Adhikarana atha viruddhAnnavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো বিরুদ্ধান্নবিজ্ঞানীযমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो विरुद्धान्नविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyamAMsAnAM madhuguDAdibhiH saha bhakShaNe niShedhaH (2) · Śloka 2
গ্রাম্যানূপৌদকপিশিতানি, মধুগুডতিলপযোমাষমূলকবিসৈর্বিরূঢধান্যৈশ্চ নৈকধ্যমদ্যাত্||২||
ग्राम्यानूपौदकपिशितानि, मधुगुडतिलपयोमाषमूलकबिसैर्विरूढधान्यैश्च नैकध्यमद्यात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payasA saha matsyabhakShaNe niShedhaH (3) · Śloka 3
বিশেষতঃ পযসা মত্স্যান্| উভযং হ্যেতন্মধুরসবিপাকিত্বাদভিষ্যন্দি, শীতোষ্ণবীর্যত্বাত্পরস্পরং বিরুদ্ধম্||৩||
विशेषतः पयसा मत्स्यान्| उभयं ह्येतन्मधुरसविपाकित्वादभिष्यन्दि, शीतोष्णवीर्यत्वात्परस्परं विरुद्धम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana payasA saha visheSheNa cilicimasya bhakShaNe niShedhaH cilicimalakShaNa~jca (4) · Śloka 4
তেষ্বপি বিশেষেণ চিলিচিমঃ| স পুনঃ শকলী লোহিতনযনঃ সর্বতো লোহিতরাজির্লোহিতপ্রভাকরঃ প্রাযো ভূমৌ চরতি, সোঽত্যভিষ্যন্দিতমত্বাত্ সুতরাং ব্যাধীনুপজনযত্যামবিষং চ||৪||
तेष्वपि विशेषेण चिलिचिमः| स पुनः शकली लोहितनयनः सर्वतो लोहितराजिर्लोहितप्रभाकरः प्रायो भूमौ चरति, सोऽत्यभिष्यन्दितमत्वात् सुतरां व्याधीनुपजनयत्यामविषं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvamamladravyaM ka~ggvAdayashca payasA saha viruddhyante (5) · Śloka 5
সর্বঞ্চাম্লং দ্রবমদ্রবং পযসৈকধ্যং বিরুদ্ধম্| তত উত্তরং বা বিরুদ্ধং ফলঞ্চ কঙ্গুবরকমকুষ্ঠকুলত্থমাষনিষ্পাবাশ্চ||৫||
सर्वञ्चाम्लं द्रवमद्रवं पयसैकध्यं विरुद्धम्| तत उत्तरं वा विरुद्धं फलञ्च कङ्गुवरकमकुष्ठकुलत्थमाषनिष्पावाश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlakAdiharitakabhakShaNottaraM payaH na sevyam (6) · Śloka 6
ন মূলকাদিরহিতং ভক্ষযিত্বা পযঃ সেব্যং কুষ্ঠাবাধভযাত্||৬||
न मूलकादिरहितं भक्षयित्वा पयः सेव्यं कुष्ठाबाधभयात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIramadhubhyAM viruddhAni dravyANi (7) · Śloka 7
পৌষ্করং রৌহিণীকং জাতুকং বা শাকং সহ মধুপযোভ্যাং নাভ্যবহরেত্| তাভ্যাঞ্চ সহ কপোতান্ সর্ষপতৈলভৃষ্টান্||৭||
पौष्करं रौहिणीकं जातुकं वा शाकं सह मधुपयोभ्यां नाभ्यवहरेत्| ताभ्याञ्च सह कपोतान् सर्षपतैलभृष्टान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarShapatailabhRuShTAni matsyavarAhamAMsAni viruddhAni (8) · Śloka 8
তথা সর্ষপতৈলভৃষ্টানাং মত্স্যবদরাণাং বদরাণি শ্বাবিদ্বরাহমাংসং চৈকধ্যং পিত্তেনামমাংসানি||৮||
तथा सर्षपतैलभृष्टानां मत्स्यबदराणां बदराणि श्वाविद्वराहमांसं चैकध्यं पित्तेनाममांसानि||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogaviruddhAni (9) · Śloka 9
দধ্না কুক্কুটং পৃষতং চ| কুসুম্ভশাকেনৌরভ্রম্| সৌবীরকেণ তিলশষ্কুলীঃ| ক্ষীরেণ লবণম্| মূলকেন মাষসূপম্| নবনীতেন মূলশাকম্| উপোদকাং মৈরেযমার্দ্বীকাভ্যাম্| পীলূনি করীরৈঃ| বিসৈর্বিরূঢকানি| দধ্না মাষসূপেন গুডেন মধুনা ঘৃতেন বা লকুচ ফলম্| দধ্না তক্রেণ তালফলেন বা কদলীফলম্| পিপ্পলীমরিচাভ্যাং, মধুনা গুডেন বা কাকমাচীং||৯||
दध्ना कुक्कुटं पृषतं च| कुसुम्भशाकेनौरभ्रम्| सौवीरकेण तिलशष्कुलीः| क्षीरेण लवणम्| मूलकेन माषसूपम्| नवनीतेन मूलशाकम्| उपोदकां मैरेयमार्द्वीकाभ्याम्| पीलूनि करीरैः| बिसैर्विरूढकानि| दध्ना माषसूपेन गुडेन मधुना घृतेन वा लकुच फलम्| दध्ना तक्रेण तालफलेन वा कदलीफलम्| पिप्पलीमरिचाभ्यां, मधुना गुडेन वा काकमाचीं||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkamAcyA saMskArAdibhirvirodhaH (10) · Śloka 10
তামেব মত্স্যপচনে শৃঙ্গিবেরপচনে বা ভাজনে সিদ্ধামন্যত্র বা সিদ্ধাং রাত্রিমুষিতাম্||১০||
तामेव मत्स्यपचने शृङ्गिवेरपचने वा भाजने सिद्धामन्यत्र वा सिद्धां रात्रिमुषिताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAMsyabhAjane dasharAtrasthitaM sarpirna sevyam (11) · Śloka 11
কাংস্যভাজনে দশরাত্রোষিতং সর্পিঃ||১১||
कांस्यभाजने दशरात्रोषितं सर्पिः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogasaMskArAdi viruddhAni (12) · Śloka 12
মদ্যদধিমধুভল্লাতকেষু চোষ্ণম্| তক্রসিদ্ধকাসম্পিল্লকো বিরুদ্ধঃ| অঙ্গারশূল্যো ভাসঃ| সুরাকৃসরাপাযসাশ্চৈকধ্যং বিরুদ্ধাঃ| মধুসর্পির্বসাতৈলোদকানি সমধৃতানি দ্বিশস্ত্রিশঃ সমস্তানি বা| মধুঘৃতে ভিন্নাংশে দিব্যোদকানুপানে| মধুপুষ্করবীজম্| পদ্মোত্তরিকাশাকং শার্করো মৈরেযো মধু চ সহোপযুক্তং সর্বে বিরুদ্ধম্; বাতং চাতিকোপযতি| হারিদ্রকঃ সর্ষপতৈলভৃষ্টো বিরুদ্ধঃ| পিত্তং চাতিকোপযতি| পাযসো মন্থানুপানো বিরুদ্ধঃ| শ্লেষ্মাণং চাতিকোপযতি| উপোদকা তিলকল্কসিদ্ধা হেতুরতীসারস্য| বলাকা বারুণ্যা কুল্মাষৈশ্চ বিরুদ্ধা| সৈব বরাহবসযা পরিভৃষ্টো সদ্যো ব্যাপাদযতি| গোধালাবতিত্তিরিমযূরকপিঞ্জলাশ্চৈরণ্ডদার্বগ্নিসিদ্ধা এরণ্ডতৈলসম্মূর্চ্ছিতাঃ| হারীতমাংসং হরিদ্রশূলকাবসকং হারিদ্রাগ্নিপ্লুষ্টং চ| তদেব ভস্মপাংসুপরিধ্বস্তং সক্ষৌদ্রং চ| তথা মত্স্যনিস্তালিতস্নেহসাধিতাঃ পিপ্পল্যঃ||১২||
मद्यदधिमधुभल्लातकेषु चोष्णम्| तक्रसिद्धकासम्पिल्लको विरुद्धः| अङ्गारशूल्यो भासः| सुराकृसरापायसाश्चैकध्यं विरुद्धाः| मधुसर्पिर्वसातैलोदकानि समधृतानि द्विशस्त्रिशः समस्तानि वा| मधुघृते भिन्नांशे दिव्योदकानुपाने| मधुपुष्करबीजम्| पद्मोत्तरिकाशाकं शार्करो मैरेयो मधु च सहोपयुक्तं सर्वे विरुद्धम्; वातं चातिकोपयति| हारिद्रकः सर्षपतैलभृष्टो विरुद्धः| पित्तं चातिकोपयति| पायसो मन्थानुपानो विरुद्धः| श्लेष्माणं चातिकोपयति| उपोदका तिलकल्कसिद्धा हेतुरतीसारस्य| बलाका वारुण्या कुल्माषैश्च विरुद्धा| सैव वराहवसया परिभृष्टो सद्यो व्यापादयति| गोधालावतित्तिरिमयूरकपिञ्जलाश्चैरण्डदार्वग्निसिद्धा एरण्डतैलसम्मूर्च्छिताः| हारीतमांसं हरिद्रशूलकावसकं हारिद्राग्निप्लुष्टं च| तदेव भस्मपांसुपरिध्वस्तं सक्षौद्रं च| तथा मत्स्यनिस्तालितस्नेहसाधिताः पिप्पल्यः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItoShNanavapurANAdIni sammilitAni na sevyAni (13) · Śloka 13
শীতোষ্ণং নবপুরাণমামপক্বঞ্চ নৈকমৈকধ্যমদ্যাত্||১৩||
शीतोष्णं नवपुराणमामपक्वञ्च नैकमैकध्यमद्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAbhitaptasya sahasA salilAvagAhAdiniShedhaH (14) · Śloka 14
সলিলাবগাহঃ সহসোষ্ণাভিতপ্তস্য ত্বগ্দৃষ্ট্যোরুপপাতায| তৃষ্ণাভিপ্রবৃদ্ধযে চ| তথৈব চ পযঃপানং রক্তপিত্তায||১৪||
सलिलावगाहः सहसोष्णाभितप्तस्य त्वग्दृष्ट्योरुपपाताय| तृष्णाभिप्रवृद्धये च| तथैव च पयःपानं रक्तपित्ताय||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrAntasya sahasA bhojane doShaH (15) · Śloka 15
শরীরেণাযস্তস্য সহসাঽভ্যবহারঃ ছর্দিষে গুল্মায বা| বাচা ত্বাযস্তস্য স্বরসাদায||১৫||
शरीरेणायस्तस्य सहसाऽभ्यवहारः छर्दिषे गुल्माय वा| वाचा त्वायस्तस्य स्वरसादाय||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (16) · Śloka 16
ইত্যন্নপানদ্রব্যবিরোধৈকদেশো বাহুল্যেনোপযোগী কথিতঃ| ভেষজদ্রব্যাণান্তু যথোপদেশমেব প্রযোগে ন্যায্যতরঃ| তদ্বিরোধঃ পুনরতিপ্রসঙ্গভযান্নোক্তঃ| ন চ তদ্বিজ্ঞানমেকান্তভদ্রকম্||১৬||
इत्यन्नपानद्रव्यविरोधैकदेशो बाहुल्येनोपयोगी कथितः| भेषजद्रव्याणान्तु यथोपदेशमेव प्रयोगे न्याय्यतरः| तद्विरोधः पुनरतिप्रसङ्गभयान्नोक्तः| न च तद्विज्ञानमेकान्तभद्रकम्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhadravyalakShaNam (17) · Śloka 17
অপি চ- উত্ক্লেশ্য দোষান্ন হরেত্ দ্রব্যং যত্তত্সমাসতঃ| বিরুদ্ধং তদ্ধি ধাতূনাং প্রত্যনীকতযা স্থিতম্||১৭||
अपि च- उत्क्लेश्य दोषान्न हरेत् द्रव्यं यत्तत्समासतः| विरुद्धं तद्धि धातूनां प्रत्यनीकतया स्थितम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virodhaprakArAH (18) · Śloka 18
বলিনাং মিথোগুণানাং বিষমতযা সমতযাঽপ্যুভযথাপি| সংস্কারাদিবশেন চ ভবতি নিসর্গাদপি বিরোধঃ||১৮||
बलिनां मिथोगुणानां विषमतया समतयाऽप्युभयथापि| संस्कारादिवशेन च भवति निसर्गादपि विरोधः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virodhaprakArANAmudAharaNAni (19) · Śloka 19
ক্ষীরং কুলত্থৈঃ পনসেন মত্স্যৈঃ তপ্তং দধিক্ষৌদ্রঘৃতে সমাংশে| বার্যূষরে রাত্রিষু সক্তাবশ্চ তোযান্তরাস্তে যবকাস্তথা চ||১৯||
क्षीरं कुलत्थैः पनसेन मत्स्यैः तप्तं दधिक्षौद्रघृते समांशे| वार्यूषरे रात्रिषु सक्तावश्च तोयान्तरास्ते यवकास्तथा च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kushAgrabuddhInAmetadudAharaNamAtram (20) · Śloka 20
কুশাগ্রীযধিযামেতদুদাহরণমাত্রকম্| উপনীতমলং বিদ্বান্ সর্বত্র ক্রমতে যতঃ||২০||
कुशाग्रीयधियामेतदुदाहरणमात्रकम्| उपनीतमलं विद्वान् सर्वत्र क्रमते यतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAshane vyApada (21) · Śloka 21
বিস্ফোটশোফমদবিদ্রধিগুল্মযক্ষ্মতেজোবলস্মৃতিমতীন্দ্রিযচিত্তনাশান্| কুর্যাদ্ বিরুদ্ধমশনং জ্বরমস্রপিত্তমষ্টৌ গদাংশ্চ মহতো বিষবচ্চ মৃত্যুম্||২১||
विस्फोटशोफमदविद्रधिगुल्मयक्ष्मतेजोबलस्मृतिमतीन्द्रियचित्तनाशान्| कुर्याद् विरुद्धमशनं ज्वरमस्रपित्तमष्टौ गदांश्च महतो विषवच्च मृत्युम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhAshanajeShu rogeShu pratIkAraH (22) · Śloka 22
তেষ্বাশু কুর্যাত্সংশুদ্ধিং শমং বা তদ্বিরোধিভিঃ| দ্রব্যৈস্তৈরেব বা পূর্বং শরীরস্যাভিসংস্কৃতিম্||২২||
तेष्वाशु कुर्यात्संशुद्धिं शमं वा तद्विरोधिभिः| द्रव्यैस्तैरेव वा पूर्वं शरीरस्याभिसंस्कृतिम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAyAmasnigdhAdInAM virodhyapi na bAdhakam (23) · Śloka 23
ব্যাযামস্নিগ্ধদীপ্তাগ্নিবযস্থবলশালিনাম্| বিরোধ্যপি ন পীডাযৈ সাত্ম্যমল্পং চ ভোজনম্||২৩||
व्यायामस्निग्धदीप्ताग्निवयस्थबलशालिनाम्| विरोध्यपि न पीडायै सात्म्यमल्पं च भोजनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhopayoge~api roganivRuttau bIjam (24) · Śloka 24
দোষাদিবৈপরীত্যেন হরতে রোগিণাং রুজম্| একধ্যং দধিদুগ্ধাদিযোজনা ন বিরুধ্যতে| যোগাদিভেদাদ্যদ্যদ্বা পথ্যানামপ্যপথ্যতা| তদ্ভেদান্তরতস্তদ্বদ্বিরোধোঽপি নিবর্ত্ততে||২৪||
दोषादिवैपरीत्येन हरते रोगिणां रुजम्| एकध्यं दधिदुग्धादियोजना न विरुध्यते| योगादिभेदाद्यद्यद्वा पथ्यानामप्यपथ्यता| तद्भेदान्तरतस्तद्वद्विरोधोऽपि निवर्त्तते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pathyApathyayostyAgashIlanayorvidhiH (25) · Śloka 25
পাদাংশেন ত্যজেত্সাত্ম্যমহিতং হিতমাচরেত্| একান্তরং ততশ্চোর্ধ্বং দ্ব্যন্তরং ত্র্যন্তরং তথা||২৫||
पादांशेन त्यजेत्सात्म्यमहितं हितमाचरेत्| एकान्तरं ततश्चोर्ध्वं द्व्यन्तरं त्र्यन्तरं तथा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kramashaH pathyApathyashIlanaparihAraguNAH (26) · Śloka 26
ক্রমেণানেন সান্ত্যক্তা দোষাঃ সংবর্ধিতা গুণাঃ| প্রভবন্তি ন পীডাযৈ প্রাপ্নুবন্তি স্থিরাত্মতাম্||২৬||
क्रमेणानेन सान्त्यक्ता दोषाः संवर्धिता गुणाः| प्रभवन्ति न पीडायै प्राप्नुवन्ति स्थिरात्मताम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trayaH upastambhAH (27) · Śloka 27
ত্রিতযং চৈতদুপস্তম্ভনমাহারঃ স্বপ্নোঽব্রহ্মচর্যং চ| এভির্যুক্তিযুক্তৈরুপাতব্ধমুপস্তম্ভৈঃ শরীরং বলবর্ণোপচযোচিতমনুবর্ততে যাবদাযুঃ সংস্কারঃ| তত্রাঽঽহার উক্তো বক্ষ্যতে চ||২৭||
त्रितयं चैतदुपस्तम्भनमाहारः स्वप्नोऽब्रह्मचर्यं च| एभिर्युक्तियुक्तैरुपातब्धमुपस्तम्भैः शरीरं बलवर्णोपचयोचितमनुवर्तते यावदायुः संस्कारः| तत्राऽऽहार उक्तो वक्ष्यते च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyAH svarUpam (28) · Śloka 28
লোকাদিসর্গপ্রভবা তমোমূলা তমোমযী| বাহুল্যাত্তমসো রাত্রৌ নিদ্রা প্রাযেণ জাযতে||২৮||
लोकादिसर्गप्रभवा तमोमूला तमोमयी| बाहुल्यात्तमसो रात्रौ निद्रा प्रायेण जायते||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAveshAvasthA (29) · Śloka 29
শ্লেষ্মাবৃতেষু স্রোতস্সু শ্রমাদুপরতেষু চ| ইন্দ্রিযেষু স্বকর্মভ্যো নিদ্রা বিশতি দেহিনম্||২৯||
श्लेष्मावृतेषु स्रोतस्सु श्रमादुपरतेषु च| इन्द्रियेषु स्वकर्मभ्यो निद्रा विशति देहिनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svapnAvasthA (30) · Śloka 30
সর্বেন্দ্রিযব্যুপরতৌ মনোঽনুপরতং যদা| বিষযেভ্যস্তদা স্বপ্নং নানারূপং প্রপশ্যতি||৩০||
सर्वेन्द्रियव्युपरतौ मनोऽनुपरतं यदा| विषयेभ्यस्तदा स्वप्नं नानारूपं प्रपश्यति||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAyAM mAhAtmyam (31) · Śloka 31
নিদ্রাযত্তং সুখং দুঃখং পুষ্টিঃ কার্শ্যং বলাবলম্| বৃষতাং ক্লীবতা জ্ঞানমজ্ঞানং জীবিতং ন চ||৩১||
निद्रायत्तं सुखं दुःखं पुष्टिः कार्श्यं बलाबलम्| वृषतां क्लीबता ज्ञानमज्ञानं जीवितं न च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlanidrAdidoShAH (32) · Śloka 32
অকালেঽতিপ্রসঙ্গাচ্চ ন চ নিদ্রা নিবেষিতা| সুখাযুষী পরাত্কুর্যাত্কালরাত্রিরিবাপরা||৩২||
अकालेऽतिप्रसङ्गाच्च न च निद्रा निवेषिता| सुखायुषी परात्कुर्यात्कालरात्रिरिवापरा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yuktanidrAyAH guNAH (33) · Śloka 33
সৈব যুক্তা পুনর্যুঙ্ক্তে নিদ্রাদেহং সুখাযুষা| যোগাভিযোগিনো বুদ্ধির্নির্মলাঽতমসা যথা||৩৩||
सैव युक्ता पुनर्युङ्क्ते निद्रादेहं सुखायुषा| योगाभियोगिनो बुद्धिर्निर्मलाऽतमसा यथा||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrijAgaraNAdInAM guNAH (34) · Śloka 34
রাত্রৌ জাগরণং রূক্ষং স্নিগ্ধং প্রস্বপনং দিবা| অরূক্ষমনভিষ্যন্দি ত্বাসীনপ্রচলাযিতম্||৩৪||
रात्रौ जागरणं रूक्षं स्निग्धं प्रस्वपनं दिवा| अरूक्षमनभिष्यन्दि त्वासीनप्रचलायितम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme divAsvapnaM hitam (35) · Śloka 35
গ্রীষ্মে বাযুচযাদানরৌক্ষ্যরাত্র্যল্পভাবতঃ| দিবাস্বপ্নো হিতোঽন্যস্মিন্ কফপিত্তকরো হি সঃ||৩৫||
ग्रीष्मे वायुचयादानरौक्ष्यरात्र्यल्पभावतः| दिवास्वप्नो हितोऽन्यस्मिन् कफपित्तकरो हि सः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmavarjyeShu RutuShu divAsvApaniShedhaH apavAdashca (36) · Śloka 36
মুক্তাঽতিভাষ্যযানাধ্বমদ্যস্ত্রীভারকর্মভিঃ| ক্রোধশোকভযৈঃ ক্লান্তান্ শ্বাসহিধ্মাতিসারিণঃ| বৃদ্ধবালাবলক্ষীণক্ষততৃট্চ্ছূলপীডিতান্| অজীর্ণ্যভিহতোন্মত্তান্দিবাস্বপ্নোচিতানপি| ধাতুসাম্যং তথা হ্যেষাং শ্লেষ্মা চাঙ্গানি পুষ্যতি||৩৬||
मुक्ताऽतिभाष्ययानाध्वमद्यस्त्रीभारकर्मभिः| क्रोधशोकभयैः क्लान्तान् श्वासहिध्मातिसारिणः| वृद्धबालाबलक्षीणक्षततृट्च्छूलपीडितान्| अजीर्ण्यभिहतोन्मत्तान्दिवास्वप्नोचितानपि| धातुसाम्यं तथा ह्येषां श्लेष्मा चाङ्गानि पुष्यति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme~api divAsvApe~ayogyAH (37) · Śloka 37
বহুমেদঃ কফাঃ স্বপ্যুঃ স্নেহনিত্যাশ্চ নাহনি||৩৭||
बहुमेदः कफाः स्वप्युः स्नेहनित्याश्च नाहनि||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtriShvapi svapne~anarhAH (38) · Śloka 38
বিষার্ত্তঃ কণ্ঠরোগী চ নৈব জাতু নিশাস্বপি||৩৮||
विषार्त्तः कण्ठरोगी च नैव जातु निशास्वपि||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitanidrayA jAyamAnA rogAH (39) · Śloka 39
হলীমকশিরোজাড্যস্তৈমিত্যগুরুগাত্রতাঃ| জ্বরভ্রমমতিভ্রংশস্রোতোরোধাগ্নিমন্দতাঃ| শোফারোচনহৃল্লাসপীনসার্দ্ধাবভেদকাঃ| কণ্ডূরুক্কোঠপিটকাকাসতন্দ্রাগলামযাঃ| বিষবেগপ্রবৃত্তিশ্চ ভবেদহিতনিদ্রযা||৩৯||
हलीमकशिरोजाड्यस्तैमित्यगुरुगात्रताः| ज्वरभ्रममतिभ्रंशस्रोतोरोधाग्निमन्दताः| शोफारोचनहृल्लासपीनसार्द्धावभेदकाः| कण्डूरुक्कोठपिटकाकासतन्द्रागलामयाः| विषवेगप्रवृत्तिश्च भवेदहितनिद्रया||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atinidrAyAH kAraNam (40) · Śloka 40
অপচ্যমানো বাহুল্যাত্স্রোতাংস্যাবৃণুতে কফঃ| ততঃ স্রোতস্সু রুদ্ধেষু জাযতে গাত্রগৌরবম্| গুরুগাত্রস্য চালস্যমালস্যাদতিনিদ্রতা||৪০||
अपच्यमानो बाहुल्यात्स्रोतांस्यावृणुते कफः| ततः स्रोतस्सु रुद्धेषु जायते गात्रगौरवम्| गुरुगात्रस्य चालस्यमालस्यादतिनिद्रता||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atinidrAnAshakAni (41) · Śloka 41
বিরেকঃ কাযশিরসোর্বমনং রক্তমোক্ষণম্| ধূমঃ ক্ষুত্তৃড্ব্যথাহর্ষশোকমৈথুনভীক্রুধঃ| চিন্তোত্কণ্ঠাঽসুখা শয্যা সত্ত্বৌদার্যং তমোজযঃ| রূক্ষান্নং চাহিতাং নিদ্রাং বারযন্তি প্রসঙ্গিনীম্||৪১||
विरेकः कायशिरसोर्वमनं रक्तमोक्षणम्| धूमः क्षुत्तृड्व्यथाहर्षशोकमैथुनभीक्रुधः| चिन्तोत्कण्ठाऽसुखा शय्या सत्त्वौदार्यं तमोजयः| रूक्षान्नं चाहितां निद्रां वारयन्ति प्रसङ्गिनीम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAnAshe hetavaH (42) · Śloka 42
এত এব চ বিজ্ঞেযা নিদ্রানাশস্য হেতবঃ| কালশীলক্ষযো ব্যাধির্বৃদ্ধিশ্চানিলপিত্তযোঃ||৪২||
एत एव च विज्ञेया निद्रानाशस्य हेतवः| कालशीलक्षयो व्याधिर्वृद्धिश्चानिलपित्तयोः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidrAnAshAjjAyamAnA rogAH (43) · Śloka 43
নিদ্রানাশাদঙ্গমর্দ্দশিরোগৌরবজৃম্ভিকাঃ| জাড্যগ্লানিভ্রমাপক্তিতন্দ্রারোগাশ্চ বাতজাঃ||৪৩||
निद्रानाशादङ्गमर्द्दशिरोगौरवजृम्भिकाः| जाड्यग्लानिभ्रमापक्तितन्द्रारोगाश्च वातजाः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tandrAnidAnAni (44) · Śloka 44
কফোঽল্পো বাযুনোদ্ধূতো ধমনীঃ সন্নিরুধ্য তু| কুর্যাত্সংজ্ঞাপহাং তন্দ্রাং দারুণাং মোহকারিণীম্| উন্মীলিতবিনির্ভুগ্নে পরিবর্তিততারকে| ভবতস্তত্র নযনে স্রুতে লুলিতপক্ষ্মণী| অর্দ্ধত্রিরাত্রাত্সা সাধ্যা ন সা সাধ্যা ততঃ পরম্||৪৪||
कफोऽल्पो वायुनोद्धूतो धमनीः सन्निरुध्य तु| कुर्यात्संज्ञापहां तन्द्रां दारुणां मोहकारिणीम्| उन्मीलितविनिर्भुग्ने परिवर्तिततारके| भवतस्तत्र नयने स्रुते लुलितपक्ष्मणी| अर्द्धत्रिरात्रात्सा साध्या न सा साध्या ततः परम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau sAtmyataH nidrAM seveta (45) · Śloka 45
যথাকালমতো নিদ্রাং রাত্রৌ সেবেত সাত্ম্যতঃ||৪৫||
यथाकालमतो निद्रां रात्रौ सेवेत सात्म्यतः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau jAgaritasya prAtaH svApavidhiH (46) · Śloka 46
অসাত্ম্যাজ্জাগরাদর্ধং প্রাতঃ স্বপ্যাদভুক্তবান্||৪৬||
असात्म्याज्जागरादर्धं प्रातः स्वप्यादभुक्तवान्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandanidrasya upacArAH (47) · Śloka 47
শীলযেন্মন্দনিদ্রস্তু ক্ষীরমিক্ষুরসং রসান্| আনূপৌদকমাংসানাং ভক্ষ্যান্ গৌডিকপৌষ্টিকান্| শালীন্মদ্যানি মাষাংশ্চ কীলাটান্ মাহিষং দধি| অভ্যঙ্গোদ্বর্ত্তনস্নানমূর্ধ্বশ্রবণপূরণম্| চক্ষুষস্তর্পণং লেপঃ শিরসো বদনস্য চ| প্রবাতে সুরভৌ দেশে সুখাং শয্যাং যথোচিতে| সংবাহনং স্পর্শসুখং চিত্তজ্ঞৈরনুজীবিভিঃ| সর্পিঃ ক্ষীরানুপানং চ জীবনীযৈঃ শৃতং পিবেত্| কান্তাবাহুলতাশ্লেষো নির্বৃত্তিঃ কৃতকৃত্যতা| মনোঽনুকূলা বিষযাঃ কামং নিদ্রাসুখপ্রদাঃ||৪৭||
शीलयेन्मन्दनिद्रस्तु क्षीरमिक्षुरसं रसान्| आनूपौदकमांसानां भक्ष्यान् गौडिकपौष्टिकान्| शालीन्मद्यानि माषांश्च कीलाटान् माहिषं दधि| अभ्यङ्गोद्वर्त्तनस्नानमूर्ध्वश्रवणपूरणम्| चक्षुषस्तर्पणं लेपः शिरसो वदनस्य च| प्रवाते सुरभौ देशे सुखां शय्यां यथोचिते| संवाहनं स्पर्शसुखं चित्तज्ञैरनुजीविभिः| सर्पिः क्षीरानुपानं च जीवनीयैः शृतं पिबेत्| कान्ताबाहुलताश्लेषो निर्वृत्तिः कृतकृत्यता| मनोऽनुकूला विषयाः कामं निद्रासुखप्रदाः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brahmacaryAdiyutasya nidrA kAle bhavatyeva,mandanidropacArANAM varjanIyatvenAtideshaH (48) · Śloka 48
ব্রহ্মচর্যরতের্গ্রাম্যসুখনিঃ স্পৃহচেতসঃ| নিদ্রা সন্তোষতৃপ্তস্য স্বং কালং নাতিবর্ত্ততে| এতান্যেব চ ভূযিষ্ঠং নিদ্রালুঃ পরিবর্জযেত্||৪৮||
ब्रह्मचर्यरतेर्ग्राम्यसुखनिः स्पृहचेतसः| निद्रा सन्तोषतृप्तस्य स्वं कालं नातिवर्त्तते| एतान्येव च भूयिष्ठं निद्रालुः परिवर्जयेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptavidhAH nidrAH tAsAM vivaraNa~jca (49) · Śloka 49
কালস্বভাবামযচিত্তদেহ- খেদৈঃ কফাগন্তুতমোভবা চ| নিদ্রা বিভর্তি প্রথমা শরীরং পাপ্মাঽন্তগা ব্যাধিনিমিত্তমন্যাঃ||৪৯||
कालस्वभावामयचित्तदेह- खेदैः कफागन्तुतमोभवा च| निद्रा बिभर्ति प्रथमा शरीरं पाप्माऽन्तगा व्याधिनिमित्तमन्याः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge niShiddhA strI deshakAlAdi ca (50) · Śloka 50
গ্রাম্যধর্মপ্রবৃত্তৌ তু রজস্বলামনিষ্টাচারামশস্তামতিস্থূলামতিকৃশাং গর্ভিণীং সূতিকামনুত্তানাং বিকৃতাঙ্গাং গণিকামপ্রজসং দুষ্টযোনিমন্যযোনিমন্যস্ত্রিযং বিশেষাচ্চ বযোবর্ণবৃদ্ধাং সগোত্রাং গুরুমিত্রবন্ধুভৃত্যপত্নীং বর্ণিনীং তথা চৈত্যচত্বরচতুষ্পথোপবনশ্মশানাঘাতসলিলৌষধদ্বিজগুরুসুরনৃপালযেষ্বহনি গোসর্গে মধ্যন্দিনেঽর্দ্ধরাত্রৌ পর্বেষ্বনঙ্গে পিপাসুরপ্রণীতসঙ্কল্পো বা ন গচ্ছেত্||৫০||
ग्राम्यधर्मप्रवृत्तौ तु रजस्वलामनिष्टाचारामशस्तामतिस्थूलामतिकृशां गर्भिणीं सूतिकामनुत्तानां विकृताङ्गां गणिकामप्रजसं दुष्टयोनिमन्ययोनिमन्यस्त्रियं विशेषाच्च वयोवर्णवृद्धां सगोत्रां गुरुमित्रबन्धुभृत्यपत्नीं वर्णिनीं तथा चैत्यचत्वरचतुष्पथोपवनश्मशानाघातसलिलौषधद्विजगुरुसुरनृपालयेष्वहनि गोसर्गे मध्यन्दिनेऽर्द्धरात्रौ पर्वेष्वनङ्गे पिपासुरप्रणीतसङ्कल्पो वा न गच्छेत्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viparItavyavAyAdInAM niShedhaH (51) · Śloka 51
ন চ বিপরীতব্যবাযে যোজযেত্||৫১||
न च विपरीतव्यवाये योजयेत्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge mahAbhogasharIrAdInAM visheShaniShedhaH (52) · Śloka 52
বিশেষেণ চাতিব্যাযতাং গর্ভিণীং নবপ্রসূতামৃতুমতীং সংবৃতযোনিঞ্চ||৫২||
विशेषेण चातिव्यायतां गर्भिणीं नवप्रसूतामृतुमतीं संवृतयोनिञ्च||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrddhAbhighAtaniShedhaH (53) · Śloka 53
মূর্দ্ধাভিঘাতং চ পরিহরেত্| ন চ নিষেকাভিমুখং শুক্রং ধারযেদিতি||৫৩||
मूर्द्धाभिघातं च परिहरेत्| न च निषेकाभिमुखं शुक्रं धारयेदिति||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyamAtrA (54) · Śloka 54
মনঃশরীরস্থিতিমাত্রমেব ব্যবাযং সেবেত| ন তত্পরঃ স্যাদিতি||৫৪||
मनःशरीरस्थितिमात्रमेव व्यवायं सेवेत| न तत्परः स्यादिति||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoganiyamAH (55) · Śloka 55
ভবতি চাত্র শ্লেকঃ- বিস্রব্ধহৃষ্টো রহসি তত্কামস্তরুণঃ পুমান্| সমস্থিতাঙ্গঃ সুরভির্মুক্তমূত্রাদিরব্যথঃ| নানাশিতো নাত্যশিতো বৃষ্যাণাং তর্পিতস্ত্র্যহম্| নারীং নারীর্গুণৈর্যুক্তাং সহপূর্ণগুণাং ব্রজেত্||৫৫||
भवति चात्र श्लेकः- विस्रब्धहृष्टो रहसि तत्कामस्तरुणः पुमान्| समस्थिताङ्गः सुरभिर्मुक्तमूत्रादिरव्यथः| नानाशितो नात्यशितो वृष्याणां तर्पितस्त्र्यहम्| नारीं नारीर्गुणैर्युक्तां सहपूर्णगुणां व्रजेत्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutuvisheSheNa saMyoge kAlaniyamaH (56) · Śloka 56
দ্ব্যহাদ্বসন্তে তস্যান্তে পক্ষাত্তদ্বদ্ ঘনোদযে| সেবেত কামতঃ কামং হেমন্তে শিশিরে বলী||৫৬||
द्व्यहाद्वसन्ते तस्यान्ते पक्षात्तद्वद् घनोदये| सेवेत कामतः कामं हेमन्ते शिशिरे बली||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maithunAnantaraM sevanIyAni (57) · Śloka 57
স্নানাঙ্গরাগব্যজনেন্দুপাদ- মাংসাসবক্ষীররসান্ রসালাম্| ভক্ষ্যান্ সিতাঢ্যান্ সলিলং সুশীতং সেবেত নিদ্রাঞ্চ রতান্ততান্তঃ||৫৭||
स्नानाङ्गरागव्यजनेन्दुपाद- मांसासवक्षीररसान् रसालाम्| भक्ष्यान् सिताढ्यान् सलिलं सुशीतं सेवेत निद्राञ्च रतान्ततान्तः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyadharmottaraM snAnAdisevanasya phalam (58) · Śloka 58
স্ত্রীসংসর্গাদ্ধি সদ্যঃ স্যাত্ক্লীবতা বলিনামপি| এবং চাপ্যাযতে শীঘ্রং তেষাং শুক্রং চ ধাম চ||৫৮||
स्त्रीसंसर्गाद्धि सद्यः स्यात्क्लीबता बलिनामपि| एवं चाप्यायते शीघ्रं तेषां शुक्रं च धाम च||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avidhigrAmyadharmasevAyA doShAH (59) · Śloka 59
দুষ্ট্যাযুরোজঃশুক্রাণাং ক্ষযং মেঢ্রাশ্রযান্ গদান্| বাযোঃ কোপমধর্মং চ মূঢঃ প্রাপ্নোত্যতোঽন্যথা| উত্তানো বেগরোধী বা বৃদ্ধিমেহাশ্মশর্করাঃ| তিমিরাদিগদোত্পত্তির্মূর্দ্ধাদ্যহননাদ্ ধ্রুবম্||৫৯||
दुष्ट्यायुरोजःशुक्राणां क्षयं मेढ्राश्रयान् गदान्| वायोः कोपमधर्मं च मूढः प्राप्नोत्यतोऽन्यथा| उत्तानो वेगरोधी वा वृद्धिमेहाश्मशर्कराः| तिमिरादिगदोत्पत्तिर्मूर्द्धाद्यहननाद् ध्रुवम्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atimaithune vyApadaH (60) · Śloka 60
ভ্রমক্লমোরুদৌর্বল্যবলধাত্বিন্দ্রিযক্ষযঃ| অপর্বমরণং চ স্যাদ্বিশেষেণাতিমৈথুনাত্||৬০||
भ्रमक्लमोरुदौर्बल्यबलधात्विन्द्रियक्षयः| अपर्वमरणं च स्याद्विशेषेणातिमैथुनात्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sambhoge niyamaH (61) · Śloka 61
ন চোনঃ ষোডশাদ্বর্ষাত্ সপ্ততেঃ পরতো ন চ| আযুষ্কামো নরঃ স্ত্রীভিঃ সংযোগং গন্তুমর্হতি||৬১||
न चोनः षोडशाद्वर्षात् सप्ततेः परतो न च| आयुष्कामो नरः स्त्रीभिः संयोगं गन्तुमर्हति||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlyAvasthAyAM sambhoge hAniH (62) · Śloka 62
অতিবালো হ্যাসম্পূর্ণসর্বধাতুঃ স্ত্রিযং ব্রজন্| উপতপ্যেত সহসা তটাকমিব কাজলম্||৬২||
अतिबालो ह्यासम्पूर्णसर्वधातुः स्त्रियं व्रजन्| उपतप्येत सहसा तटाकमिव काजलम्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhasya strIgamane hAniH (63) · Śloka 63
শুষ্কং রূক্ষং যথা কাষ্ঠং জন্তুজগ্ধং বিজর্জরম্| স্পৃষ্টমাশু বিশীর্যেত তথা বৃদ্ধঃ স্ত্রিযং ব্রজন্||৬৩||
शुष्कं रूक्षं यथा काष्ठं जन्तुजग्धं विजर्जरम्| स्पृष्टमाशु विशीर्येत तथा वृद्धः स्त्रियं व्रजन्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukraparirakShaNopadeshaH (64) · Śloka 64
কাযস্য তেজঃ পরমং হি শুক্রমাহারসারাদপি সারভূতম্| জিতাত্মনা তত্পরিরক্ষণীযং ততো বপুঃ সন্ততিরপ্যুদারা||৬৪||
कायस्य तेजः परमं हि शुक्रमाहारसारादपि सारभूतम्| जितात्मना तत्परिरक्षणीयं ततो वपुः सन्ततिरप्युदारा||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAtkAlikasukhakarANyapramattena sevyAni shAshvatasukha-dAyikAni tu tatpareNa sevyAni (65) · Śloka 65
অপ্রমতো ভজেদ্ভাবাংস্তদাত্বসুখসংজ্ঞকান্| সুখোদর্কেষু সজ্জেত দেহস্যৈতদলং হিতম্||৬৫||
अप्रमतो भजेद्भावांस्तदात्वसुखसंज्ञकान्| सुखोदर्केषु सज्जेत देहस्यैतदलं हितम्||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAhArasevane~api rogodbhave kAraNam (66) · Śloka 66
প্রজ্ঞাপরাধোঽসাত্ম্যার্থসংযোগঃ কালবৈকৃতম্| হিতেঽপি রতমাহারে যোজযন্ত্যামযৈর্নরম্||৬৬||
प्रज्ञापराधोऽसात्म्यार्थसंयोगः कालवैकृतम्| हितेऽपि रतमाहारे योजयन्त्यामयैर्नरम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitAhArAsevane~api rogAsambhave kAraNam (67) · Śloka 67
নাপথ্যসেবনং সদ্যঃ প্রবাধন্তে তদা মলাঃ| প্রকোপং প্রতিবিঘ্নন্তি ভিন্নৈর্দূষ্যাদিভির্যদা| ন চ সর্বোপচারোঽপি সর্বদা সর্বদোষকৃত্| ন হি সর্বাণ্যপথ্যানি তুল্যদোষাণি নৈব চ| সর্বে তুল্যবলা দোষা ন সর্বাণি বপূংষি চ| ব্যাধিক্শমত্বে শক্তানি...................||৬৭||
नापथ्यसेवनं सद्यः प्रबाधन्ते तदा मलाः| प्रकोपं प्रतिविघ्नन्ति भिन्नैर्दूष्यादिभिर्यदा| न च सर्वोपचारोऽपि सर्वदा सर्वदोषकृत्| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि नैव च| सर्वे तुल्यबला दोषा न सर्वाणि वपूंषि च| व्याधिक्शमत्वे शक्तानि...................||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apathyasyApathyatamatve bhAve kAraNam (68) · Śloka 68
....................যতোঽপথ্যং তদেব তু| গচ্ছত্যপথ্যতমতাং তুল্যদোষাদিবর্দ্ধিতম্||৬৮||
....................यतोऽपथ्यं तदेव तु| गच्छत्यपथ्यतमतां तुल्यदोषादिवर्द्धितम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahubhiH kAraNaiH prakupitAnAM doShANAmAshukAritvam (69) · Śloka 69
ত এব চ পুনর্দোষা হেতুভির্বহুভিশ্চিতাঃ| মিথে বিরুদ্ধা বলিনো দীর্ঘকালানুবন্ধিনঃ| সর্বে সমপ্রকুপিতাঃ প্রাপ্যাল্পমপি কারণম্| প্রাণাযতনমাশ্রিত্য গম্ভীরাঃ সর্বমার্গগাঃ| দেহেঽহিতোচিতে তে স্যুশ্চিরাদপ্যাশুকারিণঃ||৬৯||
त एव च पुनर्दोषा हेतुभिर्बहुभिश्चिताः| मिथे विरुद्धा बलिनो दीर्घकालानुबन्धिनः| सर्वे समप्रकुपिताः प्राप्याल्पमपि कारणम्| प्राणायतनमाश्रित्य गम्भीराः सर्वमार्गगाः| देहेऽहितोचिते ते स्युश्चिरादप्याशुकारिणः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcidahitAhArAdibhirapi sAtmyatvAdi (70) · Śloka 70
অহিতান্যপি চান্যেষামভ্যাসাদুপশেরতে| দোষাশ্চৈষাং ক্ষযং যান্তি কর্মবাতাতপাদিভিঃ||৭০||
अहितान्यपि चान्येषामभ्यासादुपशेरते| दोषाश्चैषां क्षयं यान्ति कर्मवातातपादिभिः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhinnAhArAdimatAmapi bahUnAmekarogotpattau hetuH (71) · Śloka 71
ভিনাহারাবযঃসাত্ম্যপ্রকৃতীনাং সমং ভবেত্| একো বিকৃবায্বাদিযুগপত্সেবনাদ্গদঃ||৭১||
भिनाहारावयःसात्म्यप्रकृतीनां समं भवेत्| एको विकृवाय्वादियुगपत्सेवनाद्गदः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM vikRutau kAraNAni (72) · Śloka 72
বাতাদীনাং তু বিকৃতির্বিকৃতাদ্গ্রহচারতঃ| ভৌমান্তরিক্ষদিব্যেভ্য উত্পাতেভ্যশ্চ জাযতে||৭২||
वातादीनां तु विकृतिर्विकृताद्ग्रहचारतः| भौमान्तरिक्षदिव्येभ्य उत्पातेभ्यश्च जायते||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutagrahacArAdisambhavahetuH (73) · Śloka 73
সম্ভবঃ পুনরেতেষাং কর্মণঃ সামুদাযিকাত্||৭৩||
सम्भवः पुनरेतेषां कर्मणः सामुदायिकात्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavAyorlakShaNam (74) · Śloka 74
দুষ্টো বাযুরভিষ্যন্দী স্তিমিতোঽত্যূষ্ণশীতলঃ| কুণ্ডলী ভৈরবরবঃ পরুষোঽনার্ত্তবো বলী| অন্যোন্যব্যাহতগতিঃ পাংসুবাষ্পবিষান্বিতঃ||৭৪||
दुष्टो वायुरभिष्यन्दी स्तिमितोऽत्यूष्णशीतलः| कुण्डली भैरवरवः परुषोऽनार्त्तवो बली| अन्योन्यव्याहतगतिः पांसुबाष्पविषान्वितः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTajalalakShaNam (75) · Śloka 75
রসবর্ণাদিবিকৃতমপক্রান্তবিহঙ্গমম্| নিন্দিতপ্রভবং তোযমুপক্ষীণজলাশযম্||৭৫||
रसवर्णादिविकृतमपक्रान्तविहङ्गमम्| निन्दितप्रभवं तोयमुपक्षीणजलाशयम्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTadeshalakShaNam (76) · Śloka 76
মক্ষিকামূষিকাব্যালবহূত্পাতপ্রদূষিতঃ| দেশোঽপথ্যান্নবহুলো নষ্টধর্মমহৌষধিঃ||৭৬||
मक्षिकामूषिकाव्यालबहूत्पातप्रदूषितः| देशोऽपथ्यान्नबहुलो नष्टधर्ममहौषधिः||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTakAlalakShaNam (77) · Śloka 77
কালশ্চ বিপরীতোঽতিহীনলিঙ্গো যথাযথম্||৭৭||
कालश्च विपरीतोऽतिहीनलिङ्गो यथायथम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavAtAdInAmuttaramahitatvam (78) · Śloka 78
এতে দুষ্পরিহারত্বাদহিতাযোত্তরোত্তরম্||৭৮||
एते दुष्परिहारत्वादहितायोत्तरोत्तरम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutavAtAdisambhave pratIkAraH (79) · Śloka 79
যেষামনিযতং কর্ম তস্মিন্ কালে সুদারুণে| কর্ম পঞ্চবিধং তেষাং যোজ্যং তদ্বদ্রসাযনম্| শস্যতে দেহবৃদ্ধিশ্চ ভেষজৈঃ পূর্বমুদ্ধৃতৈঃ| ব্রহ্মচর্যং দযা দানং সদাচাররতিঃ শমঃ| সদ্ধর্মঃ সত্কথা পূজা দেবর্ষীণাং জিতাত্মনাম্| দেশানামবিপন্নানাং সাধূনাং চ নিষেবণম্| দৈবব্যপাশ্রযং চেষ্টং কর্ম জীবিতরক্ষণম্||৭৯||
येषामनियतं कर्म तस्मिन् काले सुदारुणे| कर्म पञ्चविधं तेषां योज्यं तद्वद्रसायनम्| शस्यते देहवृद्धिश्च भेषजैः पूर्वमुद्धृतैः| ब्रह्मचर्यं दया दानं सदाचाररतिः शमः| सद्धर्मः सत्कथा पूजा देवर्षीणां जितात्मनाम्| देशानामविपन्नानां साधूनां च निषेवणम्| दैवव्यपाश्रयं चेष्टं कर्म जीवितरक्षणम्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAlikaRutucaryAnusaraNam (80) · Śloka 80
হেমন্তাদিষু কুর্বীত স্বং স্বং চাকালিকেষ্বপি| বিধিং তচ্ছীলনং যস্মাচ্ছীতাদিদ্বন্দ্বকারিতম্| ঋতুচর্যাদিশীতোষ্ণবৃষ্টিদোষপ্রতিক্রিযা| অতএব চ চর্যাযাংহেমন্তশিশিরে সমে||৮০||
हेमन्तादिषु कुर्वीत स्वं स्वं चाकालिकेष्वपि| विधिं तच्छीलनं यस्माच्छीतादिद्वन्द्वकारितम्| ऋतुचर्यादिशीतोष्णवृष्टिदोषप्रतिक्रिया| अतएव च चर्यायांहेमन्तशिशिरे समे||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuSho yuktyapekShatvamsarvaprANabhRutAM nityamAyuryuktimapekShate| (81) · Śloka 81
দৈবে পুরুষকারে চ স্থিতং তস্য বলাবলম্||৮১||
दैवे पुरुषकारे च स्थितं तस्य बलाबलम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakArayorlakShaNam (82) · Śloka 82
অন্যজন্মকৃতং কর্ম দৈবং পৌরুষমৈহিকম্||৮২||
अन्यजन्मकृतं कर्म दैवं पौरुषमैहिकम्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakarmaNastraividhyam (83) · Śloka 83
বিদ্যাত্তে কর্মণী ত্রেধা শ্রেষ্ঠমধ্যাবরত্বতঃ||৮৩||
विद्यात्ते कर्मणी त्रेधा श्रेष्ठमध्यावरत्वतः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivapuruShakArayoryuktyA dIrghAyustvAdisambhavaH (84) · Śloka 84
তযোরুদারযোর্যুক্তির্দীর্ঘস্য সুসুখস্য চ| নিযতস্যাযুষো হেতুর্বিপরীতস্য চাপরা| মধ্যা মধ্যস্য মিশ্রস্য সংকীর্ণা...........................||৮৪||
तयोरुदारयोर्युक्तिर्दीर्घस्य सुसुखस्य च| नियतस्यायुषो हेतुर्विपरीतस्य चापरा| मध्या मध्यस्य मिश्रस्य संकीर्णा...........................||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balIyena pauruSheNa durbalaM daivamupahanyate (85) · Śloka 85
..................................শৃণু চাপরম্| দৈবং পুরুষকারেণ দুর্বলং হ্যুপহন্যতে| তথা দৈবেন বলিনা পৌরুষং কর্ম দুর্বলম্||৮৫||
..................................शृणु चापरम्| दैवं पुरुषकारेण दुर्बलं ह्युपहन्यते| तथा दैवेन बलिना पौरुषं कर्म दुर्बलम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcinmatenAyuShorniyatapramANam (86) · Śloka 86
দৃষ্ট্বা যদেকে মন্যন্তে নিযতং মানমাযুষঃ||৮৬||
दृष्ट्वा यदेके मन्यन्ते नियतं मानमायुषः||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivasya karmaNaH dvaividhyam (87) · Śloka 87
কর্ম কিঞ্চিত্ক্বচিত্কালে বিপাকনিযতং মহত্| কিঞ্চিচ্চ কালনিযতং প্রত্যযৈঃ প্রতিবোধ্যতে||৮৭||
कर्म किञ्चित्क्वचित्काले विपाकनियतं महत्| किञ्चिच्च कालनियतं प्रत्ययैः प्रतिबोध्यते||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutyordvaividhyam (88) · Śloka 88
এবং চ দ্বিবিধো মৃত্যুঃ কালাকালবিভেদতঃ| অকালমৃত্যুপরিহারাযৈব হিতাহিতোপদেশঃ উপদিষ্টস্ততশ্চৈষ হিতাহিতবিধিক্রমঃ||৮৮||
एवं च द्विविधो मृत्युः कालाकालविभेदतः| अकालमृत्युपरिहारायैव हिताहितोपदेशः उपदिष्टस्ततश्चैष हिताहितविधिक्रमः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vedavAdInAM matena kAlagantumRutyuvicAraH (89) · Śloka 89
একোত্তরং মৃত্যুশতং ব্রুবতে বেদবাদিনঃ| তত্রৈকঃ কালসংযুক্তঃ শেষাস্ত্বাগন্তবঃ স্মৃতাঃ||৮৯||
एकोत्तरं मृत्युशतं ब्रुवते वेदवादिनः| तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषास्त्वागन्तवः स्मृताः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShaH upAyApekShatve pramANam (90) · Śloka 90
শ্যেনাদিনা চ যাগেন ভ্রাতৃব্যস্য তথা চ তৈঃ| দীর্ঘশ্রবসসোমাদ্যৈর্বিহিতশ্চাত্মনো বধঃ| আযুষ্কামস্য তত্প্রাপ্তিস্তথেষ্ট্যা মিত্রবিন্দযা| সর্বস্মাদেব চাত্মানং গোপাযেদীদৃশী স্মৃতিঃ||৯০||
श्येनादिना च यागेन भ्रातृव्यस्य तथा च तैः| दीर्घश्रवससोमाद्यैर्विहितश्चात्मनो वधः| आयुष्कामस्य तत्प्राप्तिस्तथेष्ट्या मित्रविन्दया| सर्वस्मादेव चात्मानं गोपायेदीदृशी स्मृतिः||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saugatamatena maraNasya cAturvidhyam (91) · Śloka 91
তথা মরণৌদ্দিষ্টং সৌগতানাং চতুর্বিধম্||৯১||
तथा मरणौद्दिष्टं सौगतानां चतुर्विधम्||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niyatAyuShAmapathyasevayA rogitvaM aniyatAyuShAM tu mRutyureva (92) · Śloka 92
বিষমাপরিহারেণ জাযতে নিযতাযুষাম্||৯২||
विषमापरिहारेण जायते नियतायुषाम्||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apathyasevayA mRutyureva (93) · Śloka 93
ধ্রুবং রোগিত্বমন্যেষাং মৃত্যুরেব ত্বপর্বণি| অকাণ্ডে শস্ত্রঘাতাদ্যৈঃ প্রত্যক্ষো মৃত্যুরন্যথা||৯৩||
ध्रुवं रोगित्वमन्येषां मृत्युरेव त्वपर्वणि| अकाण्डे शस्त्रघाताद्यैः प्रत्यक्षो मृत्युरन्यथा||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlamRutyusadbhAve pramANam (94) · Śloka 94
উদ্ভ্রান্তচণ্ডমাতঙ্গতুরঙ্গাদিসমাগমম্| আরাতিদুষ্টবায্বাদিসাহসাহিতভোজনম্| বর্জযেদিতি ন ব্রূযুর্মুনযো দিব্যচক্ষুষঃ| দৈবব্যপাশ্রযাদীংশ্চ রসাযনবিধীংস্তথা| ন বা তেঽপি যথাকামমাযুষঃ স্থিতিমাপ্নুযুঃ| অহিসিংহগজাদিভ্যো বিদুষাং ন ভযং ভবেত্| মিথ্যাপ্রাকারদুর্গাণি মিথ্যামারণরক্ষণম্| আযুষ্কামস্য মিথ্যৈব পরদারাদিবর্জনম্| মন্ত্রদেবতযাহূতা নাচক্ষীরন্ মহাহযঃ| বিষসুপ্তপ্রবুদ্ধস্থা ভাবাভাবৌ তদাযুষঃ| সংন্যাসরোহিণীকাদিগ্রস্তস্য সহসা ভবেত্| উপেক্ষযা ন মরণং জীবিতং বা চিকিত্সযা| প্রত্যহং নৃসহস্রস্য যুদ্ধেঽন্যোন্যমভিঘ্নতঃ| সাধুবৃত্তস্য চাতুল্যা ন ভবেদাযুষঃ স্থিতিঃ| নাযুধৈর্দ্বিষমিন্দ্রাদ্যা নৌষধৈরার্তমশ্বিনৌ| উপক্রমেরন্ ন ভবেদকালমরণং যদি| ঘটানামামপক্বানাং পালনাপরিপালনৈঃ| চিরাল্পকালবর্তিত্বং চিত্রস্থানাং চ দৃশ্যতে| ইত্যত্যন্তপ্রসিদ্ধেঽপি সিদ্ধে সর্বাগমৈরপি| দৃষ্টেঽপ্যকালমরণে বিচিকিত্সেত্কথং বুধঃ||৯৪||
उद्भ्रान्तचण्डमातङ्गतुरङ्गादिसमागमम्| आरातिदुष्टवाय्वादिसाहसाहितभोजनम्| वर्जयेदिति न ब्रूयुर्मुनयो दिव्यचक्षुषः| दैवव्यपाश्रयादींश्च रसायनविधींस्तथा| न वा तेऽपि यथाकाममायुषः स्थितिमाप्नुयुः| अहिसिंहगजादिभ्यो विदुषां न भयं भवेत्| मिथ्याप्राकारदुर्गाणि मिथ्यामारणरक्षणम्| आयुष्कामस्य मिथ्यैव परदारादिवर्जनम्| मन्त्रदेवतयाहूता नाचक्षीरन् महाहयः| विषसुप्तप्रबुद्धस्था भावाभावौ तदायुषः| संन्यासरोहिणीकादिग्रस्तस्य सहसा भवेत्| उपेक्षया न मरणं जीवितं वा चिकित्सया| प्रत्यहं नृसहस्रस्य युद्धेऽन्योन्यमभिघ्नतः| साधुवृत्तस्य चातुल्या न भवेदायुषः स्थितिः| नायुधैर्द्विषमिन्द्राद्या नौषधैरार्तमश्विनौ| उपक्रमेरन् न भवेदकालमरणं यदि| घटानामामपक्वानां पालनापरिपालनैः| चिराल्पकालवर्तित्वं चित्रस्थानां च दृश्यते| इत्यत्यन्तप्रसिद्धेऽपि सिद्धे सर्वागमैरपि| दृष्टेऽप्यकालमरणे विचिकित्सेत्कथं बुधः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlAkAlamRutyulakShaNamatra dRuShTAntashca (95) · Śloka 95
গুণবদ্ভিষগাদীনাং সম্ভবে সম্ভবেত্তু যঃ| মৃত্যুং তং কালজং প্রাহুরিতরং তদ্বিপর্যযে| যথা রথে বাহ্যমানো ন্যাযেন ক্রমশঃ ক্ষযম্| যাযাদাত্মবতামাযুস্তথাঽন্যেষাং বিপর্যযঃ| শুচিতৈলদশো দীপঃ কীটবাতাদ্যপীডিতঃ| দীপ্তিমান্ বর্ততে সম্যগ্যথৈবাস্নেহসংক্ষযাত্| স এবাতো যথা চ স্যাদ্বিপরীতো বিপর্যযে| হিতাহিতোপচারেণ তথৈব পুরুষো ধ্রুবম্||৯৫||
गुणवद्भिषगादीनां सम्भवे सम्भवेत्तु यः| मृत्युं तं कालजं प्राहुरितरं तद्विपर्यये| यथा रथे वाह्यमानो न्यायेन क्रमशः क्षयम्| यायादात्मवतामायुस्तथाऽन्येषां विपर्ययः| शुचितैलदशो दीपः कीटवाताद्यपीडितः| दीप्तिमान् वर्तते सम्यग्यथैवास्नेहसंक्षयात्| स एवातो यथा च स्याद्विपरीतो विपर्यये| हिताहितोपचारेण तथैव पुरुषो ध्रुवम्||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIralakShaNasyAvashyakatA (96) · Śloka 96
সর্বমন্যত্ পরিত্যজ্য শরীরং পালযেদতঃ| তদভাবে হি ভাবানাং সর্বাভাবঃ শরীরিণাম্| নগরী নগরস্যেব রথস্যেব রথী তথা| স্বশরীরস্য মেধাবী কৃত্যেষ্ববহিতো ভবেত্||৯৬||
सर्वमन्यत् परित्यज्य शरीरं पालयेदतः| तदभावे हि भावानां सर्वाभावः शरीरिणाम्| नगरी नगरस्येव रथस्येव रथी तथा| स्वशरीरस्य मेधावी कृत्येष्ववहितो भवेत्||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAshanopadeshaH (97) · Śloka 97
আহারকল্পনাহেতূন্ স্ব ভাবাদীন্| সমীক্ষ্য হিতমশ্নীযাদ্দেহো হ্যাহারসম্ভবঃ||৯৭||
आहारकल्पनाहेतून् स्व भावादीन्| समीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegA na dhAryAH (98) · Śloka 98
ভীলজ্জাযন্ত্রণালোভহর্ষশোকবশং গতঃ| ন জাতু ধারযেদ্বে গাংস্তদ্ধি সর্বাপদাস্পদম্||৯৮||
भीलज्जायन्त्रणालोभहर्षशोकवशं गतः| न जातु धारयेद्वे गांस्तद्धि सर्वापदास्पदम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hitAbhyAsinAmakAle na balAdihAniH (99) · Śloka 99
হিতমভ্যস্যতঃ পুংসো নাকালে কালদংষ্ট্রযা| সঞ্চাযতে পরামর্শো বলোত্সাহেন্দ্রিযাযুষাম্||৯৯||
हितमभ्यस्यतः पुंसो नाकाले कालदंष्ट्रया| सञ्चायते परामर्शो बलोत्साहेन्द्रियायुषाम्||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ahitaparityAginaH rogasambhave~api sAdhUnAmAnRuNyaM bhavati (100) · Śloka 100
অহিতান্যপি সন্ত্যজ্য দোষমপ্যাপ্নুযাদ্যদি| তথাপ্যানৃণ্যমাযাতি সাধূনামাত্মবানিতি||১০০||
अहितान्यपि सन्त्यज्य दोषमप्याप्नुयाद्यदि| तथाप्यानृण्यमायाति साधूनामात्मवानिति||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daivAdaparihAryarogasambhave na shocitavyam (101) · Śloka 101
যচ্চ রোগসমুত্থানং ন শক্যমিহ কেনচিত্| পরহির্তুং ন তত্ প্রাপ্য শোচিতব্যং মনীষিণা||১০১||
यच्च रोगसमुत्थानं न शक्यमिह केनचित्| परहिर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिणा||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadAcArasevinAM jIvitamamRutopamam (102) · Śloka 102
হিতাহারবিহারাণাং সদাচারনিষেবিণাম্| লোকদ্বযব্যপেক্ষাণাং জীবিতং হ্যমৃতাযতে||১০২||
हिताहारविहाराणां सदाचारनिषेविणाम्| लोकद्वयव्यपेक्षाणां जीवितं ह्यमृतायते||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grAmyasukhAdilolupasya jIvitamanarthakam (103) · Śloka 103
গৃধ্নুর্গ্রাম্যসুখে বশ্যঃ ক্লেশানাং হতসত্পথঃ| মূঢো জীবত্যনর্থায দুর্গতিং পরিবৃংহযন্||১০৩||
गृध्नुर्ग्राम्यसुखे वश्यः क्लेशानां हतसत्पथः| मूढो जीवत्यनर्थाय दुर्गतिं परिबृंहयन्||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cira~jjIvitukAmena kartavyam (104) · Śloka 104
বিদুষাঽন্তঃশরীরস্থান্নিত্যং সন্নিহিতানরীন্| জিত্বা বর্জ্যানি বর্জ্যানি চিরং জীবিতুমিচ্ছতা||১০৪||
विदुषाऽन्तःशरीरस्थान्नित्यं सन्निहितानरीन्| जित्वा वर्ज्यानि वर्ज्यानि चिरं जीवितुमिच्छता||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhImatA ashubhaphaladaM karma na kAryam (9) · Śloka 9
তদাত্বে চানুবন্ধে বা তস্মাত্ কর্মশুভোদযম্| স্মরন্নাত্রেযবচসো ন ধীমান্ কর্তুমর্হতি||১০৫|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে বিরুদ্ধান্নবিজ্ঞানীযো নাম নবমোঽধ্যাযঃ||৯||
तदात्वे चानुबन्धे वा तस्मात् कर्मशुभोदयम्| स्मरन्नात्रेयवचसो न धीमान् कर्तुमर्हति||१०५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने विरुद्धान्नविज्ञानीयो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon