Skip to content

53. svarabhēdapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

athātaḥ svarabhēdapratiṣēdhamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||

View original

अथातः स्वरभेदप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||

Meaning of the śloka

Now, therefore, we shall explain the chapter on the treatment (pratiṣedha) of svarabheda (impairment of voice). Thus spoke Lord Dhanvantari.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

śvāsakāsapratiṣēdhānantaramūrdhvagatatvasāmānyāt śvāsakāsacikitsitasādhyatvācca svarabhēdapratiṣēdhārambhō yukta ityata āha- athāta ityādi| svarabhēdaḥ svarōpaghātaḥ||1-2||

Meaning of the commentary

The commentary says that after the chapter on śvāsa and kāsa, beginning svarabheda is fitting because of similarity of upward movement and because it is curable by the śvāsa and kāsa treatments. Svarabheda means injury to the voice.

Key terms

svarabheda
Impairment, breaking or hoarseness of the voice.
pratiṣedha
Treatment or prevention.

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

atyuccabhāṣaṇaviṣādhyayanātigītaśītādibhiḥ prakupitāḥ pavanādayastu | srōtaḥsu tē svaravahēṣu gatāḥ pratiṣṭhāṁ hanyuḥ svaraṁ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ ||3||

View original

अत्युच्चभाषणविषाध्ययनातिगीतशीतादिभिः प्रकुपिताः पवनादयस्तु | स्रोतःसु ते स्वरवहेषु गताः प्रतिष्ठां हन्युः स्वरं भवति चापि हि षड्विधः सः ||३||

Meaning of the śloka

From talking too loudly, poison, excessive study, excessive singing, cold and similar factors, the aggravated vāta and other doṣas go into the channels that carry voice and obstruct its foundation and damage the voice. It is sixfold.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

svarabhēdahētusamprāptisaṅkhyā āha- atyuccabhāṣaṇētyādi| adhyayanam anavarataṁ vēdādipāṭhaḥ| atigītaṁ nirantaraṁ maṅgalādigānam| śītādibhirityatrādiśabdāt pittakaphakōpahētavō gr̥hyantē| yadatra atyuccabhāṣaṇādīnāṁ vātakōpahētūnāmēva sākṣāt kathanaṁ kr̥taṁ na pittakaphakōpahētūnāṁ tat svarōpaghātakartr̥tvē vāyōḥ prādhānyakhyāpanārtham| anyē tu śītādītyatra ādiśabdēna gurulaghusnigdharūkṣādīn guṇān gr̥hṇanti| svaravahēṣu srōtaḥsu śabdavāhinīṣu dhamanīṣu, tē vātādayaḥ, gatāḥ prāptāḥ, pratiṣṭhāṁ sthitim| ṣaḍvidhaḥ ṣaṭprakāraḥ; pr̥thak vātādibhistrayaḥ, sannipātēnaikaḥ, mēdaḥkṣayābhyāṁ pratyēkamēkaḥ; ēvaṁ ṣaṭprakāraḥ| nanu, samānatantrē ‘vātāt pittāt kaphāt kāsādraktavēgāt sapīnasāt’ (ca. ci. 8) ityatra yathā ṣaḍvidhaḥ svarabhēda uktastēna sārdhaṁ kathaṁ na virōdhaḥ| satyaṁ, kāsajapratiśyāyajayōrliṅgatvēnōktatvādgrahaṇaṁ, raktajasya tu kaphagrahaṇēnaiva grahaṇaṁ, yatō raktaṁ kaphayuktaṁ svarabhēdaṁ karōti samānatantrōktatvāt| yadyēvaṁ tarhi kathaṁ na saṅkhyādhikyaṁ? styaṁ, kāsajapratiśyāyajayōrvātikatvēna grahaṇam| atyuccabhāṣaṇētyādikō hētuḥ, prakupitāḥ pavanādaya ityādikā samprāptiḥ, bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ sa iti saṅkhyā||3||

Meaning of the commentary

The commentary gives cause, pathogenesis and number. Adhyayana is continuous recitation of the Veda and the like; atigīta is unceasing singing; 'cold etc.' includes causes of pitta and kapha aggravation. The verse names mainly vāta-aggravating causes to show that vāta is chief in injuring the voice. Others take 'etc.' as heavy, light, unctuous and dry qualities. The voice-carrying channels are the sound-carrying vessels. The six kinds: three by the doṣas separately, one by sannipāta, and two from meda (fat) and depletion. An objection: Caraka lists six as vāta, pitta, kapha, cough, blood-flow, and running nose, so how do the two agree? The reply: cough-born and running-nose-born are counted as vāta-type; blood-born is counted under kapha since blood with kapha causes it. So the count is not exceeded.

Key terms

svaravahasrotas (svaravahāni srotāṃsi)
Channels that carry the voice.
ṣaḍvidha svarabheda (ṣaḍvidhaḥ svarabhedaḥ)
Sixfold voice impairment.
atigīta
Excessive singing.

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

vātēna kr̥ṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnaṁ śanairvadati gadgadavat svaraṁ ca |4|

View original

वातेन कृष्णनयनाननमूत्रवर्चा भिन्नं शनैर्वदति गद्गदवत् स्वरं च |४|

Meaning of the śloka

From vāta: eyes, face, urine and stool are dark, and he speaks slowly a broken, stammering-like voice.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

vātikasvarabhēdalakṣaṇamāha- vātēnētyādi| kr̥ṣṇaśabdō nayanādibhirvarcaḥparyantaiḥ sambadhyatē| bhinnam anavasthitam| uktaṁ ca tantrāntarē- “svarabhēdō bhavēdvātādrūkṣaḥ kṣāmaścalaḥ svaraḥ” (ca. ci. 8)- iti| ‘gadgadavat svaram’ ityatra kēcit ‘gardabhavat svaraṁ’ iti paṭhanti|4|-

Meaning of the commentary

The commentary gives the signs of vātaja svarabheda. 'Dark' applies to eyes, face, urine and stool. 'Broken' means unsteady. Another tantra says: 'from vāta, the voice becomes rough, weak and unsteady'. Some read 'gardabhavat' (like a donkey) for 'gadgadavat' (stammering-like).

Key terms

vātaja svarabheda (vātikasvarabheda)
Voice impairment from vāta.
gadgada
Stammering, choked speech.

Adhikarana 4 (4) · Śloka 4

pittēna pītavadanākṣipurīṣamūtrō brūyādgalēna paridāhasamanvitēna ||4||

View original

पित्तेन पीतवदनाक्षिपुरीषमूत्रो ब्रूयाद्गलेन परिदाहसमन्वितेन ||४||

Meaning of the śloka

From pitta: with yellow face, eyes, stool and urine, he speaks with a burning throat.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

pittajasvarabhēdalakṣaṇamāha- pittēnētyādi| pītaśabdō vadanādibhirmūtrāntaiḥ sambadhyatē| 'sa vidāhasamanvitēna’ iti kēcit paṭhanti, tatra sa iti svarabhēdī puruṣaḥ||4||

Meaning of the commentary

The commentary gives the signs of pittaja svarabheda. 'Yellow' attaches to face, eyes, stool and urine. Some read 'with burning' as attached to the speaker, the person with voice impairment.

Key terms

pittaja svarabheda (pittajasvarabheda)
Voice impairment from pitta.
paridāha
Burning.

Adhikarana 5 (5) · Śloka 5

kr̥cchrāt kaphēna satataṁ kapharuddhakaṇṭhō mandaṁ śanairvadati cāpi divā viśēṣaḥ |5|

View original

कृच्छ्रात् कफेन सततं कफरुद्धकण्ठो मन्दं शनैर्वदति चापि दिवा विशेषः |५|

Meaning of the śloka

From kapha: with difficulty and constantly, his throat blocked by kapha, he speaks slowly and softly, and there is a special improvement in the daytime.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

kaphajasvarabhēdalakṣaṇamāha- kr̥cchrādityādi| satatam anavaratam| kapharuddhakaṇṭhaḥ ślēṣmāvr̥takaṇṭhaḥ| mandaṁ śanairiti mandaṁ mandamityarthaḥ| divā viśēṣa iti divasē viśēṣō bhavēt, kaphakṣayāt| ‘divā viśēṣāt’ iti kēcit paṭhanti; rātrau tāvat kapharuddhakaṇṭhatvānna vadatyēva, divā punaḥ kaphāpacayādviśēṣō bhavati, tasmācca viśēṣānmandaṁ mandaṁ vadatīti vyākhyānayanti|5|-

Meaning of the commentary

The commentary gives the signs of kaphaja svarabheda. 'Constantly' means without break; 'throat blocked by kapha' means enveloped in phlegm; 'softly, slowly' means very slowly. The improvement in the day is from reduced kapha. Some read 'from improvement by day', explaining that at night, the throat being blocked by kapha, he cannot speak at all, but by day, kapha diminishing, he speaks a little.

Key terms

kaphaja svarabheda (kaphajasvarabheda)
Voice impairment from kapha.
kapharuddhakaṇṭha
Throat obstructed by kapha.

Adhikarana 6 (5) · Śloka 5

sarvātmakē bhavati sarvavikārasampadavyaktatā ca vacasastamasādhyamāhuḥ ||5||

View original

सर्वात्मके भवति सर्वविकारसम्पदव्यक्तता च वचसस्तमसाध्यमाहुः ||५||

Meaning of the śloka

In the type from all (doṣas), there is a combination of all the disorders and indistinct speech; that they call incurable.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

sānnipātikasvarabhēdalakṣaṇamāha- sarvātmaka ityādi| sarvātmakē sannipātōtthasvarabhēdē| sarvavikārasampad vātādiliṅgaprādurbhāvaḥ| avyaktatā ca vacasaḥ aspaṣṭavāktvam| taṁ sānnipātikasvarabhēdam||5||

Meaning of the commentary

The commentary gives the signs of sānnipātika svarabheda: all the signs of vāta and the others appear, and speech is unclear. That sannipāta voice impairment is called incurable.

Key terms

sannipātaja svarabheda (sarvātmaka svarabheda)
Voice impairment from all three doṣas.
avyakta vāk (avyaktatā vacasaḥ)
Indistinct speech.

Adhikarana 7 (6) · Śloka 6

dhūpyēta vāk kṣayakr̥tē kṣayamāpnuyācca vāgēṣa cā(vā)pi hatavāk parivarjanīyaḥ |6|

View original

धूप्येत वाक् क्षयकृते क्षयमाप्नुयाच्च वागेष चा(वा)पि हतवाक् परिवर्जनीयः |६|

Meaning of the śloka

One with voice loss from depletion, when speaking, seems to emit smoke from the mouth, and his voice reaches destruction; such a person, one who has lost his voice, is to be avoided.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

kṣayajasvarabhēdalakṣaṇamāha- dhūpyētētyādi| dhūpyēta mukhāddhūmamivōdvamati, ‘bruvan’ iti vākyaśēṣaḥ| kṣayamāpnuyād vāgiti vacanakṣayaṁ prāpnuyāt ‘vātāt’ iti śēṣaḥ|6|-

Meaning of the commentary

The commentary gives the signs of kṣayaja svarabheda. 'Seems to emit smoke' means as though smoke leaves the mouth while he speaks. 'Reaches destruction of speech' is completed with 'from vāta'.

Key terms

kṣayaja svarabheda (kṣayakṛta svarabheda)
Voice loss from depletion.
hatavāk
One with destroyed voice.

Adhikarana 8 (6-7) · Śloka 7

antargalaṁ svaramalakṣyapadaṁ cirēṇa mēdaścayādvadati digdhagalauṣṭhatāluḥ ||6|| kṣīṇasya vr̥ddhasya kr̥śasya cāpi cirōtthitō yaśca sahōpajātaḥ | mēdasvinaḥ sarvasamudbhavaśca svarāmayō yō na sa siddhimēti ||7||

View original

अन्तर्गलं स्वरमलक्ष्यपदं चिरेण मेदश्चयाद्वदति दिग्धगलौष्ठतालुः ||६|| क्षीणस्य वृद्धस्य कृशस्य चापि चिरोत्थितो यश्च सहोपजातः | मेदस्विनः सर्वसमुद्भवश्च स्वरामयो यो न स सिद्धिमेति ||७||

Meaning of the śloka

From accumulation of meda (fat), one speaks with the voice inside the throat, with indistinct words and after a delay, with the throat, lips and palate smeared as if with grease. In one who is depleted, aged or emaciated; in one where it has long been present or has arisen with (another illness); in the fat person; and the type from all (doṣas): the voice disorder does not reach cure.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

mēdōjasvarabhēdalakṣaṇamāha- antargalamityādi| antargalaṁ galasyāntarē| svaraṁ vadati śabdaṁ karōti| ‘antargataṁ’ iti kēcit paṭhanti, tatrāpi sa ēvārthaḥ| yatō'ntargalaṁ svaraṁ vadati ata ēva alakṣyapadamiti, na lakṣyantē padāni yasyētyarthaḥ| bhēdaścayāt mēdōvr̥ddhēḥ| digdhaṁ mēdōdigdhaṁ galauṣṭhatālu yasya sa tathā| ‘mēdō'nvayāt’ iti kēcit paṭhanti||6-7||

Meaning of the commentary

The commentary gives the signs of the fat-caused voice impairment. Antargala means in the interior of the throat; 'says the voice' means makes sound; digdha means smeared with fat. Some read 'antargataṃ' with the same sense, and 'medo'nvayāt' for 'medaścayāt'.

Key terms

medaḥsvarabheda (medojasvarabheda)
Voice impairment from accumulation of fat.
alakṣyapada
With words not clearly perceived.

Adhikarana 9 (8) · Śloka 8

snigdhān svarāturanarānapakr̥ṣṭadōṣān nyāyēna tān vamanarēcanabastibhiśca | nasyāvapīḍamukhadhāvanadhūmalēhaiḥ sampādayēcca vividhaiḥ kavalagrahaiśca ||8||

View original

स्निग्धान् स्वरातुरनरानपकृष्टदोषान् न्यायेन तान् वमनरेचनबस्तिभिश्च | नस्यावपीडमुखधावनधूमलेहैः सम्पादयेच्च विविधैः कवलग्रहैश्च ||८||

Meaning of the śloka

Those afflicted in voice, oleated and with doṣas drawn out by emesis, purgation and enemas in the right manner, should be treated with various nasal drops, avapīḍa, mouth-cleansing, smokes, licks and gargles.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

svarabhēdasya sāmānyacikitsāmāha- snigdhānityādi| yadyapi kaphajamēdōjayōḥ svarabhēdayōrapatarpaṇasādhyatvāt snēhanaṁ na yuktaṁ, tathā'pi yathādōṣapratyanīkairyathādōṣapratyanīkasādhitaiśca snēhaiḥ snēhanaṁ yuktamēva, athavā mēdaḥkaphajayōrapi vāyusadbhāvāt snēhanōpadēśaḥ| apakr̥ṣṭadōṣān ākr̥ṣṭadōṣān; atra vamanavirēcanabastibhiriti sambadhyatē| nyāyēna yathāvidhītyarthaḥ| vamanādibhirapakr̥ṣṭadōṣān svarabhēdāturān kiṁ kuryādityāha- nasyāvapīḍētyādi| avapīḍya dīyatē ityavapīḍō nasyabhēdaḥ| mukhadhāvanaṁ gaṇḍūṣādi| sampādayēt yōjayēt| vividhaiḥ dōṣapratyanīkatvēna nānāprakāraiḥ| kavalagrahaiḥ gaṇḍūṣabhēdaiḥ| tathā ca- “sukhaṁ sañcāryatē yā tu gaṇḍūṣē sā prakīrtitā| asañcāryā tu yā mātrā kavalē sā prakīrtitā ”- iti||8||

Meaning of the commentary

The commentary gives general treatment. Although oleation is not proper in kapha- and fat-caused voice impairment (they need depletion), oleation with sneha opposed to the doṣa, or cooked with drugs opposing it, is fitting; or since vāta is present even in the kapha and fat types, oleation is advised. 'Doṣas drawn out' means by emesis, purgation and enemas, each done properly. Avapīḍa is a kind of nasya given by pressing; mukhadhāvana is gargling and the like. The two types of gargle are distinguished: kavala when it cannot be moved freely, gaṇḍūṣa when it can be moved comfortably.

Key terms

nasya
Nasal administration.
kavalagraha
Retention of a liquid or paste in the mouth.
avapīḍa
A kind of nasya given by pressing.

Adhikarana 10 (9) · Śloka 9

yaḥ śvāsakāsavidhirādita ēva cōktastaṁ cāpyaśēṣamavatārayituṁ yatēta |9|

View original

यः श्वासकासविधिरादित एव चोक्तस्तं चाप्यशेषमवतारयितुं यतेत |९|

Meaning of the śloka

And whatever regimen for śvāsa and kāsa was stated at the outset should be applied here in full, as far as possible.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

anyadapi svarabhēdacikitsitamatidēśēnāha- ya ityādi| śvāsakāsapratiṣēdhē sāmānyēnādau yaḥ śvāsakāsavidhiruddiṣṭastaṁ vidhiṁ samastamapi yathādōṣaṁ kartuṁ yatētēti piṇḍārthaḥ|9|

Meaning of the commentary

The commentary extends the treatment: the whole regimen stated in the treatment of śvāsa and kāsa is to be applied, according to doṣa.

Key terms

atideśa
Extension of a rule by reference.

Adhikarana 11 (9) · Śloka 9

vaiśēṣikaṁ ca vidhimūrdhvamatō vadāmi taṁ vai svarāturahitaṁ nikhilaṁ nibōdha ||9||

View original

वैशेषिकं च विधिमूर्ध्वमतो वदामि तं वै स्वरातुरहितं निखिलं निबोध ||९||

Meaning of the śloka

Now I shall tell the special regimen that is beneficial to those afflicted in voice; hear it in full.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

vaiśēṣikamityādi| ata iti sāmānyacikitsānantaram| taṁ vai svarāturahitamiti svarabhēdāturahitam| nibōdha jānīhi||9||

Meaning of the commentary

The commentary says 'now' means after the general treatment; 'that beneficial to the voice-afflicted' means the treatment for voice impairment.

Key terms

vaiśeṣika vidhi (vaiśeṣikaṃ vidhim)
Special regimen.

Adhikarana 12 (10) · Śloka 11

svarōpaghātē'nilajē bhuktōpari ghr̥taṁ pibēt | kāsamardakavārtākamārkavasvarasē śr̥tam ||10|| pītaṁ ghr̥taṁ hantyanilaṁ siddhamārtagalē rasē |11|

View original

स्वरोपघातेऽनिलजे भुक्तोपरि घृतं पिबेत् | कासमर्दकवार्ताकमार्कवस्वरसे शृतम् ||१०|| पीतं घृतं हन्त्यनिलं सिद्धमार्तगले रसे |११|

Meaning of the śloka

In voice injury from vāta, after a meal, ghṛta cooked in the juices of kāsamarda, vārtāka or mārkava (bhṛṅgarāja) may be drunk; ghṛta cooked in the juice of ārtagala (kakubha) destroys vāta.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

tamēva vaiśēṣikavidhimāha- svarōpaghāta ityādi| bhuktōpari bhōjanōpari| mārkavō bhr̥ṅgarājaḥ, śr̥taṁ pakvam| anilaṁ vātajasvarabhēdam, upacārāt| ārtagalaḥ kakubhaḥ||10||-

Meaning of the commentary

The commentary gives the special regimen. 'After the meal' means on top of food; mārkava is bhṛṅgarāja; 'cooked' means boiled. 'Destroys vāta' is figurative for vātaja voice impairment; ārtagala is kakubha (arjuna).

Key terms

kāsamarda
Cassia occidentalis type plant.
ārtagala
Kakubha (arjuna).

Adhikarana 13 (11) · Śloka 12

yavakṣārājamōdābhyāṁ citrakāmalakēṣu vā ||11|| dēvadārvagnikābhyāṁ vā siddhamājaṁ samākṣikam |12|

View original

यवक्षाराजमोदाभ्यां चित्रकामलकेषु वा ||११|| देवदार्वग्निकाभ्यां वा सिद्धमाजं समाक्षिकम् |१२|

Meaning of the śloka

Ghṛta cooked with yavakṣāra and ajamodā; or with citraka and āmalaka; or with devadāru and agnika, and goat's ghṛta with honey (may be drunk).

🔊 Audio coming soon

Show commentary

aparamapi vātajē ghr̥tatrayamāha- yavakṣārājamōdābhyāmityādi| agnikō ajamōdā| ājaṁ ‘ghr̥taṁ’ śēṣaḥ| samākṣikaṁ samadhu| atrāpi pītamiti yōjyam||11||-

Meaning of the commentary

The commentary lists three ghṛtas for the vāta type. Agnika is ajamodā. 'Goat's' is supplied for ghṛta; 'with honey' means mixed with honey; 'drunk' is supplied.

Key terms

yavakṣāra
Barley alkali.
ājaṃ ghṛtam
Goat's ghṛta.

Adhikarana 14 (12) · Śloka 12

sukhōdakānupānō vā sasarpiṣkō guḍaudanaḥ ||12||

View original

सुखोदकानुपानो वा ससर्पिष्को गुडौदनः ||१२||

Meaning of the śloka

Or rice cooked with jaggery and ghṛta, taken with lukewarm water as after-drink.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

vātikē pathyayōgamāha- sukhōdakānupāna ityādi| sukhōdakam īṣaduṣṇōdakam| kēcidamuṁ yōgaṁ paittikē manyantē; tanna, samānatantrēṣu vātikasvarabhēda ēva prayuktatvāt||12||

Meaning of the commentary

The commentary says lukewarm water is slightly warm water. Some take this for pitta type; the commentators reject that since in similar tantras it is used only for vātaja voice impairment.

Key terms

guḍaudana
Rice with jaggery.
sukhodaka
Comfortably warm water.

Adhikarana 15 (13) · Śloka 13

kṣīrānupānaṁ pittē tu pibēt sarpiratandritaḥ |13|

View original

क्षीरानुपानं पित्ते तु पिबेत् सर्पिरतन्द्रितः |१३|

Meaning of the śloka

In the pitta type, one should drink ghṛta with milk as after-drink, diligently.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

paittikasvarabhēdacikitsāmāha- kṣīrānupānamityādi| atandritaḥ analasaḥ|13|-

Meaning of the commentary

The commentary gives the treatment of pittaja voice impairment. Atandrita means not lazy.

Key terms

kṣīrānupāna
Milk as an after-drink.

Adhikarana 16 (13) · Śloka 13

aśnīyācca sasarpiṣkaṁ yaṣṭīmadhukapāyasam ||13||

View original

अश्नीयाच्च ससर्पिष्कं यष्टीमधुकपायसम् ||१३||

Meaning of the śloka

He may eat yaṣṭīmadhu pāyasa with ghṛta.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

paittikē pathyayōgamāha- aśnīyādityādi| yaṣṭīmadhukapāyasamiti yaṣṭīmadhukasādhitakṣīrasiddhāṁstaṇḍulān; athavā yaṣṭīmadhukānvitaṁ pāyasaṁ yaṣṭīmadhukapāyasam||13||

Meaning of the commentary

The commentary gives a wholesome food for the pitta type. Yaṣṭīmadhu-pāyasa is rice cooked in milk cooked with yaṣṭīmadhu, or pāyasa mixed with yaṣṭīmadhu.

Key terms

pāyasa
Rice cooked in milk.
yaṣṭīmadhu
Liquorice.

Adhikarana 17 (14) · Śloka 14

lihyānmadhurakāṇāṁ vā cūrṇaṁ madhughr̥tāplutam | śatāvarīcūrṇayōgaṁ balācūrṇamathāpi vā ||14||

View original

लिह्यान्मधुरकाणां वा चूर्णं मधुघृताप्लुतम् | शतावरीचूर्णयोगं बलाचूर्णमथापि वा ||१४||

Meaning of the śloka

He may lick the powder of the sweet drugs mixed with honey and ghṛta; or śatāvarī powder, or balā powder.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

lihyādityādi| madhurakāṇāṁ kākōlīprabhr̥tīnām| śatāvarīcūrṇayōgamiti śatāvarīcūrṇasya yōgaḥ saṁyōgō yatra tattathā, atrāpi madhughr̥tāplutaṁ lihyāditi sambandhanīyam||14||

Meaning of the commentary

The commentary says the sweet drugs are kākolī and the like; 'lick with honey and ghṛta' is understood for the śatāvarī and balā powders too.

Key terms

śatāvarī
Asparagus racemosus.
balā
Sida cordifolia.

Adhikarana 18 (15) · Śloka 15

pibēt kaṭūni mūtrēṇa kaphajē svarasaṅkṣayē | lihyādvā madhutailābhyāṁ bhuktvā khādēt kaṭūni vā ||15||

View original

पिबेत् कटूनि मूत्रेण कफजे स्वरसङ्क्षये | लिह्याद्वा मधुतैलाभ्यां भुक्त्वा खादेत् कटूनि वा ||१५||

Meaning of the śloka

In kapha-caused loss of voice, he may drink pungent things with (cow's) urine; or lick pungent things with honey and oil; or eat them after a meal.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

kaphajasvarabhēdacikitsāmāha- pibēdityādi| kaṭūni trikaṭukādīni| mūtrēṇa gōmūtrēṇa prādhānyāt| svarasaṅkṣayē svarabhēdē| lihyādvā madhutailābhyāmityādi madhutailābhyāṁ vā kaṭūni trikaṭukaprabhr̥tīni lihyāt, bhuktvā vā tāni khādēt||15||

Meaning of the commentary

The commentary says pungent things are trikaṭu and the like; urine is chiefly cow's urine. 'Loss of voice' means voice impairment. He may lick them with honey and oil, or eat them after eating.

Key terms

kaṭu (kaṭūni)
Pungent substances such as trikaṭu.
gomūtra (mūtra)
Cow's urine.

Adhikarana 19 (16) · Śloka 16

svarōpaghātē mēdōjē kaphavadvidhiriṣyatē |16|

View original

स्वरोपघाते मेदोजे कफवद्विधिरिष्यते |१६|

Meaning of the śloka

In voice injury from fat, the regimen is as for kapha.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

mēdōjasvarabhēdē kaphajacikitsāmatidiśannāha- svarōpaghāta ityādi| kaphavat kaphajasvarabhēdavat|16|-

Meaning of the commentary

The commentary extends the kapha-type treatment to the fat-caused voice impairment.

Key terms

medoja svaropaghāta (medoje svaropaghāte)
Voice injury from fat.

Adhikarana 20 (16) · Śloka 16

sarvajē kṣayajē cāpi pratyākhyāyācarēt kriyām ||16||

View original

सर्वजे क्षयजे चापि प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम् ||१६||

Meaning of the śloka

In the type from all doṣas and in that from depletion too, one should perform treatment after declaring (the case) incurable.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

sānnipātikakṣayajayōrasādhyayōrapi cikitsā kartavyētyāha- sarvaja ityādi| pratyākhyāya asādhyatvēna nirākr̥tya| ācarēt kuryāt| kriyāmiti sānnipātikē sarvēṣāṁ vātādisvarabhēdānāṁ sarvamēva cikitsitaṁ kāryaṁ, kṣayajē tu kṣayōktamiti; kēcidubhayōrapi sāmānyacikitsitaṁ kuryādityāhuḥ||16||

Meaning of the commentary

The commentary says that even for the incurable sannipātaja and kṣayaja types, treatment is to be done. 'After declaring incurable' means having ruled it out as incurable. 'Treatment' means all the treatments of vāta and the other doṣa types in sannipāta, and the depletion regimen in kṣayaja; others say the general treatment in both.

Key terms

pratyākhyāya
Having declared it incurable (informing the patient/family).
sarvaja / kṣayaja (sarvaja, kṣayaja)
From all doṣas / from depletion.

Adhikarana 21 (17) · Śloka 17

śarkarāmadhumiśrāṇi śr̥tāni madhuraiḥ saha | pibēt payāṁsi yasyōccairvadatō'bhihataḥ svaraḥ ||17||

View original

शर्करामधुमिश्राणि शृतानि मधुरैः सह | पिबेत् पयांसि यस्योच्चैर्वदतोऽभिहतः स्वरः ||१७||

Meaning of the śloka

Milks cooked with sweet drugs, mixed with sugar and honey, should be drunk by one whose voice has been injured by loud speaking.

🔊 Audio coming soon

Show commentary

atyuccabhāṣaṇōtthasvarabhēdasya vātātmakatvē'pi nimittabhēdamāśritya viśiṣṭāṁ cikitsāmāha- śarkarētyādi| madhuraiḥ kākōlyādibhiḥ śr̥tāni payāṁsi śarkarāmadhumiśrāṇi pibēditi piṇḍārthaḥ| payāṁsītyatra bahuvacanaṁ gōmahiṣyajānāṁ kṣīraparigrahāya||17||

Meaning of the commentary

The commentary says that although voice impairment from loud speaking is of vāta nature, a special treatment is given by reason of its cause. Milks cooked with kākolī and similar drugs, mixed with sugar and honey, are drunk. The plural 'milks' includes cow, buffalo and goat milk.

Key terms

atyuccabhāṣaṇa
Excessive loud speaking.
madhura
Sweet drugs such as kākolī.

Adhikarana puṣpikā · Śloka 53

iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē kāyacikitsātantrē chardipratiṣēdhō nāma (pañcadaśō'dhyāyaḥ, āditaḥ) tripañcāśattamō'dhyāyaḥ ||53||

View original

इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे छर्दिप्रतिषेधो नाम (पञ्चदशोऽध्यायः, आदितः) त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५३||

Meaning of the śloka

Thus ends the fifty-third chapter (the fifteenth from the beginning of this section) in the Kāyacikitsā-tantra within the Uttaratantra of the Suśruta Saṃhitā. (The sloka source names it 'Chardipratiṣedha'.)

🔊 Audio coming soon

Show commentary

iti śrīḍalha(hla)ṇaviracitāyāṁ nibandhasaṅgrahākhyāyāṁ suśrutavyākhyāyāmuttaratantrāntargatē kāyacikitsātantrē svarabhēdapratiṣēdhō nāma tripañcāśattamō'dhyāyaḥ||53||

Meaning of the commentary

Thus ends the fifty-third chapter, named Svarabhedapratiṣedha, in the Kāyacikitsā of the Uttaratantra, in the Suśruta commentary called Nibandhasaṅgraha composed by Śrī Ḍalhaṇa.

Key terms

svarabhedapratiṣedha
The chapter on measures against voice impairment.
nibandhasaṅgraha
Ḍalhaṇa's commentary on the Suśruta Saṃhitā.