Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ svarabhēdapratiṣēdhamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथातः स्वरभेदप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
53. svarabhēdapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
atyuccabhāṣaṇaviṣādhyayanātigītaśītādibhiḥ prakupitāḥ pavanādayastu | srōtaḥsu tē svaravahēṣu gatāḥ pratiṣṭhāṁ hanyuḥ svaraṁ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ ||3||
View original
अत्युच्चभाषणविषाध्ययनातिगीतशीतादिभिः प्रकुपिताः पवनादयस्तु | स्रोतःसु ते स्वरवहेषु गताः प्रतिष्ठां हन्युः स्वरं भवति चापि हि षड्विधः सः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
vātēna kr̥ṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnaṁ śanairvadati gadgadavat svaraṁ ca |4|
View original
वातेन कृष्णनयनाननमूत्रवर्चा भिन्नं शनैर्वदति गद्गदवत् स्वरं च |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (4) · Śloka 4
pittēna pītavadanākṣipurīṣamūtrō brūyādgalēna paridāhasamanvitēna ||4||
View original
पित्तेन पीतवदनाक्षिपुरीषमूत्रो ब्रूयाद्गलेन परिदाहसमन्वितेन ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5) · Śloka 5
kr̥cchrāt kaphēna satataṁ kapharuddhakaṇṭhō mandaṁ śanairvadati cāpi divā viśēṣaḥ |5|
View original
कृच्छ्रात् कफेन सततं कफरुद्धकण्ठो मन्दं शनैर्वदति चापि दिवा विशेषः |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (5) · Śloka 5
sarvātmakē bhavati sarvavikārasampadavyaktatā ca vacasastamasādhyamāhuḥ ||5||
View original
सर्वात्मके भवति सर्वविकारसम्पदव्यक्तता च वचसस्तमसाध्यमाहुः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (6) · Śloka 6
dhūpyēta vāk kṣayakr̥tē kṣayamāpnuyācca vāgēṣa cā(vā)pi hatavāk parivarjanīyaḥ |6|
View original
धूप्येत वाक् क्षयकृते क्षयमाप्नुयाच्च वागेष चा(वा)पि हतवाक् परिवर्जनीयः |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (6-7) · Śloka 7
antargalaṁ svaramalakṣyapadaṁ cirēṇa mēdaścayādvadati digdhagalauṣṭhatāluḥ ||6|| kṣīṇasya vr̥ddhasya kr̥śasya cāpi cirōtthitō yaśca sahōpajātaḥ | mēdasvinaḥ sarvasamudbhavaśca svarāmayō yō na sa siddhimēti ||7||
View original
अन्तर्गलं स्वरमलक्ष्यपदं चिरेण मेदश्चयाद्वदति दिग्धगलौष्ठतालुः ||६|| क्षीणस्य वृद्धस्य कृशस्य चापि चिरोत्थितो यश्च सहोपजातः | मेदस्विनः सर्वसमुद्भवश्च स्वरामयो यो न स सिद्धिमेति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (8) · Śloka 8
snigdhān svarāturanarānapakr̥ṣṭadōṣān nyāyēna tān vamanarēcanabastibhiśca | nasyāvapīḍamukhadhāvanadhūmalēhaiḥ sampādayēcca vividhaiḥ kavalagrahaiśca ||8||
View original
स्निग्धान् स्वरातुरनरानपकृष्टदोषान् न्यायेन तान् वमनरेचनबस्तिभिश्च | नस्यावपीडमुखधावनधूमलेहैः सम्पादयेच्च विविधैः कवलग्रहैश्च ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (9) · Śloka 9
yaḥ śvāsakāsavidhirādita ēva cōktastaṁ cāpyaśēṣamavatārayituṁ yatēta |9|
View original
यः श्वासकासविधिरादित एव चोक्तस्तं चाप्यशेषमवतारयितुं यतेत |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (9) · Śloka 9
vaiśēṣikaṁ ca vidhimūrdhvamatō vadāmi taṁ vai svarāturahitaṁ nikhilaṁ nibōdha ||9||
View original
वैशेषिकं च विधिमूर्ध्वमतो वदामि तं वै स्वरातुरहितं निखिलं निबोध ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (10) · Śloka 11
svarōpaghātē'nilajē bhuktōpari ghr̥taṁ pibēt | kāsamardakavārtākamārkavasvarasē śr̥tam ||10|| pītaṁ ghr̥taṁ hantyanilaṁ siddhamārtagalē rasē |11|
View original
स्वरोपघातेऽनिलजे भुक्तोपरि घृतं पिबेत् | कासमर्दकवार्ताकमार्कवस्वरसे शृतम् ||१०|| पीतं घृतं हन्त्यनिलं सिद्धमार्तगले रसे |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (11) · Śloka 12
yavakṣārājamōdābhyāṁ citrakāmalakēṣu vā ||11|| dēvadārvagnikābhyāṁ vā siddhamājaṁ samākṣikam |12|
View original
यवक्षाराजमोदाभ्यां चित्रकामलकेषु वा ||११|| देवदार्वग्निकाभ्यां वा सिद्धमाजं समाक्षिकम् |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (12) · Śloka 12
sukhōdakānupānō vā sasarpiṣkō guḍaudanaḥ ||12||
View original
सुखोदकानुपानो वा ससर्पिष्को गुडौदनः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (13) · Śloka 13
kṣīrānupānaṁ pittē tu pibēt sarpiratandritaḥ |13|
View original
क्षीरानुपानं पित्ते तु पिबेत् सर्पिरतन्द्रितः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (13) · Śloka 13
aśnīyācca sasarpiṣkaṁ yaṣṭīmadhukapāyasam ||13||
View original
अश्नीयाच्च ससर्पिष्कं यष्टीमधुकपायसम् ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (14) · Śloka 14
lihyānmadhurakāṇāṁ vā cūrṇaṁ madhughr̥tāplutam | śatāvarīcūrṇayōgaṁ balācūrṇamathāpi vā ||14||
View original
लिह्यान्मधुरकाणां वा चूर्णं मधुघृताप्लुतम् | शतावरीचूर्णयोगं बलाचूर्णमथापि वा ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (15) · Śloka 15
pibēt kaṭūni mūtrēṇa kaphajē svarasaṅkṣayē | lihyādvā madhutailābhyāṁ bhuktvā khādēt kaṭūni vā ||15||
View original
पिबेत् कटूनि मूत्रेण कफजे स्वरसङ्क्षये | लिह्याद्वा मधुतैलाभ्यां भुक्त्वा खादेत् कटूनि वा ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (16) · Śloka 16
svarōpaghātē mēdōjē kaphavadvidhiriṣyatē |16|
View original
स्वरोपघाते मेदोजे कफवद्विधिरिष्यते |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (16) · Śloka 16
sarvajē kṣayajē cāpi pratyākhyāyācarēt kriyām ||16||
View original
सर्वजे क्षयजे चापि प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (17) · Śloka 17
śarkarāmadhumiśrāṇi śr̥tāni madhuraiḥ saha | pibēt payāṁsi yasyōccairvadatō'bhihataḥ svaraḥ ||17||
View original
शर्करामधुमिश्राणि शृतानि मधुरैः सह | पिबेत् पयांसि यस्योच्चैर्वदतोऽभिहतः स्वरः ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 53
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kāyacikitsātantrē chardipratiṣēdhō nāma (pañcadaśō'dhyāyaḥ, āditaḥ) tripañcāśattamō'dhyāyaḥ ||53||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे छर्दिप्रतिषेधो नाम (पञ्चदशोऽध्यायः, आदितः) त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५३||
🔊 Audio coming soon