्रविष्टम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
nētrē vilambini vidhirvihitaḥ purastāducchiṅghanaṁ śirasi vāryavasēcanaṁ ca |8|
View original
नेत्रे विलम्बिनि विधिर्विहितः पुरस्तादुच्छिङ्घनं शिरसि वार्यवसेचनं च |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8) · Śloka 9
ṣaṭsaptatirnayanajā ya imē pradiṣṭā rōgā bhavantyamahatāṁ mahatāṁ ca tēbhyaḥ ||8|| stanyaprakōpakaphamārutapittaraktairbālākṣivartmabhava ēva kukūṇakō'nyaḥ |9|
View original
षट्सप्ततिर्नयनजा य इमे प्रदिष्टा रोगा भवन्त्यमहतां महतां च तेभ्यः ||८|| स्तन्यप्रकोपकफमारुतपित्तरक्तैर्बालाक्षिवर्त्मभव एव कुकूणकोऽन्यः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (9-10) · Śloka 10
mr̥dgāti nētramatikaṇḍumathākṣikūṭaṁ nāsālalāṭamapi tēna śiśuḥ sa nityam ||9|| sūryaprabhāṁ na sahatē sravati prabaddhaṁ, tasyāharēdrudhiramāśu vinirlikhēcca | kṣaudrāyutaiśca kaṭubhiḥ pratisārayēttu mātuḥ śiśōrabhihitaṁ ca vidhiṁ vidadhyāt ||10||
View original
मृद्गाति नेत्रमतिकण्डुमथाक्षिकूटं नासाललाटमपि तेन शिशुः स नित्यम् ||९|| सूर्यप्रभां न सहते स्रवति प्रबद्धं, तस्याहरेद्रुधिरमाशु विनिर्लिखेच्च | क्षौद्रायुतैश्च कटुभिः प्रतिसारयेत्तु मातुः शिशोरभिहितं च विधिं विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (11) · Śloka 12
taṁ vāmayēttu madhusaindhavasamprayuktaiḥ pītaṁ payaḥ khalu phalaiḥ kharamañjarīṇām ||11|| syātpippalīlavaṇamākṣikasaṁyutairvā... |12|
View original
तं वामयेत्तु मधुसैन्धवसम्प्रयुक्तैः पीतं पयः खलु फलैः खरमञ्जरीणाम् ||११|| स्यात्पिप्पलीलवणमाक्षिकसंयुतैर्वा... |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
... nainaṁ vamantamapi vāmayituṁ yatēta |12|
View original
... नैनं वमन्तमपि वामयितुं यतेत |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
dattvā vacāmaśanadugdhabhujē prayōjyamūrdhvaṁ tataḥ phalayutaṁ vamanaṁ vidhijñaiḥ ||12||
View original
दत्त्वा वचामशनदुग्धभुजे प्रयोज्यमूर्ध्वं ततः फलयुतं वमनं विधिज्ञैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (13) · Śloka 13
jambvāmradhātryaṇudalaiḥ paridhāvanārthaṁ kāryaṁ kaṣāyamavasēcanamēva cāpi |13|
View original
जम्ब्वाम्रधात्र्यणुदलैः परिधावनार्थं कार्यं कषायमवसेचनमेव चापि |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
āścyōtanē ca hitamatra ghr̥taṁ guḍūcīsiddhaṁ tathā''hurapi ca triphalāvipakvam ||13||
View original
आश्च्योतने च हितमत्र घृतं गुडूचीसिद्धं तथाऽऽहुरपि च त्रिफलाविपक्वम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
nēpālajāmaricaśaṅkharasāñjanāni sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṁyutāni | syādañjanaṁ, madhurasāmadhukāmrakairvā ... |14|
View original
नेपालजामरिचशङ्खरसाञ्जनानि सिन्धुप्रसूतगुडमाक्षिकसंयुतानि | स्यादञ्जनं, मधुरसामधुकाम्रकैर्वा ... |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (14) · Śloka 14
... kr̥ṣṇāyasaṁ ghr̥tapayō madhu vā'pi dagdham ||14||
View original
... कृष्णायसं घृतपयो मधु वाऽपि दग्धम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
vyōṣaṁ palāṇḍu madhukaṁ lavaṇōttamaṁ ca lākṣāṁ ca gaurikayutāṁ guṭikāñjanaṁ vā | nimbacchadaṁ madhukadārvi satāmralōdhramicchanti cātra bhiṣajō'ñjanamaṁśatulyam ||15||
View original
व्योषं पलाण्डु मधुकं लवणोत्तमं च लाक्षां च गौरिकयुतां गुटिकाञ्जनं वा | निम्बच्छदं मधुकदार्वि सताम्रलोध्रमिच्छन्ति चात्र भिषजोऽञ्जनमंशतुल्यम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (16) · Śloka 16
srōtōjaśaṅkhadadhisaindhavamardhapakṣaṁ śukraṁ śiśōrnudati bhāvitamañjanēna | syandē kaphadabhihitaṁ kramamācarēcca bālasya rōgakuśalō'kṣigadaṁ jighāṁsuḥ ||16||
View original
स्रोतोजशङ्खदधिसैन्धवमर्धपक्षं शुक्रं शिशोर्नुदति भावितमञ्जनेन | स्यन्दे कफदभिहितं क्रममाचरेच्च बालस्य रोगकुशलोऽक्षिगदं जिघांसुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (17-18) · Śloka 18
samudra iva gambhīraṁ naiva śakyaṁ cikitsitam | vaktuṁ niravaśēṣēṇa ślōkānāmayutairapi ||17|| sahasrairapi vā, prōktamarthamalpamatirnaraḥ | tarkagranthārtharahitō naiva gr̥hṇātyapaṇḍitaḥ ||18||
View original
समुद्र इव गम्भीरं नैव शक्यं चिकित्सितम् | वक्तुं निरवशेषेण श्लोकानामयुतैरपि ||१७|| सहस्रैरपि वा, प्रोक्तमर्थमल्पमतिर्नरः | तर्कग्रन्थार्थरहितो नैव गृह्णात्यपण्डितः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (19-20) · Śloka 20
tadidaṁ bahugūḍhārthaṁ cikitsābījamīritam | kuśalēnābhipannaṁ tadbahudhā'bhiprarōhati ||19|| tasmānmatimatā nityaṁ nānāśāstrārthadarśinā | sarvamūhyamagādhārthaṁ śāstramāgamabuddhinā ||20||
View original
तदिदं बहुगूढार्थं चिकित्साबीजमीरितम् | कुशलेनाभिपन्नं तद्बहुधाऽभिप्ररोहति ||१९|| तस्मान्मतिमता नित्यं नानाशास्त्रार्थदर्शिना | सर्वमूह्यमगाधार्थं शास्त्रमागमबुद्धिना ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē śālākyatantrē nayanābhighātacikitsitaṁ nāmaikōnaviṁśō'dhyāyaḥ ||19||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे नयनाभिघातचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः ||१९||
🔊 Audio coming soon