Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨|| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇ | ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਸੇਵੇਤ ਘਤਂ ਤੈਲਮਥਾਪਿ ਵਾ ||੩||
अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२|| वातव्याधिविधिः कार्यः शिरोरोगेऽनिलात्मके | पयोनुपानं सेवेत घृतं तैलमथापि वा ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 5
ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ਮਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਖਾਦੇਚ੍ਚ ਨਿਸ਼ਿ ਕੇਵਲਾਨ੍ | ਕਟੂਸ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾਨੁਸ੍ਣਂ ਚਾਨੁ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍ ||੪|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਪਯਸਾ ਤੈਲਂ ਤਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਵਾਪਿ ਮਾਨਵਃ |੫|
मुद्गान् कुलत्थान्माषांश्च खादेच्च निशि केवलान् | कटूष्णांश्च ससर्पिष्कानुष्णं चानु पयः पिबेत् ||४|| पिबेद्वा पयसा तैलं तत्कल्कं वाऽपि मानवः |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-9) · Śloka 10
ਵਾਤਘ੍ਨਸਿਦ੍ਧੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਸ਼੍ਚ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਸੇਕਮਾਚਰੇਤ੍ ||੫|| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਪਾਯਸੈਰ੍ਵਾਪਿ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰ੍ਲੇਪਯੇਚ੍ਛਿਰਃ | ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੈਰ੍ਵਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਿਸ਼ਿਤੈਃ ਕਸ਼ਰੈਰ੍ਵਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ ||੬|| ਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਕੁਸ੍ਠੈਰ੍ਵਾ ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਮਗਧਾਯੁਤੈਃ | ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਲੀਰਰਸਸਾਧਿਤਮ੍ ||੭|| ਵਰੁਣਾਦੌ ਗਣੇ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣੇ ਕ੍ਸੀਰਮਰ੍ਧੋਦਕਂ ਪਚੇਤ੍ | ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਚ ਤਨ੍ਮਥ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਾਰਮੁਪਾਹਰੇਤ੍ ||੮|| ਤਤੋ ਮਧੁਰਕੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਸ੍ਯੇ ਤਤ੍ ਪੂਜਿਤਂ ਹਵਿਃ | ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਪਕ੍ਵੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਤੁ ਪੇਯਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ ||੯|| ਧੂਮਂ ਚਾਸ੍ਯ ਯਥਾਕਾਲਂ ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਯੋਜਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍ |੧੦|
वातघ्नसिद्धैः क्षीरैश्च सुखोष्णैः सेकमाचरेत् ||५|| तत्सिद्धैः पायसैर्वाऽपि सुखोष्णैर्लेपयेच्छिरः | स्विन्नैर्वा मत्स्यपिशितैः कृशरैर्वा ससैन्धवैः ||६|| चन्दनोत्पलकुष्ठैर्वा सुश्लक्ष्णैर्मगधायुतैः | स्निग्धस्य तैलं नस्यं स्यात् कुलीररससाधितम् ||७|| वरुणादौ गणे क्षुण्णे क्षीरमर्धोदकं पचेत् | क्षीरशेषं च तन्मथ्यं शीतं सारमुपाहरेत् ||८|| ततो मधुरकैः सिद्धं नस्ये तत् पूजितं हविः | तस्मिन् विपक्वे क्षीरे तु पेयं सर्पिः सशर्करम् ||९|| धूमं चास्य यथाकालं स्नैहिकं योजयेद्भिषक् |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (10) · Śloka 11
ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਸ੍ਯੇਸੁ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਣਿ ਸੇਚਨੇ ||੧੦|| ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰੈਵਤਂ ਧੀਮਾਨ੍ ਬਲਾਤੈਲਮਥਾਪਿ ਵਾ |੧੧|
पानाभ्यञ्जननस्येषु बस्तिकर्मणि सेचने ||१०|| विदध्यात्त्रैवृतं धीमान् बलातैलमथापि वा |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (11) · Śloka 11
ਭੋਜਯੇਚ੍ਚ ਰਸੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਃ ਪਯੋਭਿਰ੍ਵਾ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤੈਃ ||੧੧||
भोजयेच्च रसैः स्निग्धैः पयोभिर्वा सुसंस्कृतैः ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (12) · Śloka 13
ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥਾਨੌ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੌ ਨਿਵਾਰਯੇਤ੍ | ਸ਼ਿਰੋਲੇਪੈਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੈਃ ਪਰਿਸੇਕੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲੈਃ ||੧੨|| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਮਸ੍ਤੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਿਤਾਜਲੈਃ |੧੩|
पित्तरक्तसमुत्थानौ शिरोरोगौ निवारयेत् | शिरोलेपैः ससर्पिष्कैः परिषेकैश्च शीतलैः ||१२|| क्षीरेक्षुरसधान्याम्लमस्तुक्षौद्रसिताजलैः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (13-14) · Śloka 15
ਨਲਵਞ੍ਜੁਲਕਹ੍ਲਾਰਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਪਦ੍ਮਕੈਃ ||੧੩|| ਵਂਸ਼ਸ਼ੈਵਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਮੁਸ੍ਤਾਮ੍ਭੋਰੁਹਸਂਯੁਤੈਃ | ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਲੇਪੈਃ ਸਘਤੈਰ੍ਵੈਸਰ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾਵਿਧੈਃ ||੧੪|| ਮਧੁਰੈਸ਼੍ਚ ਮੁਖਾਲੈਪੈਰ੍ਨਸ੍ਯਕਰ੍ਮਭਿਰੇਵ ਚ |੧੫|
नलवञ्जुलकह्लारचन्दनोत्पलपद्मकैः ||१३|| वंशशैवलयष्ट्याह्वमुस्ताम्भोरुहसंयुतैः | शिरःप्रलेपैः सघृतैर्वैसर्पैश्च तथाविधैः ||१४|| मधुरैश्च मुखालैपैर्नस्यकर्मभिरेव च |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (15) · Śloka 16
ਆਸ੍ਥਾਪਨੈਰ੍ਵਿਰੇਕੈਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ||੧੫|| ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਵਸਾ ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਸ਼ੁਭਾ |੧੬|
आस्थापनैर्विरेकैश्च पथ्यैश्च स्नेहबस्तिभिः ||१५|| क्षीरसर्पिर्हितं नस्यं वसा वा जाङ्गला शुभा |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (16-17) · Śloka 17
ਉਤ੍ਪਲਾਦਿਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਹਿਤਮ੍ ||੧੬|| ਭੋਜਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਨੁਵਾਸਨਮ੍ | ਮਧੁਰੈਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਚ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍ ||੧੭||
उत्पलादिविपक्वेन क्षीरेणास्थापनं हितम् ||१६|| भोजनं जाङ्गलरसैः सर्पिषा चानुवासनम् | मधुरैः क्षीरसर्पिस्तु स्नेहने च सशर्करम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਘ੍ਨਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍ |੧੮|
पित्तरक्तघ्नमुद्दिष्टं यच्चान्यदपि तद्धितम् |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18-20) · Śloka 20
ਕਫੋਤ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਂ ਜਯੇਤ੍ ਕਫਨਿਵਾਰਣੈਃ ||੧੮|| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕੈਰ੍ਵਮਨੈਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣੈਃ | ਅਚ੍ਛਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਚ੍ਚਾਪ੍ਯਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਃ ||੧੯|| ਸ਼ਿਰੋ ਮਧੂਕਸਾਰੇਣ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚਾਪਿ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ | ਇਙ੍ਗੁਦਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਾ ਵਾਪਿ ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾ ਭਿਸਕ੍ ||੨੦||
कफोत्थितं शिरोरोगं जयेत् कफनिवारणैः ||१८|| शिरोविरेकैर्वमनैस्तीक्ष्णैर्गण्डूषधारणैः | अच्छं च पाययेत्सर्पिः स्वेदयेच्चाप्यभीक्ष्णशः ||१९|| शिरो मधूकसारेण स्निग्धं चापि विरेचयेत् | इङ्गुदस्य त्वचा वाऽपि मेषशृङ्गस्य वा भिषक् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21-22) · Śloka 22
ਆਭ੍ਯਾਮੇਵ ਕਤਾਂ ਵਰ੍ਤਿਂ ਧੂਮਪਾਨੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ | ਘ੍ਰੇਯਂ ਕਟ੍ਫਲਚੂਰ੍ਣਂ ਚ ਕਵਲਾਸ਼੍ਚ ਕਫਾਪਹਾਃ ||੨੧|| ਸਰਲਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਦੇਵਕਾਸ੍ਠੈਃ ਸਰੋਹਿਸੈਃ | ਕ੍ਸਾਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਲਵਣੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰ੍ਲੇਪਯੇਚ੍ਛਿਰਃ ||੨੨||
आभ्यामेव कृतां वर्तिं धूमपाने प्रयोजयेत् | घ्रेयं कट्फलचूर्णं च कवलाश्च कफापहाः ||२१|| सरलाकुष्ठशार्ङ्गेष्टादेवकाष्ठैः सरोहिषैः | क्षारपिष्टैः सलवणैः सुखोष्णैर्लेपयेच्छिरः ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (23) · Śloka 23
ਯਵਸਸ੍ਟਿਕਯੋਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਂ ਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਸਮਾਯੁਤਮ੍ | ਪਟੋਲਮੁਦ੍ਗਕੌਲਤ੍ਥੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਵਦ੍ਭੋਜਯੇਦ੍ਰਸੈਃ ||੨੩||
यवषष्टिकयोश्चान्नं व्योषक्षारसमायुतम् | पटोलमुद्गकौलत्थैर्मात्रावद्भोजयेद्रसैः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (24) · Śloka 24
ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸੋਤ੍ਥੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੋ ਵਿਧਿਰ੍ਹਿਤਃ |੨੪|
शिरोरोगे त्रिदोषोत्थे त्रिदोषघ्नो विधिर्हितः |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੁਰਾਣਂ ਵਾ ਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੨੪||
सर्पिःपानं विशेषेण पुराणं वा दिशन्ति हि ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25) · Śloka 26
ਕ੍ਸਯਜੇ ਕ੍ਸਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਬਂਹਣੋ ਵਿਧਿਃ | ਪਾਨੇ ਨਸ੍ਯੇ ਚ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਘ੍ਨਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍ ||੨੫|| ਕ੍ਸਯਕਾਸਾਪਹਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਥ੍ਯਤਮਂ ਵਿਦੁਃ |੨੬|
क्षयजे क्षयमासाद्य कर्तव्यो बृंहणो विधिः | पाने नस्ये च सर्पिः स्याद्वातघ्नमधुरैः शृतम् ||२५|| क्षयकासापहं चात्र सर्पिः पथ्यतमं विदुः |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (26-27) · Śloka 27
ਕਮਿਭਿਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਰਸਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ||੨੬|| ਨਸ੍ਯੇ ਹਿ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ | ਮਤ੍ਤਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤਗਨ੍ਧੇਨ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ਤਤਃ ||੨੭||
कृमिभिर्भक्ष्यमाणस्य वक्ष्यते शिरसः क्रिया ||२६|| नस्ये हि शोणितं दद्यात्तेन मूर्च्छन्ति जन्तवः | मत्ताः शोणितगन्धेन समायान्ति यतस्ततः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (28-29) · Śloka 29
ਤੇਸਾਂ ਨਿਰ੍ਹਰਣਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤੋ ਮੂਰ੍ਧਵਿਰੇਚਨੈਃ | ਹ੍ਰਸ੍ਵਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਬੀਜੈਰ੍ਵਾ ਕਾਂਸ੍ਯਨੀਲੀਸਮਾਯੁਤੈਃ ||੨੮|| ਕਮਿਘ੍ਨੈਰਵਪੀਡੈਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ | ਪੂਤਿਮਤ੍ਸ੍ਯਯੁਤਾਨ੍ ਧੂਮਾਨ੍ ਕਮਿਘ੍ਨਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੨੯||
तेषां निर्हरणं कार्यं ततो मूर्धविरेचनैः | ह्रस्वशिग्रुकबीजैर्वा कांस्यनीलीसमायुतैः ||२८|| कृमिघ्नैरवपीडैश्च मूत्रपिष्टैरुपाचरेत् | पूतिमत्स्ययुतान् धूमान् कृमिघ्नांश्च प्रयोजयेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (30) · Śloka 30
ਭੋਜਨਾਨਿ ਕਮਿਘ੍ਨਾਨਿ ਪਾਨਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ |੩੦|
भोजनानि कृमिघ्नानि पानानि विविधानि च |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (30) · Śloka 30
ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤੇ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਨਸ੍ਯਕਰ੍ਮਾਦਿਭੇਸਜਮ੍ ||੩੦||
सूर्यावर्ते विधातव्यं नस्यकर्मादिभेषजम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (31) · Śloka 31
ਭੋਜਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲਪ੍ਰਾਯਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਵਿਕਤਿਰ੍ਘਤਮ੍ |੩੧|
भोजनं जाङ्गलप्रायं क्षीरान्नविकृतिर्घृतम् |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31-33) · Śloka 34
ਤਥਾਰ੍ਧਭੇਦਕੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਨ੍ਯਚ੍ਚ ਯਦ੍ਭਵੇਤ੍ ||੩੧|| ਸ਼ਿਰੀਸਮੂਲਕਫਲੈਰਵਪੀਡੋਨਯੋਰ੍ਹਿਤਃ | ਵਂਸ਼ਮੂਲਕਕਰ੍ਪੂਰੈਰਵਪੀਡਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ||੩੨|| ਅਵਪੀਡੋ ਹਿਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਚਾਮਾਗਧਿਕਾਯੁਤਃ | ਮਧੁਕੇਨਾਵਪੀਡੋ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਸਂਯੁਤਃ ||੩੩|| ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਵਪੀਡੋ ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਚਨ੍ਦਨੇਨ ਵਾ |੩੪|
तथाऽर्धभेदके व्याधौ प्राप्तमन्यच्च यद्भवेत् ||३१|| शिरीषमूलकफलैरवपीडोऽनयोर्हितः | वंशमूलककर्पूरैरवपीडं प्रयोजयेत् ||३२|| अवपीडो हितश्चात्र वचामागधिकायुतः | मधुकेनावपीडो वा मधुना सह संयुतः ||३३|| मनःशिलावपीडो वा मधुना चन्दनेन वा |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (34) · Śloka 34
ਤੇਸਾਮਨ੍ਤੇ ਹਿਤਂ ਨਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਰਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ||੩੪||
तेषामन्ते हितं नस्यं सर्पिर्मधुरसान्वितम् ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (35) · Śloka 36
ਸਾਰਿਵੋਤ੍ਪਲਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਮਧੁਕਂ ਚਾਮ੍ਲਪੇਸਿਤਮ੍ | ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਯੁਤੋ ਲੇਪੋ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਸੁਖਾਵਹਃ ||੩੫|| ਏਸ ਏਵ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ |੩੬|
सारिवोत्पलकुष्ठानि मधुकं चाम्लपेषितम् | सर्पिस्तैलयुतो लेपो द्वयोरपि सुखावहः ||३५|| एष एव प्रयोक्तव्यः शिरोरोगे कफात्मके |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (36-37) · Śloka 38
ਅਨਨ੍ਤਵਾਤੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਹਰੋ ਵਿਧਿਃ ||੩੬|| ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋਨਨ੍ਤਵਾਤਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ | ਆਹਾਰਸ਼੍ਚ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਨਃ ||੩੭|| ਮਧੁਮਸ੍ਤਕਸਂਯਾਵਘਤਪੂਰੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨਮ੍ |੩੮|
अनन्तवाते कर्तव्यः सूर्यावर्तहरो विधिः ||३६|| सिराव्यधश्च कर्तव्योऽनन्तवातप्रशान्तये | आहारश्च विधातव्यो वातपित्तविनाशनः ||३७|| मधुमस्तकसंयावघृतपूरैश्च भोजनम् |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (38) · Śloka 39
ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਨਸ੍ਯੇ ਪਾਨੇ ਚ ਸ਼ਙ੍ਖਕੇ ||੩੮|| ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਾਹਾਰਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ |੩੯|
क्षीरसर्पिः प्रशंसन्ति नस्ये पाने च शङ्खके ||३८|| जाङ्गलानां रसैः स्निग्धैराहारश्चात्र शस्यते |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (39-40) · Śloka 40
ਸ਼ਤਾਵਰੀਂ ਤਿਲਾਨ੍ ਕਸ੍ਣਾਨ੍ ਮਧੁਕਂ ਨੀਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍ ||੩੯|| ਦੂਰ੍ਵਾਂ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਂ ਚੈਵ ਲੇਪੇ ਸਾਧ੍ਵਵਚਾਰਯੇਤ੍ | ਮਹਾਸੁਗਨ੍ਧਾਮਥਵਾ ਪਾਲਿਨ੍ਦੀਂ ਚਾਮ੍ਲਪੇਸਿਤਾਮ੍ ||੪੦||
शतावरीं तिलान् कृष्णान् मधुकं नीलमुत्पलम् ||३९|| दूर्वां पुनर्नवां चैव लेपे साध्ववचारयेत् | महासुगन्धामथवा पालिन्दीं चाम्लपेषिताम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (41) · Śloka 41
ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਰੀਸੇਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |੪੧|
शीतांश्चात्र परीषेकान् प्रदेहांश्च प्रयोजयेत् |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (41) · Śloka 41
ਅਵਪੀਡਸ਼੍ਚ ਦੇਯੋਤ੍ਰ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨਿਵਾਰਣਃ ||੪੧||
अवपीडश्च देयोऽत्र सूर्यावर्तनिवारणः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (42) · Śloka 43
ਕਮਿਕ੍ਸਯਕਤੌ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ | ਮਧੁਤੈਲਸਮਾਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸ਼ਿਰਾਂਸ੍ਯਤਿਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ||੪੨|| ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਰ੍ਸਪਤੈਲੇਨ ਤਤੋ ਨਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ |੪੩|
कृमिक्षयकृतौ हित्वा शिरोरोगेषु बुद्धिमान् | मधुतैलसमायुक्तैः शिरांस्यतिविरेचयेत् ||४२|| पश्चात्सर्षपतैलेन ततो नस्यं प्रयोजयेत् |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (43) · Śloka 44
ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂਸ੍ਤਤੋ ਭਿਸਕ੍ ||੪੩|| ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਪਾਚਰੇਤ੍ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਿਰਾਣਾਮਥ ਮੋਕ੍ਸਣੈਃ |੪੪|
न चेच्छान्तिं व्रजन्त्येवं स्निग्धस्विन्नांस्ततो भिषक् ||४३|| पश्चादुपाचरेत्सम्यक् सिराणामथ मोक्षणैः |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (44-46) · Śloka 46
ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਤਿਰ੍ਨੇਤ੍ਰਰੋਗਾ ਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ ਕਰ੍ਣਜਾਃ ||੪੪|| ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ ਘ੍ਰਾਣਗਤਾਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੈਵ ਤੁ | ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤੋ ਦ(ਦਿ)ਸ੍ਟਾਃ ਸਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ ||੪੫|| ਸਂਹਿਤਾਯਾਮਭਿਹਿਤਾਃ ਸਪ੍ਤਸਸ੍ਟਿਰ੍ਮੁਖਾਮਯਾਃ | ਏਤਾਵਨ੍ਤੋ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਗਤਾ ਗਦਾਃ | ਅਸ੍ਮਿਞ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਨਿਗਦਿਤਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਰੂਪਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੈਃ ||੪੬||
षट्सप्ततिर्नेत्ररोगा दशाष्टादश कर्णजाः ||४४|| एकत्रिंशद् घ्राणगताः शिरस्येकादशैव तु | इति विस्तरतो दृ(दि)ष्टाः सलक्षणचिकित्सिताः ||४५|| संहितायामभिहिताः सप्तषष्टिर्मुखामयाः | एतावन्तो यथास्थूलमुत्तमाङ्गगता गदाः | अस्मिञ्छास्त्रे निगदिताः सङ्ख्यारूपचिकित्सितैः ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 26
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੬|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਤਾ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਣੋਪਦਿਸ੍ਟਾਯਾਂ ਮਹਰ੍ਸਿਣਾ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਸ਼ਾਲਾਕ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ |
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे शिरोरोगप्रतिषेधो नाम षड्विंशोऽध्यायः ||२६|| इति श्रीभगवता धन्वन्तरिणोपदिष्टायां महर्षिणा सुश्रुताचार्येण विरचितायां सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गतं शालाक्यतन्त्रं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon