Adhikarana mAtrAshitIyAdhyAyo~aShTamaH (2) · Śloka 2
అథాతో మాత్రాశితీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2||
अथातो मात्राशितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAshanam (1) · Śloka 1
మాత్రాశీ సర్వకాలం స్యాన్మాత్రా హ్యగ్నేః ప్రవర్తికా| మాత్రాం ద్రవ్యాణ్యపేక్షంతే గురూణ్యపి లఘూన్యపి||1||
मात्राशी सर्वकालं स्यान्मात्रा ह्यग्नेः प्रवर्तिका| मात्रां द्रव्याण्यपेक्षन्ते गुरूण्यपि लघून्यपि||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurUNAM laghUnAM ca mAtrApramANam (2) · Śloka 2
తత్ర గురూణాం కా మాత్రా ? కా(చ) లఘూనాం ? ఇత్యాహ గురూణామర్ధసౌహిత్యం లఘూనాం నాతితృప్తతా| మాత్రాప్రమాణం నిర్దిష్టం సుఖం యావద్విజీర్యతి||2||
तत्र गुरूणां का मात्रा ? का(च) लघूनाम् ? इत्याह गुरूणामर्धसौहित्यं लघूनां नातितृप्तता| मात्राप्रमाणं निर्दिष्टं सुखं यावद्विजीर्यति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInamAtraBojane doShAH (3) · Śloka 3
భోజనం హీనమాత్రం తు న బలోపచయౌజసే| సర్వేషాం వాతరోగాణాం హేతుతాం చ ప్రపద్యతే||3||
भोजनं हीनमात्रं तु न बलोपचयौजसे| सर्वेषां वातरोगाणां हेतुतां च प्रपद्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atimAtre doShAH (4) · Śloka 4
అతిమాత్రం త్వశనం త్రీనపి దోషాన్ ప్రకోపయేత్| |4|
अतिमात्रं त्वशनं त्रीनपि दोषान् प्रकोपयेत्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAlasakayoH samprAptiH (4-6) · Śloka 6
ప్రకుపితాశ్చ త్రయో దోషా అలసకాఖ్యం విసూచికాఖ్యం వా వ్యాధిం యథా కుర్వంతి, తథా దర్శయతి | పీడ్యమానా హి వాతాద్యా యుగపత్తేన కోపితాః||4|| ఆమేనాన్నేన దిష్టేన తదేవావిశ్య కుర్వతే| విష్టంభయంతోఽలసకం చ్యావయంతో విసూచికాం||5|| అధరోత్తరమార్గాభ్యాం సహసైవాజితాత్మనః| |6|
प्रकुपिताश्च त्रयो दोषा अलसकाख्यं विसूचिकाख्यं वा व्याधिं यथा कुर्वन्ति, तथा दर्शयति | पीड्यमाना हि वाताद्या युगपत्तेन कोपिताः||४|| आमेनान्नेन दिष्टेन तदेवाविश्य कुर्वते| विष्टम्भयन्तोऽलसकं च्यावयन्तो विसूचिकाम्||५|| अधरोत्तरमार्गाभ्यां सहसैवाजितात्मनः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakanirvicanam (6-7) · Śloka 7
| ప్రయాతి నోర్ధ్వం నాధస్తాదాహారో న చ పచ్యతే||6|| ఆమాశయేఽలసీభూతస్తేన సోఽలసకః స్మృతః| |7|
| प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तादाहारो न च पच्यते||६|| आमाशयेऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAnirvacanam (7-8) · Śloka 8
విసూచికాయా నిర్వచనమాహ | వివిధైర్వేదనోద్భేదైర్వాయ్వాదిభృశకోపతః||7|| సూచీభిరివ గాత్రాణి విధ్యతీతి విసూచికా| |8|
विसूचिकाया निर्वचनमाह | विविधैर्वेदनोद्भेदैर्वाय्वादिभृशकोपतः||७|| सूचीभिरिव गात्राणि विध्यतीति विसूचिका| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAlakShaNam (8-9) · Śloka 9
| తత్ర శూలభ్రమానాహకంపస్తంభాదయోఽనిలాత్||8|| పిత్తాజ్జ్వరాతిసారాంతర్దాహతృట్ప్రలయాదయః| కఫాచ్ఛర్ద్యంగగురుతావాక్సంగష్ఠీవనాదయః||9||
| तत्र शूलभ्रमानाहकम्पस्तम्भादयोऽनिलात्||८|| पित्ताज्ज्वरातिसारान्तर्दाहतृट्प्रलयादयः| कफाच्छर्द्यङ्गगुरुतावाक्सङ्गष्ठीवनादयः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakalakShaNam (10-12) · Śloka 12
విశేషాద్దుర్బలస్యాల్పవహ్నేర్వేగవిధారిణః| పీడితం మారుతేనాన్నం శ్లేష్మణా రుద్ధమంతరా||10|| అలసం క్షోభితం దోషైః శల్యత్వేనైవ సంస్థితం| శూలాదీన్ కురుతే తీవ్రాంశ్ఛర్ద్యతీసారవర్జితాన్||11|| సోఽలసః| |12|
विशेषाद्दुर्बलस्याल्पवह्नेर्वेगविधारिणः| पीडितं मारुतेनान्नं श्लेष्मणा रुद्धमन्तरा||१०|| अलसं क्षोभितं दोषैः शल्यत्वेनैव संस्थितम्| शूलादीन् कुरुते तीव्रांश्छर्द्यतीसारवर्जितान्||११|| सोऽलसः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daNDakAlasakalakShaNam (12-13) · Śloka 13
దండకాలసకం లిలక్షయిషురాహ- అత్యర్థదుష్టాస్తు దోషా దుష్టామబద్ధఖాః| యాంతస్తిర్యక్తనుం సర్వాం దండవత్స్తంభయంతి చేత్||12|| దండకాలసకం నామ తం త్యజేదాశుకారిణం| |13|
दण्डकालसकं लिलक्षयिषुराह- अत्यर्थदुष्टास्तु दोषा दुष्टामबद्धखाः| यान्तस्तिर्यक्तनुं सर्वां दण्डवत्स्तम्भयन्ति चेत्||१२|| दण्डकालसकं नाम तं त्यजेदाशुकारिणम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmaviShalakShaNam (13-14) · Śloka 14
సంప్రత్యామవిషం నిర్దిశతి | విరుద్ధాధ్యశనాజీర్ణశీలినో విషలక్షణం||13|| ఆమదోషం మహాఘోరం వర్జయేద్విషసంజ్ఞకం| విషరూపాశుకారిత్వాద్విరుద్ధోపక్రమత్వతః||14||
सम्प्रत्यामविषं निर्दिशति | विरुद्धाध्यशनाजीर्णशीलिनो विषलक्षणम्||१३|| आमदोषं महाग़ोरं वर्जयेद्विषसंज्ञकम्| विषरूपाशुकारित्वाद्विरुद्धोपक्रमत्वतः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasakacikitsA (15-16) · Śloka 16
అథామమలసీభూతం సాధ్యం త్వరితముల్లిఖేత్| పీత్వా సోగ్రాపటుఫలం వార్యుష్ణం యోజయేత్తతః||15|| స్వేదనం ఫలవర్తిం చ మలవాతానులోమనీం| నామ్యమానాని చాంగాని భృశం స్విన్నాని వేష్టయేత్||16||
अथाममलसीभूतं साध्यं त्वरितमुल्लिख़ेत्| पीत्वा सोग्रापटुफलं वार्युष्णं योजयेत्ततः||१५|| स्वेदनं फलवर्तिं च मलवातानुलोमनीम्| नाम्यमानानि चाङ्गानि भृशं स्विन्नानि वेष्टयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visUcikAcikitsA (17) · Śloka 17
విసూచ్యామతివృద్ధాయాం పార్ష్ణ్యోర్దాహః ప్రశస్యతే| తదహశ్చోపవాస్యైనం విరిక్తవదుపాచరేత్||17||
विसूच्यामतिवृद्धायां पार्ष्ण्योर्दाहः प्रशस्यते| तदहश्चोपवास्यैनं विरिक्तवदुपाचरेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmadoShiNaH shamanauShadhaniShedhaH (18-19) · Śloka 19
అజీర్ణినో భేషజం నిషేధతి తీవ్రార్తిరపి నాజీర్ణీ పిబేచ్ఛూలఘ్నమౌషధం| ఆమసన్నోఽనలో నాలం పక్తుం దోషౌషధాశనం||18|| నిహన్యాదపి చైతేషాం విభ్రమః సహసాఽఽతురం| |19|
अजीर्णिनो भेषजं निषेधति तीव्रार्तिरपि नाजीर्णी पिबेच्छूलघ्नमौषधम्| आमसन्नोऽनलो नालं पक्तुं दोषौषधाशनम्||१८|| निहन्यादपि चैतेषां विभ्रमः सहसाऽऽतुरम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmadoShiNo~avasthAvisheShe auShadham (19-20) · Śloka 20
కదా ఔషధం యుంజీత ? ఇత్యాహ- | జీర్ణాశనే తు భైషజ్యం యుంజ్యాత్ స్తబ్ధగురూదరే||19|| దోషశేషస్య పాకార్థమగ్నేః సంధుక్షణాయ చ| |20|
कदा औषधं युञ्जीत ? इत्याह- | जीर्णाशने तु भैषज्यं युञ्ज्यात् स्तब्धगुरूदरे||१९|| दोषशेषस्य पाकार्थमग्नेः सन्धुक्षणाय च| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmadoShasAmAnyacikitsA (20-21) · Śloka 21
కీదృశమౌషధం యోజ్యమిత్యాహ | శాంతిరామవికారాణాం భవతి త్వపతర్పణాత్||20|| త్రివిధం త్రివిధే దోషే తత్సమీక్ష్య ప్రయోజయేత్| |21|
कीदृशमौषधं योज्यमित्याह | शान्तिरामविकाराणां भवति त्वपतर्पणात्||२०|| त्रिविधं त्रिविधे दोषे तत्समीक्ष्य प्रयोजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alpamadhyapraBUtadoShacikitsA (21-22) · Śloka 22
సంప్రత్యేతదేవ యథాయోగ్యమాహ- | తత్రాల్పే లంఘనం పథ్యం, మధ్యే లఙ్హ్ఘనపాచనం||21|| ప్రభూతే శోధనం, తద్ధి మూలాదున్మూలయేన్మలాన్| |22|
सम्प्रत्येतदेव यथायोग्यमाह- | तत्राल्पे लङ्घनं पथ्यं, मध्ये लङ्ह्घनपाचनम्||२१|| प्रभूते शोधनं, तद्धि मूलादुन्मूलयेन्मलान्| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana evamanyavyAdhicikitsA,hetuvyAdhiviparyayacikitsA (22-23) · Śloka 23
| ఏవమన్యానపి వ్యాధీన్ స్వనిదానవిపర్యయాత్||22|| చికిత్సేదనుబంధే తు సతి హేతువిపర్యయం| త్యక్త్వా యథాయథం వైద్యో యుంజ్యాద్వ్యాధివిపర్యయం||23||
| एवमन्यानपि व्याधीन् स्वनिदानविपर्ययात्||२२|| चिकित्सेदनुबन्धे तु सति हेतुविपर्ययम्| त्यक्त्वा यथायथं वैद्यो युञ्ज्याद्व्याधिविपर्ययम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadarthakArI cikitsA,pakvadoShANAM cikitsA (24) · Śloka 24
న చ హేతువ్యాధివిపర్యయయోరేవ చికిత్సాయాముపయోగ ఇతి దర్శయన్నాహ తదర్థకారి వా, పక్వే దోషే త్విద్ధే చ పావకే| హితమభ్యంజనస్నేహపానబస్త్యాది యుక్తితః||24||
न च हेतुव्याधिविपर्यययोरेव चिकित्सायामुपयोग इति दर्शयन्नाह तदर्थकारि वा, पक्वे दोषे त्विद्धे च पावके| हितमभ्यञ्जनस्नेहपानबस्त्यादि युक्तितः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAjIrNalakShaNam (25) · Śloka 25
అజీర్ణం లక్షయితుమాహ అజీర్ణం చ కఫాదామం తత్ర శోఫోఽక్షిగండయోః| సద్యోభుక్త ఇవోద్గారః ప్రసేకోత్క్లేశగౌరవం||25||
अजीर्णं लक्षयितुमाह अजीर्णं च कफादामं तत्र शोफोऽक्षिगण्डयोः| सद्योभुक्त इवोद्गारः प्रसेकोत्क्लेशगौरवम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShTabdhAjIrNalakShaNam (26) · Śloka 26
విష్టబ్ధమనిలాచ్ఛూలవిబంధాధ్మానసాదకృత్| |26|
विष्टब्धमनिलाच्छूलविबन्धाध्मानसादकृत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidagdhAjIrNalakShaNam (26) · Śloka 26
| పిత్తాద్విదగ్ధం తృణ్మోహభ్రమామ్లోద్గారదాహవత్||26||
| पित्ताद्विदग्धं तृण्मोहभ्रमाम्लोद्गारदाहवत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAjIrNAdInAM cikitsA (27) · Śloka 27
త్రివిధస్యైవాస్య చికిత్సామాహ లంఘనం కార్యమామే తు, విష్టబ్ధే స్వేదనం భృశం| విదగ్ధే వమనం, యద్వా యథావస్థం హితం భవేత్||27||
त्रिविधस्यैवास्य चिकित्सामाह लङ्घनं कार्यमामे तु, विष्टब्धे स्वेदनं भृशम्| विदग्धे वमनं, यद्वा यथावस्थं हितं भवेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambikAlakShaNaM cikitsA ca (28) · Śloka 28
గరీయసో భవేల్లీనాదామాదేవ విలంబికా| కఫవాతానుబద్ధాఽఽమలింగా తత్సమసాధనా||28||
गरीयसो भवेल्लीनादामादेव विलम्बिका| कफवातानुबद्धाऽऽमलिङ्गा तत्समसाधना||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasasheShalakShaNaM cikitsA ca ajIrNino divAsvaprabhojane cikitsA (29-30) · Śloka 30
జీర్ణేఽప్యాహారే కదాచిదాహారసారో రసోఽజీర్ణః స్యాత్| తల్లక్షణార్థమాహ అశ్రద్ధా హృద్వ్యథా శుద్ధేఽప్యుద్గారే రసశేషతః| శయీత కించిదేవాత్ర సర్వశ్చానాశితో దివా||29|| స్వప్యాదజీర్ణీ, సంజాతబుభుక్షోఽద్యాన్మితం లఘు| |30|
जीर्णेऽप्याहारे कदाचिदाहारसारो रसोऽजीर्णः स्यात्| तल्लक्षणार्थमाह अश्रद्धा हृद्व्यथा शुद्धेऽप्युद्गारे रसशेषतः| शयीत किञ्चिदेवात्र सर्वश्चानाशितो दिवा||२९|| स्वप्यादजीर्णी, सञ्जातबुभुक्षोऽद्यान्मितं लघु| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNasAmAnyalakShaNAm (30-31) · Śloka 31
సాంప్రతమజీర్ణలక్షణం సామాన్యేన బ్రూతే- | విబంధోఽతిప్రవృత్తిర్వా గ్లానిర్మారుతమూఢతా||30|| అజీర్ణలింగం సామాన్యం విష్టంభో గౌరవం భ్రమః| |31|
साम्प्रतमजीर्णलक्षणं सामान्येन ब्रूते- | विबन्धोऽतिप्रवृत्तिर्वा ग्लानिर्मारुतमूढता||३०|| अजीर्णलिङ्गं सामान्यं विष्टम्भो गौरवं भ्रमः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajIrNasyAnyakAraNAni (31-33) · Śloka 33
సాంప్రతమజీర్ణస్యాన్యాన్యపి కారణాన్యాహ- | న చాతిమాత్రమేవాన్నమామదోషాయ కేవలం||31|| ద్విష్టవిష్టంభిదగ్ధామగురురూక్షహిమాశుచి| విదాహి శుష్కమత్యంబుప్లుతం చాన్నం న జీర్యతి||32|| ఉపతప్తేన భుక్తం చ శోకక్రోధక్షుదాదిభిః| |33|
साम्प्रतमजीर्णस्यान्यान्यपि कारणान्याह- | न चातिमात्रमेवान्नमामदोषाय केवलम्||३१|| द्विष्टविष्टम्भिदग्धामगुरुरूक्षहिमाशुचि| विदाहि शुष्कमत्यम्बुप्लुतं चान्नं न जीर्यति||३२|| उपतप्तेन भुक्तं च शोकक्रोधक्षुदादिभिः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samashanalakShaNam adhyashanalakShaNam viShamAshanalakShaNam samashanAdInAM doShaH (33-35) · Śloka 35
సంప్రత్యపరమప్యన్నమామక్షోభకరమాహ- | మిశ్రం పథ్యమపథ్యం చ భుక్తం సమశనం మతం||33|| విద్యాదధ్యశనం భూయో భుక్తస్యోపరి భోజనం| అకాలే బహు చాల్పం వా భుక్తం తు విషమాశనం||34|| త్రీణ్యప్యేతాని మృత్యుం వా ఘోరాన్ వ్యాధీన్సృజంతి వా| |35|
सम्प्रत्यपरमप्यन्नमामक्षोभकरमाह- | मिश्रं पथ्यमपथ्यं च भुक्तं समशनं मतम्||३३|| विद्यादध्यशनं भूयो भुक्तस्योपरि भोजनम्| अकाले बहु चाल्पं वा भुक्तं तु विषमाशनम्||३४|| त्रीण्यप्येतानि मृत्युं वा घोरान् व्याधीन्सृजन्ति वा| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojanasya samyagyogaprakAraH (35-38) · Śloka 38
| కాలే సాత్మ్యం శుచి హితం స్నిగ్ధోష్ణం లఘు తన్మనాః||35|| షడ్రసం మధురప్రాయం నాతిద్రుతవిలంబితం| స్నాతః క్షుద్వాన్ వివిక్తస్థో ధౌతపాదకరాననః||36|| తర్పయిత్వా పితౄన్ దేవానతిథీన్ బాలకాన్ గురూన్| ప్రత్యవేక్ష్య తిరశ్చోఽపి ప్రతిపన్నపరిగ్రహాన్||37|| సమీక్ష్య సమ్యగాత్మానమనిందన్నబ్రువన్ ద్రవం| ఇష్టమిష్టైః సహాశ్ర్నీయాచ్ఛుచిభక్తజనాహృతం||38||
| काले सात्म्यं शुचि हितं स्निग्धोष्णं लघु तन्मनाः||३५|| षड्रसं मधुरप्रायं नातिद्रुतविलम्बितम्| स्नातः क्षुद्वान् विविक्तस्थो धौतपादकराननः||३६|| तर्पयित्वा पितॄन् देवानतिथीन् बालकान् गुरून्| प्रत्यवेक्ष्य तिरश्चोऽपि प्रतिपन्नपरिग्रहान्||३७|| समीक्ष्य सम्यगात्मानमनिन्दन्नब्रुवन् द्रवम्| इष्टमिष्टैः सहाश्र्नीयाच्छुचिभक्तजनाहृतम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRuNAdijuShTaBojanatyAgaH (39) · Śloka 39
భోజనం తృణకేశాదిజుష్టముష్ణీకృతం పునః| శాకావరాన్నభూయిష్ఠమత్యుష్ణలవణం త్యజేత్||39||
भोजनं तृणकेशादिजुष्टमुष्णीकृतं पुनः| शाकावरान्नभूयिष्ठमत्युष्णलवणं त्यजेत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kilATAdishIlanam (40-41) · Śloka 41
కిలాటదధికూచీకాక్షారశుక్తామమూలకం| కృశశుష్కవరాహావిగోమత్స్యమహిషామిషం||40|| మాషనిష్పావశాలూకబిసపిష్టవిరూఢకం| శుష్కశాకాని యవకాన్ ఫాణితం చ న శీలయేత్||41||
किलाटदधिकूचीकाक्षारशुक्ताममूलकम्| कृशशुष्कवराहाविगोमत्स्यमहिषामिषम्||४०|| माषनिष्पावशालूकबिसपिष्टविरूढकम्| शुष्कशाकानि यवकान् फाणितं च न शीलयेत्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SAlyAdiSIlanam (42-43) · Śloka 43
శీలయేచ్ఛాలిగోధూమయవషష్టికజాంగలం| సునిషణ్ణకజీవంతీబాలమూలకవాస్తుకం||42|| పథ్యామలకమృద్వీకాపటోలీముద్గశర్కరాః| ఘృతదివ్యోదకక్షీరక్షౌద్రదాడిమసైంధవం||43||
शीलयेच्छालिगोधूमयवषष्टिकजाङ्गलम्| सुनिषण्णकजीवन्तीबालमूलकवास्तुकम्||४२|| पथ्यामलकमृद्वीकापटोलीमुद्गशर्कराः| घृतदिव्योदकक्षीरक्षौद्रदाडिमसैन्धवम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nityasevyamauShadham (44) · Śloka 44
త్రిఫలాం మధుసర్పిర్భ్యాం నిశి నేత్రబలాయ చ| స్వాస్థ్యానువృత్తికృద్యచ్చ రోగోచ్ఛేదకరం చ యత్||44||
त्रिफलां मधुसर्पिर्भ्यां निशि नेत्रबलाय च| स्वास्थ्यानुवृत्तिकृद्यच्च रोगोच्छेदकरं च यत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojyakramaH (45-46) · Śloka 46
బిసేక్షుమోచచోచామ్రమోదకోత్కారికాదికం| అద్యాద్ద్రవ్యం గురు స్నిగ్ధం స్వాదు మందం స్థిరం పురః||45|| విపరీతమతశ్చాంతే మధ్యేఽమ్లలవణోత్కటం| |46|
बिसेक्षुमोचचोचाम्रमोदकोत्कारिकादिकम्| अद्याद्द्रव्यं गुरु स्निग्धं स्वादु मन्दं स्थिरं पुरः||४५|| विपरीतमतश्चान्ते मध्येऽम्ललवणोत्कटम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAnayorviBAgaH (46-47) · Śloka 47
| అన్నేన కుక్షేర్ద్వావంశౌ పానేనైకం ప్రపూరయేత్||46|| ఆశ్రయం పవనాదీనాం చతుర్థమవశేషయేత్| |47|
| अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशौ पानेनैकं प्रपूरयेत्||४६|| आश्रयं पवनादीनां चतुर्थमवशेषयेत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAnavibhAgaH,yavagodhUmayoH shItaM jalamityAdi (47-50) · Śloka 50
| అనుపానం హిమం బారి యవగోధూమయోర్హితం||47|| దధ్ని మద్యే విషే క్షౌద్రే, కోష్ణం పిష్టమయేషు తు| శాకముద్గాదివికృతౌ మస్తుతక్రామ్లకాంజికం||48|| సురా కృశానాం పుష్ట్యర్థం, స్థూలానాం తు మధూదకం| శోషే మాంసరసో, మద్యం మాంసే స్వల్పే చ పావకే||49|| వ్యాధ్యౌషధాధ్వభాష్యస్త్రీలంఘనాతపకర్మభిః| క్షీణే వృద్ధే చ బాలే చ పయః పథ్యం యథాఽమృతం||50||
| अनुपानं हिमं बारि यवगोधूमयोर्हितम्||४७|| दध्नि मद्ये विषे क्षौद्रे, कोष्णं पिष्टमयेषु तु| शाकमुद्गादिविकृतौ मस्तुतक्राम्लकाञ्जिकम्||४८|| सुरा कृशानां पुष्ट्यर्थं, स्थूलानां तु मधूदकम्| शोषे मांसरसो, मद्यं मांसे स्वल्पे च पावके||४९|| व्याध्यौषधाध्वभाष्यस्त्रीलङ्घनातपकर्मभिः| क्षीणे वृद्धे च बाले च पयः पथ्यं यथाऽमृतम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktAnupAnavibhAgaH (51) · Śloka 51
విపరీతం యదన్నస్య గుణైః స్యాదవిరోధి చ| అనుపానం సమాసేన, సర్వదా తత్ప్రశస్యతే||51||
विपरीतं यदन्नस्य गुणैः स्यादविरोधि च| अनुपानं समासेन, सर्वदा तत्प्रशस्यते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anupAnasya phalam (52) · Śloka 52
అనుపానస్య కిం కర్మ ? ఇత్యాహ అనుపానం కరోత్యూర్జాం తృప్తిం వ్యాప్తిం దృఢాంగతాం| అన్నసంఘాతశౌథిల్యవిక్లిత్తిజరణాని చ||52||
अनुपानस्य किं कर्म ? इत्याह अनुपानं करोत्यूर्जां तृप्तिं व्याप्तिं दृढाङ्गताम्| अन्नसङ्घातशौथिल्यविक्लित्तिजरणानि च||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvajatrugadAdau anupAnaniShedhaH (53) · Śloka 53
ఏవంగుణమప్యూర్ధ్వజత్ర్వాదిషు న హితమిత్యాహ నోర్ధ్వజత్రుగదశ్వాసకాసోరఃక్షతపీనసే| గీతభాష్యప్రసంగే చ స్వరభేదే చ తద్ధితం||53||
एवंगुणमप्यूर्ध्वजत्र्वादिषु न हितमित्याह नोर्ध्वजत्रुगदश्वासकासोरःक्षतपीनसे| गीतभाष्यप्रसङ्गे च स्वरभेदे च तद्धितम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praklinnadehAdInAM pAnaniShedhaH (54) · Śloka 54
సంప్రతి యేషాం పానమేవ న శస్యతే, తానాహ ప్రక్లిన్నదేహమేహాక్షిగలరోగవ్రణాతురాః| పానం త్యజేయుః|54|
सम्प्रति येषां पानमेव न शस्यते, तानाह प्रक्लिन्नदेहमेहाक्षिगलरोगव्रणातुराः| पानं त्यजेयुः|५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAnantarabhAShyAdiniShedhaH bhojanAntaramAtapAdiniShedhaH (54-55) · Śloka 55
| సర్వశ్చ భాష్యాధ్వశయనం త్యజేత్||54|| పీత్వా, భుక్త్వాఽఽతపం వహ్నిం యానం ప్లవనవాహనం| |55|
| सर्वश्च भाष्याध्वशयनं त्यजेत्||५४|| पीत्वा, भुक्त्वाऽऽतपं वह्निं यानं प्लवनवाहनम्| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojanasya kAlaH (8) · Śloka 8
"కాలే సాత్మ్యం" (శ్లో. 35) ఇత్యుక్తం| భోజనస్య తు కః కాలః ? ఇత్యాహ ప్రసృష్టే విణ్మూత్రే హృది సువిమలే దోషే స్వపథగే విశుద్ధే చోద్గారే క్షుదుపగమనే వాతేఽనుసరతి| తథాఽగ్నావుద్రిక్తే విశదకరణే దేహే చ సులఘౌ ప్రయుంజీతాహారం విధినియమితం, కాలః స హి మతః||55|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే మాత్రాశితీయో నామ అష్టమోఽధ్యాయః||8||
"काले सात्म्यम्" (श्लो. ३५) इत्युक्तम्| भोजनस्य तु कः कालः ? इत्याह प्रसृष्टे विण्मूत्रे हृदि सुविमले दोषे स्वपथगे विशुद्धे चोद्गारे क्षुदुपगमने वातेऽनुसरति| तथाऽग्नावुद्रिक्ते विशदकरणे देहे च सुलघौ प्रयुञ्जीताहारं विधिनियमितं, कालः स हि मतः||५५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने मात्राशितीयो नाम अष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon