Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਨਯਨਾਭਿਘਾਤਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो नयनाभिघातप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
19. nayanābhighātapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
ਅਭ੍ਯਾਹਤੇ ਤੁ ਨਯਨੇ ਬਹੁਧਾ ਨਰਾਣਾਂ ਸਂਰਮ੍ਭਰਾਗਤੁਮੁਲਾਸੁ ਰੁਜਾਸੁ ਧੀਮਾਨ੍ | ਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯਲੇਪਪਰਿਸੇਚਨਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸਤਜਪਿਤ੍ਤਜਸ਼ੂਲਪਥ੍ਯਮ੍ ||੩|| ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਜਨਨਂ ਵਿਧਿਮਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਹਿਮੈਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪ੍ਰਯੋਗੈਃ |੪|
View original
अभ्याहते तु नयने बहुधा नराणां संरम्भरागतुमुलासु रुजासु धीमान् | नस्यास्यलेपपरिषेचनतर्पणाद्यमुक्तं पुनः क्षतजपित्तजशूलपथ्यम् ||३|| दृष्टिप्रसादजननं विधिमाशु कुर्यात् स्निग्धैर्हिमैश्च मधुरैश्च तथा प्रयोगैः |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਸ੍ਵੇਦਾਗ੍ਨਿਧੂਮਭਯਸ਼ੋਕਰੁਜਾਭਿਘਾਤੈਰਭ੍ਯਾਹਤਾਮਪਿ ਤਥੈਵ ਭਿਸਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍ ||੪||
View original
स्वेदाग्निधूमभयशोकरुजाभिघातैरभ्याहतामपि तथैव भिषक् चिकित्सेत् ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਸਦ੍ਯੋਹਤੇ ਨਯਨ ਏਸ ਵਿਧਿਸ੍ਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦੇਰਿਤੋ ਭਵਤਿ ਦੋਸਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਃ |੫|
View original
सद्योहते नयन एष विधिस्तदूर्ध्वं स्यन्देरितो भवति दोषमवेक्ष्य कार्यः |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
ਅਭ੍ਯਾਹਤਂ ਨਯਨਮੀਸਦਥਾਸ੍ਯਬਾਸ੍ਪਸਂਸ੍ਵੇਦਿਤਂ ਭਵਤਿ ਤਨ੍ਨਿਰੁਜਂ ਕ੍ਸਣੇਨ ||੫||
View original
अभ्याहतं नयनमीषदथास्यबाष्पसंस्वेदितं भवति तन्निरुजं क्षणेन ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (6) · Śloka 7
ਸਾਧ੍ਯਂ ਕ੍ਸਤਂ ਪਟਲਮੇਕਮੁਭੇ ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਕ੍ਸਤਾਨਿ ਪਟਲਾਨਿ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤੁ | ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਚ ਨਯਨਂ ਹ੍ਯਤਿ ਚਾਵਸਨ੍ਨਂ ਸ੍ਰਸ੍ਤਂ ਚ੍ਯੁਤਂ ਚ ਹਤਦਕ੍ ਚ ਭਵੇਤ੍ਤੁ ਯਾਪ੍ਯਮ੍ ||੬|| ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਦਸ੍ਟਿਤਨੁਰਾਗਮਸਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿ, ਸਾਧ੍ਯਂ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮਨਾਵਿਲਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ |੭|
View original
साध्यं क्षतं पटलमेकमुभे तु कृच्छ्रे त्रीणि क्षतानि पटलानि विवर्जयेत्तु | स्यात् पिच्चितं च नयनं ह्यति चावसन्नं स्रस्तं च्युतं च हतदृक् च भवेत्तु याप्यम् ||६|| विस्तीर्णदृष्टितनुरागमसत्प्रदर्शि, साध्यं यथास्थितमनाविलदर्शनं च |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (7) · Śloka 7
ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਵਮਨਕ੍ਸੁਤਕਣ੍ਠਰੋਧੈਰੁਨ੍ਨਮ੍ਯਮਾਸ਼ੁ ਨਯਨਂ ਯਦਤਿਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਮ੍ ||੭||
View original
प्राणोपरोधवमनक्षुतकण्ठरोधैरुन्नम्यमाशु नयनं यदतिप्रविष्टम् ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (8) · Śloka 8
ਨੇਤ੍ਰੇ ਵਿਲਮ੍ਬਿਨਿ ਵਿਧਿਰ੍ਵਿਹਿਤਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦੁਚ੍ਛਿਙ੍ਘਨਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਵਾਰ੍ਯਵਸੇਚਨਂ ਚ |੮|
View original
नेत्रे विलम्बिनि विधिर्विहितः पुरस्तादुच्छिङ्घनं शिरसि वार्यवसेचनं च |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8) · Śloka 9
ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਰ੍ਨਯਨਜਾ ਯ ਇਮੇ ਪ੍ਰਦਿਸ੍ਟਾ ਰੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਮਹਤਾਂ ਮਹਤਾਂ ਚ ਤੇਭ੍ਯਃ ||੮|| ਸ੍ਤਨ੍ਯਪ੍ਰਕੋਪਕਫਮਾਰੁਤਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤੈਰ੍ਬਾਲਾਕ੍ਸਿਵਰ੍ਤ੍ਮਭਵ ਏਵ ਕੁਕੂਣਕੋਨ੍ਯਃ |੯|
View original
षट्सप्ततिर्नयनजा य इमे प्रदिष्टा रोगा भवन्त्यमहतां महतां च तेभ्यः ||८|| स्तन्यप्रकोपकफमारुतपित्तरक्तैर्बालाक्षिवर्त्मभव एव कुकूणकोऽन्यः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (9-10) · Śloka 10
ਮਦ੍ਗਾਤਿ ਨੇਤ੍ਰਮਤਿਕਣ੍ਡੁਮਥਾਕ੍ਸਿਕੂਟਂ ਨਾਸਾਲਲਾਟਮਪਿ ਤੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਸ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ||੯|| ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਾਂ ਨ ਸਹਤੇ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਂ, ਤਸ੍ਯਾਹਰੇਦ੍ਰੁਧਿਰਮਾਸ਼ੁ ਵਿਨਿਰ੍ਲਿਖੇਚ੍ਚ | ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਯੁਤੈਸ਼੍ਚ ਕਟੁਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ਤੁ ਮਾਤੁਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰਭਿਹਿਤਂ ਚ ਵਿਧਿਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ ||੧੦||
View original
मृद्गाति नेत्रमतिकण्डुमथाक्षिकूटं नासाललाटमपि तेन शिशुः स नित्यम् ||९|| सूर्यप्रभां न सहते स्रवति प्रबद्धं, तस्याहरेद्रुधिरमाशु विनिर्लिखेच्च | क्षौद्रायुतैश्च कटुभिः प्रतिसारयेत्तु मातुः शिशोरभिहितं च विधिं विदध्यात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (11) · Śloka 12
ਤਂ ਵਾਮਯੇਤ੍ਤੁ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪੀਤਂ ਪਯਃ ਖਲੁ ਫਲੈਃ ਖਰਮਞ੍ਜਰੀਣਾਮ੍ ||੧੧|| ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਪ੍ਪਲੀਲਵਣਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਤੈਰ੍ਵਾ... |੧੨|
View original
तं वामयेत्तु मधुसैन्धवसम्प्रयुक्तैः पीतं पयः खलु फलैः खरमञ्जरीणाम् ||११|| स्यात्पिप्पलीलवणमाक्षिकसंयुतैर्वा... |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
... ਨੈਨਂ ਵਮਨ੍ਤਮਪਿ ਵਾਮਯਿਤੁਂ ਯਤੇਤ |੧੨|
View original
... नैनं वमन्तमपि वामयितुं यतेत |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (12) · Śloka 12
ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਚਾਮਸ਼ਨਦੁਗ੍ਧਭੁਜੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਤਃ ਫਲਯੁਤਂ ਵਮਨਂ ਵਿਧਿਜ੍ਞੈਃ ||੧੨||
View original
दत्त्वा वचामशनदुग्धभुजे प्रयोज्यमूर्ध्वं ततः फलयुतं वमनं विधिज्ञैः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (13) · Śloka 13
ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਧਾਤ੍ਰ੍ਯਣੁਦਲੈਃ ਪਰਿਧਾਵਨਾਰ੍ਥਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਸਾਯਮਵਸੇਚਨਮੇਵ ਚਾਪਿ |੧੩|
View original
जम्ब्वाम्रधात्र्यणुदलैः परिधावनार्थं कार्यं कषायमवसेचनमेव चापि |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੇ ਚ ਹਿਤਮਤ੍ਰ ਘਤਂ ਗੁਡੂਚੀਸਿਦ੍ਧਂ ਤਥਾਹੁਰਪਿ ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਵਿਪਕ੍ਵਮ੍ ||੧੩||
View original
आश्च्योतने च हितमत्र घृतं गुडूचीसिद्धं तथाऽऽहुरपि च त्रिफलाविपक्वम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (14) · Śloka 14
ਨੇਪਾਲਜਾਮਰਿਚਸ਼ਙ੍ਖਰਸਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਸਿਨ੍ਧੁਪ੍ਰਸੂਤਗੁਡਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਤਾਨਿ | ਸ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨਂ, ਮਧੁਰਸਾਮਧੁਕਾਮ੍ਰਕੈਰ੍ਵਾ ... |੧੪|
View original
नेपालजामरिचशङ्खरसाञ्जनानि सिन्धुप्रसूतगुडमाक्षिकसंयुतानि | स्यादञ्जनं, मधुरसामधुकाम्रकैर्वा ... |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (14) · Śloka 14
... ਕਸ੍ਣਾਯਸਂ ਘਤਪਯੋ ਮਧੁ ਵਾਪਿ ਦਗ੍ਧਮ੍ ||੧੪||
View original
... कृष्णायसं घृतपयो मधु वाऽपि दग्धम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
ਵ੍ਯੋਸਂ ਪਲਾਣ੍ਡੁ ਮਧੁਕਂ ਲਵਣੋਤ੍ਤਮਂ ਚ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਗੌਰਿਕਯੁਤਾਂ ਗੁਟਿਕਾਞ੍ਜਨਂ ਵਾ | ਨਿਮ੍ਬਚ੍ਛਦਂ ਮਧੁਕਦਾਰ੍ਵਿ ਸਤਾਮ੍ਰਲੋਧ੍ਰਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਭਿਸਜੋਞ੍ਜਨਮਂਸ਼ਤੁਲ੍ਯਮ੍ ||੧੫||
View original
व्योषं पलाण्डु मधुकं लवणोत्तमं च लाक्षां च गौरिकयुतां गुटिकाञ्जनं वा | निम्बच्छदं मधुकदार्वि सताम्रलोध्रमिच्छन्ति चात्र भिषजोऽञ्जनमंशतुल्यम् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (16) · Śloka 16
ਸ੍ਰੋਤੋਜਸ਼ਙ੍ਖਦਧਿਸੈਨ੍ਧਵਮਰ੍ਧਪਕ੍ਸਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਨੁਦਤਿ ਭਾਵਿਤਮਞ੍ਜਨੇਨ | ਸ੍ਯਨ੍ਦੇ ਕਫਦਭਿਹਿਤਂ ਕ੍ਰਮਮਾਚਰੇਚ੍ਚ ਬਾਲਸ੍ਯ ਰੋਗਕੁਸ਼ਲੋਕ੍ਸਿਗਦਂ ਜਿਘਾਂਸੁਃ ||੧੬||
View original
स्रोतोजशङ्खदधिसैन्धवमर्धपक्षं शुक्रं शिशोर्नुदति भावितमञ्जनेन | स्यन्दे कफदभिहितं क्रममाचरेच्च बालस्य रोगकुशलोऽक्षिगदं जिघांसुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (17-18) · Śloka 18
ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਨੈਵ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ | ਵਕ੍ਤੁਂ ਨਿਰਵਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਮਯੁਤੈਰਪਿ ||੧੭|| ਸਹਸ੍ਰੈਰਪਿ ਵਾ, ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਰ੍ਥਮਲ੍ਪਮਤਿਰ੍ਨਰਃ | ਤਰ੍ਕਗ੍ਰਨ੍ਥਾਰ੍ਥਰਹਿਤੋ ਨੈਵ ਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਪਣ੍ਡਿਤਃ ||੧੮||
View original
समुद्र इव गम्भीरं नैव शक्यं चिकित्सितम् | वक्तुं निरवशेषेण श्लोकानामयुतैरपि ||१७|| सहस्रैरपि वा, प्रोक्तमर्थमल्पमतिर्नरः | तर्कग्रन्थार्थरहितो नैव गृह्णात्यपण्डितः ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (19-20) · Śloka 20
ਤਦਿਦਂ ਬਹੁਗੂਢਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਬੀਜਮੀਰਿਤਮ੍ | ਕੁਸ਼ਲੇਨਾਭਿਪਨ੍ਨਂ ਤਦ੍ਬਹੁਧਾਭਿਪ੍ਰਰੋਹਤਿ ||੧੯|| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਤਿਮਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਾਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ | ਸਰ੍ਵਮੂਹ੍ਯਮਗਾਧਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਾਗਮਬੁਦ੍ਧਿਨਾ ||੨੦||
View original
तदिदं बहुगूढार्थं चिकित्साबीजमीरितम् | कुशलेनाभिपन्नं तद्बहुधाऽभिप्ररोहति ||१९|| तस्मान्मतिमता नित्यं नानाशास्त्रार्थदर्शिना | सर्वमूह्यमगाधार्थं शास्त्रमागमबुद्धिना ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਨਯਨਾਭਿਘਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੧੯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे नयनाभिघातचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः ||१९||
🔊 Audio coming soon